مالیات فروش خودرو بر عهده چه کسی است؟ پاسخ قانونی و تبعات مالی برای خریدار و فروشنده

ad/ وقتی صحبت از خرید و فروش خودرو می‌شود، اولین موضوع مالی که ذهن دو طرف را درگیر می‌کند این است که مالیات فروش خودرو بر عهده چه کسی است؟ خیلی‌ها تصور می‌کنند این هزینه بین خریدار و فروشنده تقسیم می‌شود یا بسته به توافق قابل جابه‌جایی است، اما قانون نگاه متفاوتی دارد.

طبق مقررات رسمی، مسئولیت پرداخت مالیات نقل‌وانتقال خودرو قبل از فروش آن بر عهده فروشنده است. این مالیات مربوط به فردی است که قصد واگذاری دارایی خود را دارد، نه خریدار.

نکته مهم اینجاست که تا زمانی که مالیات پرداخت نشود، امکان تعویض پلاک و انتقال سند به نام مالک جدید وجود ندارد. به همین دلیل، در معاملات واقعی گاهی دیده می‌شود خریدار برای جلوگیری از معطلی این مبلغ را موقتاً پرداخت می‌کند. همین موضوع باعث شده برخی تصور کنند مسئولیت پرداخت قابل جابه‌جایی است؛ در حالی که پایه قانونی همچنان روی فروشنده قرار دارد.

در عمل هم دفاتر تعویض پلاک و دفترخانه‌ها همان رویکرد قانونی را دنبال می‌کنند؛ یعنی تا زمانی که مالیات معامله به طور کامل تسویه نشده باشد، هیچ مرحله‌ای از انتقال رسمی پیش نمی‌رود. حتی اگر خریدار و فروشنده میان خودشان توافقی غیررسمی داشته باشند، این توافق فقط برای حل‌وفصل مالی بین خودشان است و در سیستم ثبت رسمی تأثیری ندارد. همین نکته باعث می‌شود خیلی‌ها درک نادرستی از مسئولیت حقوقی پیدا کنند؛ در حالی که قانون دقیق‌تر و صریح‌تر از آن چیزی است که تصور می‌شود.

از نظر قانونی مسئولیت پرداخت نقل‌ و انتقال مالیات موتور قبل از فروش آن بر عهده فروشنده است. البته امکان توافق قراردادی بین دو طرف معامله برای تسویه این هزینه وجود دارد، اما تا زمانی که پرداخت نشود امکان تعویض پلاک و انتقال سند به مالک جدید وجود ندارد. بنابراین، وجود توافق بین طرفین تنها جنبه مالی دارد و از نظر قانونی همچنان مسئولیت بر عهده فروشنده است.

قانون دقیق چه می‌گوید و مبنای حقوقی تعیین مسئول پرداخت چیست؟

برای درک نگاه قانون، باید به پشتوانه حقوقی مالیات نقل و انتقال خودرو توجه کنیم. در قوانین مالیاتی، انتقال هر نوع وسیله نقلیه یک «واقعه مالی» محسوب می‌شود و سازمان امور مالیاتی این انتقال را تنها زمانی معتبر می‌داند که فروشنده ابتدا تعهدات خود را نسبت به دارایی فروخته‌شده تسویه کرده باشد. به عبارت ساده‌تر، قانون مالیات را نه به عنوان یک هزینه توافقی، بلکه به‌عنوان «پیش‌شرط ثبت انتقال» تعریف کرده است.

در همین چارچوب، مراکز تعویض پلاک و دفاتر ثبت نیز ملزم هستند قبل از شروع مراحل اداری، وضعیت مالیاتی خودرو را استعلام کنند. اگر مالیات پرداخت نشده باشد، سامانه به‌طور خودکار مراحل بعدی را مسدود می‌کند. به همین دلیل است که حتی اگر خریدار و فروشنده بین خودشان نسبت به پرداخت مبلغ توافق کنند، این توافق تأثیری در روند رسمی ندارد؛ چرا که ملاک اصلی «وضعیت ثبتی» خودرو در سیستم است، نه توافق خصوصی میان طرفین.

اگر فروشنده مالیات را پرداخت نکند چه اتفاقی می‌افتد؟

در ظاهر، پرداخت نشدن مالیات فقط یک «بدهی ساده» به نظر می‌رسد، اما وقتی معامله وارد مرحله تعویض پلاک می‌شود، تازه معلوم می‌شود این موضوع چقدر می‌تواند هر دو طرف را زمین‌گیر کند. کافی است یک بار صبح زود جلوی یکی از مراکز تعویض پلاک بایستید؛ همیشه چند معامله ناتمام وجود دارد که دلیلش دقیقاً همین مورد است.

مهم‌ترین پیامدها زمانی رخ می‌دهد که سامانه مرکز تعویض پلاک در همان استعلام اولیه، وضعیت خودرو را «مسدود» اعلام می‌کند. از همین لحظه، روند کاملاً قفل می‌شود و اتفاقات زیر پشت سر هم رخ می‌دهد:

- پرونده حتی وارد مرحله احراز هویت نمی‌شود و فروشنده و خریدار از همان باجه اول برمی‌گردند.
- هیچ‌کدام از مراحل بررسی اصالت خودرو، تطبیق مدارک یا صدور سند قابل انجام نیست. یعنی معامله عملاً در همان نقطه پایان می‌یابد.
- حتی اگر خریدار بخواهد برای جلوگیری از اتلاف وقت خودش مبلغ را پرداخت کند، سیستم بدون ثبت رسمی مالیات اجازه ادامه کار نمی‌دهد.
- بدهی مالیاتی در سیستم باقی می‌ماند و هر بار که مالک خودرو برای انجام کاری مراجعه کند، همین مانع دوباره ظاهر می‌شود.
- در بسیاری از موارد، خریدار به دلیل معطلی یا بی‌اعتمادی از ادامه معامله منصرف می‌شود و کل معامله از هم می‌پاشد.
- فروشنده ممکن است مجبور شود دوباره نوبت بگیرد، یک روز کامل کاری را از دست بدهد و حتی هزینه‌های جانبی بیشتری را تحمل کند.

