سفر ارزان در روزهای گرانی | چطور برای یک سفر ارزان برنامه ریزی کنیم؟

به گزارش همشهری آنلاین، ۲۴ اثر تاریخی و طبیعی در فهرست جهانی یونسکو، رتبه نهم ثبت جهانی در بین ۱۶۱ کشور عضو یونسکو را برای ایران به ارمغان آورده است. در کنار این جاذبه‌های جهانی، طبیعت منحصر به فرد، اقلیم چهارفصل، وجود شهرها و روستاهای گردشگری و تاریخی و تمدنی، فرهنگ و لباس و غذا و صنایع‌دستی متنوع و همه این ویژگی‌ها موجب شده است ایران در حوزه گردشگری حرف‌های زیادی برای گفتن داشته باشد؛ یک ایرانی می‌تواند همه ایران را بگردد در عین حال هنوز همه جای ایران را ندیده باشد. با همه این ظرفیت‌ها و میل شهروندان به سفر و حتی با وجود اینکه سازمان جهانی گردشگری ملل متحد در گزارش خود ایران را در میان ۲۰ کشور با بهترین عملکرد در سه ماه نخست سال ۲۰۲۵ در این حوزه معرفی کرد، ‌ اما آمار سفر داخلی خوشبینانه نیست.

گزارش مرکز پژوهش‌ها نشان می‌دهد سال گذشته یعنی ۱۴۰۳ فقط ۳۰ درصد مردم به سفر رفته‌اند و حدود ۷۰ درصد جمعیت کشور هیچ سفری نداشته‌اند. کارشناسان معتقدند عوامل متعددی از جمله کاهش قدرت خرید، افزایش شدید هزینه‌های حمل‌ونقل و اقامت، نبود بسته‌های سفر ارزان و زیرساخت‌های ضعیف موجب افت تقاضا در بازار گردشگری داخلی شده است. همچنین عدم حمایت هدفمند دولت از فعالان این صنعت، روند توسعه گردشگری را کند کرده است. رحیم یعقوب‌زاده، مدرس دانشگاه علم و فرهنگ و پژوهشگر حوزه گردشگری با حضور در تلویزیون اینترنتی همشهری درباره سفر ارزان و برنامه‌ریزی شده به عنوان راهکاری برای این روزهای ایران صحبت کرد.

سفر ارزان یا اقتصادی چیست؟

مدرس دانشگاه علم و فرهنگ و پژوهشگر حوزه گردشگری در این برنامه گفت: هرچند ایده‌آل این است که با توجه به ظرفیت‌ها و مزیت‌های ایران، انواع گردشگری را در جای خود فعال کنیم و در کنار آن‌ها رویکرد سفر ارزان را هم داشته باشیم. با این حال، سفر ارزان معمولا در شرایط خاص اقتصادی پیش می‌آید؛ تورم و کمبود درآمد گردشگری را از سبد هزینه‌های خانوار کم می‌کند یا سهم آن را کاهش می‌دهد. برای مثال بهار سال ۱۴۰۳، ۴۸ درصد ایرانی‌ها به سفر نرفتند. طبیعی است که در این شرایط، این سوال پیش می‌آید که چگونه می‌توانیم با توجه به فشارهای اقتصادی با حداقل هزینه‌ها سفر کنیم؟ اقامت، غذا، حمل و نقل و خدمات در سفر ارزان مورد توجه است.

رحیم یعقوب‌زاده افزود: در تمام دنیا سفر ارزان وجود دارد و در برخی مناطق به ویژه اروپا سال‌هاست به این موضوع پرداخته می‌شود. در ایران اما به فراخور شرایط سفر ارزان مورد توجه قرار می‌گیرد و این‌طور نیست که مسئولان در سطح کلان برنامه‌ریزی برای این رویکرد داشته باشند. در مثال‌های جهانی، سفر همراه با کار (گردشگر کار انجام می‌دهد و غذا و اقامتش رایگان است)، کار داوطلبانه در سفر (کمک به کشاورزان یا موارد مشابه و دریافت غذا و اقامت رایگان و حتی دستمزد اندک) یا سفر با کوله‌پشتی رواج دارد. اما در ایران می‌شود گفت سیاست مشخص و عملیاتی در این زمینه وجود ندارد.

او ادامه داد: در کشور این حالت سیستماتیک و نظام‌مند نیست. استنثاهایی وجود داشته و در برخی از روستاها و مقاصدی که در حوزه گردشگری شناخته شده هستند برخی ذی نفعان و ساکنان محلی از این نوع گردشگری استقبال و گردشگران را به آن دعوت کرده‌اند، اما این چون قاعده نیست نمی‌توانیم بگوییم به شکل مشخص در ایران رواج دارد.

