استاد حوزه: احسان به والدین امری مطلق است

ایسنا/ رئیس پژوهشکده اخلاق و معنویت با اشاره به جایگاه والای حقوق والدین در اسلام، احسان نسبت به والدین را امری مطلق دانست و گفت: خداوند در آیه ۱۵ سوره لقمان می‌فرماید: «و اگر پدر و مادر تو را بر شرک به خدا که آن را به حق نمی‌دانی وادار کنند در این صورت دیگر آنها را اطاعت مکن و لیک در دنیا با آن‌ها به حسن خلق مصاحبت کن» که جای تأمل بسیاری دارد.

حجت الاسلام‌والمسلمین حسن بوسلیکی در گفت‌وگو با ایسنا بیان کرد: از حضرت رسول (ص) نقل شده است: «إنی بُعِثتُ لِأُتَمِّمَ مَکارِمَ الأخلاقِ». بخش مهمی از این تکمیل مکارم اخلاق به جایی بازمی‌گردد که انسان‌ها بسیاری از ارزش‌ها را تقریباً با عقل خود و با اخلاق فطری خویش درک می‌کنند، اما دین می‌آید تا آن‌ها را به حد نهایی کمال برساند.

رئیس پژوهشکده اخلاق و معنویت حقوق والدین را از جمله این موارد برشمرد و گفت: همه افراد متوجه اهمیت احترام به پدر و مادر هستند، اما هنگامی که به دین مراجعه می‌کنیم، این مسئله ابعادی بسیار گسترده و عمیق پیدا می‌کند و به شدت مورد تأکید قرار می‌گیرد.

وی ادامه داد: خداوند متعال در سوره نساء آیه ۴۸ و همچنین آیه ۱۱۶ می‌فرماید که خداوند شرک به خود را نمی‌بخشد، اما گناهان پایین‌تر از آن را برای هر کس که بخواهد می‌آمرزد. در این دو آیه، شرک به خدا چنان گناه بزرگی معرفی شده که گویا از دایره وسیع رحمت الهی خارج می‌شود و خداوند تأکید می‌کند که هر گناهی را ممکن است ببخشد، اما شرک را هرگز نمی‌بخشد. این نشان‌دهنده جایگاه شرک به عنوان بزرگ‌ترین گناه در نظام ارزشی اسلام است.

بوسلیکی با بیان اینکه قرآن کریم در سوره لقمان به پیچیدگی حقوق والدین اشاره کرده است، گفت: کسانی که می‌خواهند ما را به مهلک‌ترین رذائل و بدترین عواقب دنیا و آخرت بکشانند، معمولاً باید از آن‌ها دوری جست و نسبت به آن‌ها ابراز نفرت کرد. اما خدای متعال دستور می‌دهد که در این شرایط از والدین اطاعت نکنیم، ولی همچنان با آن‌ها درست رفتار کنیم. این نشان می‌دهد که حقوق پدر و مادر تا چه اندازه والا و بلندمرتبه است. حتی اگر ما را به شرک دعوت کنند که بزرگ‌ترین گناه است، باز هم باید با آن‌ها به نیکی رفتار کنیم و این بالاترین مرتبه تکریم والدین محسوب می‌شود.

رئیس پژوهشکده اخلاق و معنویت با اشاره به مفهوم «عاق والدین» یادآور شد: یکی از مفاهیم بسیار عمیق و تکان‌دهنده در این زمینه، مسئله «عاق والدین» است. عاق والدین به معنای نافرمانی و خارج شدن از دایره اطاعت پدر و مادر است و این طور نیست که حتماً پدر و مادر ما را نفرین کنند تا گرفتار این گناه شویم.

وی ادامه داد: بلکه این خود ما هستیم که با رفتار خود این وضعیت را رقم می‌زنیم. صرف اینکه از اطاعت والدین خارج شویم، عاق والدین محقق می‌شود و نیازی به نفرین آن‌ها نیست. از حضرت رسول(ص) نقل شده که به فرد عاق والدین گفتند: هر کاری می‌خواهی بکن، اما تو بخشیده نخواهی شد تا زمانی که حق والدین را ادا کنی و از این گناه خارج شوی.

رئیس پژوهشکده اخلاق و معنویت با بیان اینکه عاق والدین حتی با کوچک‌ترین چیزها محقق می‌شود، عنوان کرد: چنانکه از امام صادق(ع) نقل است که از مصادیق عاق والدین این است که انسان نگاه تند و خشم‌آلودی به پدر و مادرش بیندازد. همین نگاه تند کافی است تا انسان در زمره عاق والدین قرار گیرد. این شخص بوی بهشت را استشمام نمی‌کند و مشمول بخشش الهی نمی‌شود مگر اینکه حق آن‌ها را جبران کند. این نشان از حساسیت فوق‌العاده این موضوع در معارف اسلامی دارد.

بوسلیکی با اشاره به دعای ۲۴ صحیفه سجادیه در حق پدر و مادر، اظهار کرد: در سراسر این دعا، فراز به فراز صلوات بر محمد و آل محمد تکرار شده که خود آداب دعا را به ما می‌آموزد. اینکه در میان دعا، پیوسته صلوات بفرستیم و ذکر پیامبر و آل او را از یاد نبریم، از نکات مهم آموزشی این دعاست.

