پس‌لرزه‌های ربایش مادورو

دنیای اقتصاد/متن پیش رو در دنیای اقتصاد منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست

 یک اندیشکده انگلیسی طی گزارشی عنوان کرد که تحولات اخیر در ونزوئلا همچون شمشیر دولبه برای آمریکا عمل کرده و از یک سو می‌تواند احتمال بالا گرفتن تنش‌ها میان تهران و واشنگتن را افزایش دهد، و از سوی دیگر تحولات موجود می‌تواند چنان کاخ سفید را در آمریکای لاتین زمین‌گیر کند که درگیری در خاورمیانه از دستور کار ایالات متحده خارج شود.
 
از ایران تا ونزوئلا
اندیشکده «تاکتیک برای امنیت و ضدتروریسم» در یادداشتی به تاریخ ششم ژانویه به گزارش‌ها و گمانه‌زنی‌های اخیر درباره احتمال اقدام نظامی مجدد آمریکا علیه ایران در پی بازداشت و ربایش رئیس‌جمهور برکنارشده ونزوئلا پرداخت. این اندیشکده طی این گزارش عنوان کرد که تنها چند ساعت پس از اعلام ربودن نیکولاس مادورو توسط ایالات متحده، یائیر لاپید، رهبر اپوزیسیون رژیم صهیونیستی، هشداری به دولت ایران داد. لاپید طی ادعایی بی‌اساس در شبکه ایکس عنوان کرد که دولت ایران باید وضعیت ونزوئلا را از نزدیک بررسی کند. لاپید در ادامه گزافه‌گویی‌های خود مدعی شد که ایران نیز ممکن است اثرات اقدام جسورانه ایالات متحده در ونزوئلا را احساس کند. برکناری و ربایش مادورو تنها چند روز پس از آن رخ داد که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، با بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، گفت‌وگو کرد و بار دیگر ایران را به حمله نظامی تهدید کرده و این نگرانی را ایجاد کرد که این رویدادهای جداگانه می‌توانند به طور جدایی‌ناپذیری به هم مرتبط شوند.

اندیشکده تاکتیک برای امنیت و ضدتروریسم در ادامه افزود: پرسش اصلی اما اینجاست که آیا ربودن مادورو خطر جنگ با ایران را افزایش می‌دهد؟ بر اساس این گزارش، اگرچه درگیری‌های واشنگتن با کاراکاس و تهران از زمینه‌های سیاسی و استراتژیک متفاوتی ناشی می‌شود، اما تحلیلگران هشدار می‌دهند که تصمیم ترامپ برای هدف قرار دادن مادورو می‌تواند مسیر درگیری با ایران را تسریع کند. این دیدگاه از آنجا ناشی می‌شود که یک بی‌قانونی جدید همه‌چیز را بی‌ثبات‌تر و احتمال جنگ را بیشتر می‌کند. چه ترامپ مسیر مقابله با  رژیم را به‌طور مستقیم پیش بگیرد و چه به اسرائیل چراغ سبز برای عملیات مشابه را نشان دهد، روند می‌تواند به‌وضوح به سمت رویارویی تغییر ‌کند. همچنین تشدید تنش‌ها بر اثر ربودن مادورو می‌تواند ایران را به سمت اقداماتی سوق دهد که باعث تشدید نظامی شود، از جمله تسریع بازدارندگی نظامی یا انجام اقدامات پیشگیرانه علیه حملات آمریکا یا اسرائیل.

آینده دیپلماسی با تهران
در همین رابطه، این اندیشکده واقع در لندن افزود که عملیات ایالات متحده در ونزوئلا، رویکرد حداکثری ترامپ در سیاست خارجی را برجسته می‌کند و چشم‌انداز دیپلماسی با ایران را بیش از پیش کاهش می‌دهد. این گزارش در ادامه عنوان کرد که با توجه به کنار رفتن مادورو، طرح کاخ سفید برای محدودسازی نفوذ ژئوپلیتیک ایران در منطقه و جهان ابعاد تازه‌ای به خود گرفته است و این امر بی‌تردید بر نگاه ترامپ به دیپلماسی تاثیر می‌گذارد. در‌عین‌حال، باید در نظر گرفت که تاکید دولت ترامپ همچنین تسلیم تمام‌وکمال ایران و پیشبرد سیاست غنی‌سازی صفر است، امری که تهران بارها اعلام کرده که حاضر به انجام آن نیست. فقدان مسیرهای دیپلماتیک تنها گزینه‌ رویارویی را باقی می‌گذارد و این بدان معناست که در وضعیت حاضر، اسرائیل، ایران و ایالات متحده در مسیر درگیری بالقوه قرار دارند. از سوی دیگر، عملیات ربایش مادورو، بدبینی عمیق در ساختار سیاسی ایران نسبت به نیات ایالات متحده و استدلال‌های مبتنی بر توسعه بازدارندگی هسته‌ای را تقویت کرده است.

