مدیریت هوشمند نور؛ راهکار کاهش آشفتگی بصری در شب‌های تهران

ایرنا/ شب‌های پایتخت، به‌ویژه در معابر پرتردد و شریان‌های اصلی بیش از آنکه جلوه‌ای آرام از زندگی شهری را به نمایش بگذارد، زیر سیطره نورهای ناهماهنگ و چشم‌آزار قرار گرفته است؛ نوری که قرار بود راهنما و تسهیل‌گر فعالیت‌های شبانه باشد، اما در بسیاری موارد به عاملی برای آشفتگی بصری و کاهش آرامش شهروندان تبدیل شده است.

نورپردازی نامتوازن تابلوهای صنفی، استفاده افراطی از LED های پرقدرت، رنگ‌های تند و افکت‌های چشمک‌زن، در کنار نبود ضابطه‌مندی مشخص در شدت و جهت نور، تصویری ناآرام از شب‌های پایتخت ساخته است؛ وضعیتی که به گفته کارشناسان، نه‌تنها خوانایی معابر را افزایش نمی‌دهد، بلکه خستگی بصری و تنش روانی را به فضای شهری تزریق می‌کند.
در سال‌های اخیر، موضوع «نور مناسب» در برابر «نور نامناسب» به یکی از محورهای اصلی مدیریت منظر شبانه شهر تبدیل شده است؛ رویکردی که به‌جای خاموش‌سازی گسترده یا حذف کامل تابلوها، بر مدیریت هوشمند نور و ایجاد تعادل میان نیاز کسب‌وکارها و حقوق شهروندان تأکید دارد.
تابلوهای صنفی به‌عنوان بخشی جدایی‌ناپذیر از اقتصاد شبانه، نقش مهمی در معرفی کسب‌وکارها ایفا می‌کنند، اما رقابت نوری در خیابان‌های تجاری تهران سبب شده است بسیاری از واحدها برای دیده‌شدن بیشتر به افزایش شدت نور، تغییرات مداوم رنگ و افکت‌های تند روی بیاورند؛ رقابتی که در نهایت شهروند و کیفیت زیست شبانه بازنده اصلی آن است.
کارشناسان حوزه منظر شهری معتقدند نور نامناسب، علاوه بر کاهش تمرکز رانندگان و خستگی چشم، در بلندمدت حس آشفتگی و ناآرامی را در شهر تقویت می‌کند؛ موضوعی که با مفهوم «آرامش بصری» در تضاد آشکار است.
در همین راستا، سازمان زیباسازی شهر تهران طی سال‌های اخیر با بازنگری در ضوابط نورپردازی تابلوهای صنفی، تلاش کرده است سیاست تنظیم و هدایت نور را جایگزین رویکردهای سلبی کند تا تعادلی میان معرفی کسب‌وکارها و آرامش بصری معابر شهری ایجاد شود.
رییس اداره اصناف سازمان زیباسازی شهر تهران، با تأکید بر این رویکرد گفت: مسئله ما خاموش‌کردن تابلوها یا حذف نور از شهر نیست؛ نور بخشی از حیات شبانه شهر است، اما باید از نظر شدت، رنگ و جانمایی مدیریت شود.
حسین فرامرزی افزود: وقتی نور در چارچوب ضوابط تعریف‌شده قرار گیرد، هم به دیده‌شدن کسب‌وکار کمک می‌کند و هم آرامش بصری معبر را برهم نمی‌زند.
وی با اشاره به معابر پرتردد پایتخت ادامه داد: در خیابان‌های شلوغ، نورهای زننده و چشمک‌زن نه‌تنها اثر تبلیغی مؤثری ندارند، بلکه موجب آشفتگی دید رانندگان و عابران می‌شوند؛ تجربه نشان داده تابلوهایی با نور ملایم، یکنواخت و رنگ‌های کنترل‌شده، خواناتر و مؤثرتر هستند.
بر اساس ضوابط اعلام‌شده، نور مناسب نوری است که شدت آن متناسب با عرض معبر و بافت پیرامونی باشد، از رنگ‌های ملایم و غیرتهاجمی استفاده کند، فاقد افکت‌های تند و تغییر رنگ سریع باشد و نور را به سطح تابلو محدود کرده و به ساختمان‌های مجاور و معبر نتاباند.
رییس اداره اصناف سازمان زیباسازی شهر تهران تصریح کرد: نور مناسب الزاماً نور قوی‌تر نیست؛ اتفاقاً نور بیش‌ازحد خوانایی تابلو را کاهش می‌دهد. مدیریت نور یعنی استفاده به‌اندازه، هدفمند و متناسب با فضا.
آرامش بصری، مفهومی فراتر از زیبایی‌شناسی و به‌طور مستقیم با کیفیت زندگی شهری گره خورده است. شهروندان حق دارند هنگام تردد شبانه در خیابان‌ها با فضایی خوانا، قابل‌تحمل و آرام مواجه شوند، نه صحنه‌ای آشفته از نورهای متضاد و ناهماهنگ.
فرامرزی با تأکید بر نقش اصناف در این مسیر گفت: اصناف بازیگران اصلی اقتصاد شهر هستند و ما آن‌ها را شریک مدیریت منظر شهری می‌دانیم؛ هرچه این همراهی بیشتر باشد، نتیجه نهایی شهری آرام‌تر، خواناتر و در عین حال پویاتر خواهد بود.
تجربه تهران نشان می‌دهد راه‌حل چالش نورپردازی تابلوهای صنفی، در مدیریت علمی و هوشمند نور نهفته است؛ مسیری که می‌تواند همزمان به رونق کسب‌وکارها، ارتقای هویت شبانه شهر و تأمین آرامش بصری شهروندان کمک کند.