رئیس پژوهشکده اخلاق و معنویت بیان کرد: در ابتدای دعا، حضرت از خداوند می‌خواهد که به پدر و مادرش جایگاه والا و کرامت ببخشد. سپس فرازی می‌آید که می‌فرماید: «خدایا مرا چنان قرار ده که از پدر و مادرم همانند یک سلطان خودکامه بترسم و در عین حال نسبت به آن‌ها چنان مهربان باشم که مادری مهربان نسبت به فرزندش مهربان است.»

وی اضافه کرد: در ادامه امام سجاد(ع) می‌فرمایند: «و اطاعت از آنان و نیکی به هر دوی آنان را در نظرم از لذّت خواب در چشم خواب آلوده شیرین تر، و برای سوز سینه‌ام از شربت گوارا در ذائقه تشنه خنک‌تر گردان، تا خواسته ایشان را بر خواسته خود ترجیح دهم، و خرسندی آن دو را بر خرسندی خود مقدّم دارم.»

بوسلیکی تصریح کرد: سپس حضرت می‌فرماید:  «خداوندا صدایم را در محضر آنان ملایم کن، و گفتارم را بر آنان دلنشین فرما، و خویم را نسبت به آنان نرمی عنایت کن» همه نکاتی که امام سجاد(ع) در این دعا بیان کرده‌اند، دستورالعمل‌های لازم برای رفتار با والدین است.

وی با بیان اینکه امام سجاد(ع) در این دعا درس‌های بی‌بدیلی برای فرزندان ارائه کردند، افزود: در فراز دیگری از دعای ۲۳ صحیف سجادیه آمده است: «خداوندا هر دو را به پاس تربیت من جزای نیکو ده، و در مقابل آنکه مرا گرامی داشتند جزای خیر عطا فرما، و هرچه را در کودکی نسبت به من منظور داشته‌اند در حق ایشان منظور کن.» و همچنین می‌فرمایند: «خداوندا اگر از جانب من آزاری به آنان رسیده، یا از من کار ناخوشایندی دیده‌اند، یا حقی از آنان به وسیله من از بین رفته، همه را موجب پاک شدن آنان از گناهانشان و مایه رفعت مقامشان و افزونی حسناتشان قرار ده.»

بوسلیکی ادامه داد: امام در بخش دیگری از این دعا می‌فرماید: «خدایا اگر در گفتاری بر من تعدی کردند، یا در رفتاری نسبت به من اسراف و زیاده‌روی کردند، یا حقی از من را ضایع کردند، یا در انجام وظیفه‌ای نسبت به من کوتاهی کردند، من همه را به آن‌ها بخشیدم و از تو نیز می‌خواهم که تبعات این کوتاهی‌ها را از آن‌ها برداری و خودت آن‌ها را ببخشی.» در این فراز این سوال مطرح می‌شود که آیا ممکن است امام حسین(ع) حقی از فرزند خود ضایع کرده یا در حق او کوتاهی کرده باشد؟ مسلماً چنین نیست. از همین جا روشن می‌شود که امام سجاد(ع) از ابتدای دعا، به ما انسان‌های عادی در قبال پدران و مادرانمان درس می‌داده است.

وی دعای ۲۴ صحیفه سجادیه را یک دوره کامل آموزشی و کاربردی درباره حقوق پدر و مادر معرفی کرد و گفت: حضرت در ادامه این دعا می‌فرماید: «حق آن‌ها بر من آن‌قدر بزرگ و عظیم است که اصلاً شایسته نیست من بخواهم اگر آن‌ها در حق من کوتاهی کرده‌اند، عادلانه جبران کنم و آن‌ها را قصاص نمایم. آن‌ها اصلاً با من در یک تراز نیستند و حقشان بسیار بیشتر از من است.» در ادامه می‌فرمایند: «الهی اگر چنین کنم پس روزگار مدیدی که در تربیت من سپری کرده‌اند، و رنج‌های زیادی که در نگاهداری من تحمّل نموده‌اند، و آن همه که بر خود تنگ گرفتند تا زندگی مرا گشایشی باشد چه می‌شود؟ بدون شک بعید است که بتوانند حق خود را از من دریافت دارند، و من نمی‌توانم حقوقی را که بر عهده‌ام دارند تدارک نمایم، و وظیفه خدمت آنان را بجای آورم.»

رئیس پژوهشکده اخلاق و معنویت اظهار کرد: در فرازهای پایانی دعا، حضرت از خداوند می‌خواهد: «خدایا مرا چنان کن که پس از هر نمازی به یاد آن‌ها باشم، در تمام لحظات شب و در هر ساعتی از ساعات روز، آن‌ها را فراموش نکنم.» این نشان‌دهنده تداوم یاد و احترام والدین در همه اوقات است.

وی با بیان اینکه دعای ۲۴ صحیفه سجادیه، یک دوره کامل از معارف اسلامی درباره حقوق فرزندان در قبال پدر و مادر است، گفت: امام سجاد(ع) در پایان نیز می‌فرماید: «خدایا مرا به واسطه همین دعایی که در حق پدر و مادرم کردم، ببخش و این دعا را وسیله مغفرت من قرار بده. آن‌ها را نیز به خاطر محبت و مهربانی‌ای که به من داشتند، مشمول مغفرت قطعی خود قرار بده.  اگر اول آن‌ها را بخشیدی، آن‌ها را شفیع من گردان و اگر اول مرا بخشیدی، مرا شفیع آن‌ها قرار بده و همه ما را در دار کرامت خودت ساکن کن.» این فراز نشان‌دهنده پیوند عمیق و ناگسستنی والدین و فرزندان در عالم آخرت است.

انتهای پیام