اندیشکده «تاکتیک برای امنیت و ضدتروریسم» در این رابطه نوشت: پرسش مهم و بنیادین این بوده که اصلا چرا اتحاد ایران و ونزوئلا برای واشنگتن اهمیت دارد؟ حمله ایالات متحده که منجر به ربودن مادورو شد، پس از ماه‌ها تشدید لفاظی‌های ترامپ و مقامات ارشد آمریکایی علیه دولت ونزوئلا صورت گرفت. واشنگتن مادورو را به رهبری یک سازمان قاچاق مواد مخدر متهم کرده است، درحالی‌که ترامپ و مشاورانش به طور فزاینده‌ای ادعا کرده‌اند که ایالات متحده حق دارد ذخایر عظیم نفتی ونزوئلا را در اختیار داشته باشد. مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، طی ماه‌های اخیر بارها روابط کاراکاس با تهران را برجسته کرده و ونزوئلا را (بدون ارائه مدرک) متهم کرده است که به حزب‌الله اجازه می‌دهد تا در نیمکره غربی جای پایی برای خود ایجاد کند. انکار نمی‌توان کرد که مادورو مدت‌ها متحد نزدیک ایران بوده است و طی چند دهه اخیر دو کشور که تحت تحریم‌های غرب قرار دارند، سطح روابط تجاری دوجانبه خود را که تخمین زده می‌شود به ‌میلیاردها دلار برسد، توسعه داده‌اند.

در مسیر تنش‌زایی
از سوی دیگر، العربی الجدید نیز طی گزارشی عنوان کرد که خارج شدن مادورو از محور تحولات ژئوپلیتیک می‌تواند عوارضی گسترده‌تر از آنچه در‌حال‌حاضر به نظر می‌رسد داشته باشد. رایان بول، تحلیلگر مسائل خاورمیانه، در گفت‌وگو با این پایگاه اینترنتی عنوان کرد که فقدان مادورو بی‌تردید از سوی تهران حس خواهد شد، اما عمق این مساله و ابعاد آن در بلندمدت خود را نمایان خواهد کرد.

وی افزود: همه‌چیز بستگی به این دارد که دولت آمریکا تا چه اندازه می‌تواند بر نظام آتی ونزوئلا تاثیر بگذارد. اگر دولت آینده کاراکاس رویکردی غربی داشته باشد، این مساله به ضرر تهران و به‌مثابه حرکت در مسیر تنش‌های بیشتر خواهد بود. اما اگر دولتی که در آینده در این کشور آمریکای لاتین مستقر می‌شود رویکردی میانه‌رو داشته باشد، می‌توان امیدوار بود که اوضاع آنچنان از کنترل خارج نشود. با این همه، آنچه در این میان بیش از هر چیز تعیین‌کننده بوده، ماهیت اقتصادی این ماجراست. به گفته جیمز دوین، استاد روابط بین‌الملل دانشگاه آلیسون، باید منتظر ماند و دید که تاثیر این رویداد بر اقتصاد و صادرات نفت ایران به چه صورت خواهد بود و خود این امر می‌تواند بر آینده دیپلماسی میان تهران و غرب تاثیر بگذارد.

این تحولات در حالی است که تلاش‌ها برای حل‌وفصل مسالمت‌آمیز اختلاف‌ها میان ایران و ایالات متحده شدت گرفته است. بنا به گزارش الجزیره، سخنگوی وزارت خارجه قطر، سه‌شنبه ۱۶ دی‌ماه، در جدیدترین موضع‌گیری درباره ایران تاکید کرد که هرگونه تشدید تنش احتمالی علیه تهران، نه‌تنها ثبات منطقه، بلکه کل جامعه بین‌المللی را تهدید می‌کند. ماجد الانصاری سخنگوی وزارت خارجه قطر افزود: «حامی همه تلاش‌ها و رایزنی‌ها میان ایران و آمریکا برای رسیدن به راهکار دیپلماتیک هستیم.» وی در ادامه تاکید کرد که کشورش با تهران و واشنگتن در تماس است و از هرگونه گفت‌وگو برای جلوگیری از تنش حمایت می‌کند. الانصاری افزود: «هنوز برای راه‌حل‌های دیپلماتیک و سیاسی در مورد ایران فرصت وجود دارد.»