این شرایط برای کسانی که تجربه معامله خودرو را داشته باشند، کاملاً آشناست. چیزی که روی کاغذ فقط یک «پرداخت ساده» به نظر می‌رسد، در اجرا می‌تواند مثل یک سد محکم، کل مراحل انتقال سند را متوقف کند.

خریدار در معامله خودرو چقدر ریسک می‌کند و نپرداختن مالیات چه دردسری برای او می‌سازد؟

از نگاه بسیاری از خریداران، مالیات فروش خودرو موضوعی است که به فروشنده مربوط می‌شود و نباید برای آن‌ها دردسری ایجاد کند. اما واقعیت بازار چیز دیگری است. در عمل، اگر فروشنده مالیات را پرداخت نکرده باشد، خریدار درست وسط معامله در موقعیتی قرار می‌گیرد که نه می‌تواند خودرو را به نام خود بزند و نه امکان ادامه مراحل اداری را دارد. مشکل فقط یک بدهی ساده نیست، بلکه مجموعه‌ای از دردسرهای پشت‌سرهم است که می‌تواند آرامش معامله را از بین ببرد.

مهم‌ترین چالش‌هایی که خریدار با آن روبه‌رو می‌شود شامل چند مورد زیر است:

- عدم امکان شروع مراحل تعویض پلاک به دلیل مسدودی خودرو در سامانه مراکز.
- معطلی خریدار در چند نوبت مراجعه و از دست رفتن زمان و انرژی.
- احتمال گرفتار شدن در معامله‌ای که سند آن به علت عدم پرداخت مالیات، قابل انتقال نیست.
- افزایش احتمال اختلاف مالی و لفظی میان طرفین به دلیل تأخیر در انجام مراحل.
- در برخی موارد، مجبور شدن خریدار به پرداخت موقت مالیات برای جلوگیری از متوقف شدن معامله.
- از بین رفتن اعتماد نسبت به فروشنده و حتی انصراف از معامله در شرایط حساس.

به همین دلیل، نپرداختن مالیات فقط یک مشکل برای فروشنده نیست، بلکه می‌تواند آرامش و روند اداری را برای خریدار هم کاملاً مختل کند.

وقتی پای معامله خودرو می‌لنگد؛ روایت‌هایی از دردسرهای مالیاتی فروشندگان

اگر به یکی از مراکز تعویض پلاک سری بزنید، رد پای ده‌ها معامله ناتمام را می‌بینید؛ معامله‌هایی که نه به خاطر اختلاف قیمت به بن‌بست رسیده‌اند و نه به دلیل ایراد فنی خودرو، بلکه دقیقاً به دلیل پرداخت نشدن مالیات نقل و انتقال. فروشنده معمولاً تصور می‌کند می‌تواند این پرداخت را عقب بیندازد، اما سیستم اداری از همان لحظه استعلام اجازه هیچ اقدامی را نمی‌دهد و روند کار در همان باجه اول قفل می‌شود.

برای اینکه تصویر دقیق‌تری از این ماجرا داشته باشید، وضعیت‌های زیر در این مراکز کاملاً رایج است:

- پرونده خودرو در همان ابتدای استعلام به دلیل بدهی مالیاتی مسدود می‌شود و خریدار و فروشنده بدون انجام هیچ کار رسمی مجبور به ترک مرکز می‌شوند.
- خریدار که یک روز کامل را برای معامله کنار گذاشته، با معطلی و نارضایتی مرکز را ترک می‌کند و گاهی حتی از ادامه معامله منصرف می‌شود.
- برخی خودروها علاوه بر بدهی مالیاتی، به دلیل خلافی‌های سنگین یا وضعیت توقیف نیز امکان ورود به مرحله بعد را ندارند.

در همین بخش آخر است که بسیاری از خریداران تازه متوجه می‌شوند خودرو مشکل دیگری هم دارد و شروع می‌کنند به بررسی علت. اگر ماشینت توقیف شده و نمی‌دونی میزان خلافی چقدره، در این بخش راهنمای کامل رو ببین. این مسائل به ظاهر کوچک، وقتی کنار بدهی مالیاتی قرار می‌گیرند، مثل یک زنجیره پشت سر هم روند انتقال سند را کند و حتی متوقف می‌کنند.

در نهایت، نمونه‌های مشابه زیاد است. بعضی خریداران برای عقب نیفتادن کار، خودشان مالیات را موقت پرداخت می‌کنند. برخی دیگر به دلیل ایجاد بی‌اعتمادی، معامله را نیمه‌کاره رها می‌کنند. فروشنده‌هایی هم هستند که به خاطر یک بدهی ساده، چند بار مجبور به نوبت‌گیری مجدد شده‌اند و در نهایت خریدار را از دست داده‌اند.