بهمن اکبری فعال رسانه ای
سخنان پزشکیان در نشست شانگهای در بشکک درباره آینده نظم بینالملل را نمیتوان تنها مجموعهای از مواضع دیپلماتیک در واکنش به تحولات اخیر دانست. در پس این سخنان، تلاش برای صورتبندی گفتمانی تازهای دیده میشود که میکوشد مسئله ایران را از سطح منازعه با آمریکا و اسرائیل فراتر برده و آن را به پرسشی درباره مشروعیت، کارآمدی و آینده نظم بینالملل تبدیل کند.
اهمیت این رویکرد در آن است که ایران، به جای مطالبه صرفِ سهم بیشتر از قدرت، مسئله اصلی را در نسبت میان «قدرت» و «قانون» جستوجو میکند. نقطه عزیمت این گفتمان، واقعیتی است که دیگر نمیتوان آن را نادیده گرفت: توزیع قدرت اقتصادی، سیاسی و فناوری در جهان در حال دگرگونی است. ظهور و تثبیت قدرتهایی چون چین و هند، بازگشت مؤثر روسیه به معادلات ژئوپلیتیک، گسترش نقش کشورهای جنوب جهانی و تقویت ترتیباتی همچون سازمان همکاری شانگهای و بریکس، نشانههای گذار از نظم تکمرکزی دهههای گذشته است. اما چندقطبیشدن، به خودی خود، مترادف با عدالت نیست.
اگر یک هژمونی جای خود را به چند هژمونی بدهد، جهان الزاماً عادلانهتر نخواهد شد؛ چهبسا رقابت مراکز قدرت، به ناامنی و چندپارگی بیشتر بینجامد. از این نگاه، مهمترین گزاره پزشکیان آنجاست که چندقطبیگری را مشروط به چندجانبهگرایی مؤثر، برابری حاکمیت دولتها و حاکمیت قانون میکند. این صورتبندی، یک تفاوت مفهومی مهم با گفتمان سنتی ضدهژمونی دارد. مسئله تنها جابهجایی مرکز قدرت نیست؛ مسئله، اصلاح قواعدی است که قدرت بر اساس آنها اعمال میشود. …