مثال جالب ایرانی

مدرس دانشگاه علم و فرهنگ در بخش دیگری از صحبت‌های خود با بیان اینکه سازمان‌های متولی سفر و همچنین وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی باید از الگوهای جهانی استفاده کنند و سفر ارزان را در ایران رواج دهند ولو اینکه این الگوها را بومی کنند، ‌ گفت: کارهای داوطلبانه در کشور ما وجود دارد، اما نه به عنوان گردشگر. یک مثال جالب در این زمینه وجود دارد و آن، اردوهای جهادی است. این رویکرد و اقدام جالب را در می‌توان در حوزه گردشگری هم مثل اردوهای جهانی با علاقه‌مندی و آمادگی ذی نفعان و ساکنان محلی برای گردشگران فراهم کرد.

رحیم یعقوب‌زاده برنامه‌ریزی برای مکان و زمان سفر، سفر در زمان غیر پیک، تهیه فهرستی از ملزومات، انتخاب اقامتگاه ارزان‌تر در زمان پیک، تهیه برخی از ملزومات در مبدا، تهیه برخی ملزومات در بازارهای محلی مقصد، استفاده از چادر و کمپینگ در برخی مقاصد و ... را از معیارهای تاثیرگذار در سفر ارزان دانست و افزود: سفر ارزان همیشه می‌تواند مورد توجه باشد. در حالت عادی هم خیلی از خانواده‌ها ترجیح می‌دهند به جای گردشگری لوکس و لاکچری سفری با هزینه کمتر داشته باشند. این فقط در کشور ما نیست، اما طبیعتا در حال حاضر در کشور ما به دلیل شرایط اقتصادی بیشتر مورد توجه است.

سفر ارزان هم اقتصاد محلی را رونق می‌دهد

در گردشگری پایدار یکی از نکات مهم رونق اقتصاد محلی است. با سفر ارزان قیمت چطور قرار است این رونق محقق شود؟ سفر ارزان و گردشگری پایدار متناقض نیستند؟

مدرس دانشگاه علم و فرهنگ به این سوال پاسخ داد و گفت: بهترین شکل این است انواع گردشگری را داشته باشیم و در کنار آن رویکرد سفر ارزان هم مورد توجه قرار گیرد. وقتی همه چیز سر جای خودش باشد به طبع همه نوع سفری انجام می‌شود و در کنار آن‌هایی که لوکس سفر می‌کنند و به هتل‌های چند ستاره و سوغات گران‌قیمت و رستوران‌های لاکچری رونق می‌دهند، سفر ارزان هم شکل می‌گیرد و بازارهای محلی و اقامتگاه‌های معمولی‌تر هم رونق می‌گیرد.

رحیم یعقوب‌زاده افزود: نکته مهم‌تر اینکه وقتی از سفر ارزان صحبت می‌کنیم‌ هدف اصلی ما گردشگران هستند، اما به دنبال آن، هرچه افرادی که با رویکرد سفر ارزان سفر می‌کنند بیشتر باشند تعداد سفر افزایش پیدا می‌کند و این، به نفع جامعه محلی است. اگر در شرایط بد اقتصادی سفرهای ارزان رواج پیدا کند اتفاقا می‌تواند تاثیر منفی اقتصادی را کاهش دهد.

او تاکید کرد که در زمینه آموزش رویکرد سفر ارزان در حوزه گردشگری، رسانه‌ها و مسئولان بیشترین تاثیر را دارند.

چطور یک سفر ارزان را برنامه‌ریزی کنیم؟

مدرس دانشگاه علم و فرهنگ اولین بخش سفر ارزان را برنامه‌ریزی دانست و گفت: برای سفر ارزان در وهله اول نیاز به برنامه‌ریزی داریم. باید چه کار کنیم که حداقل هزینه داشته باشد؟ فهرستی از ملزومات اقامت، غذا، حمل و نقل و ... داشته باشیم. یکی از نکات دیگر زمان سفر است. مثلا در نوروز حمل و نقل و اقامت طبیعتا گران‌تر است، اما بعد از تعطیلات نوروز هزینه‌ها کمتر می‌شود.

رحیم یعقوب‌زاده با بیان اینکه موضوع دیگر مقصد است و باید تشخیص دهیم مقصد مناسب در هر زمانی کجاست؟، موضوع دیگر را اقامتگاه دانست و افزود: اقامتگاه‌ها بخش زیادی از هزینه سفر در حدود ۳۰ تا ۴۰ درصد را به خود اختصاص می‌دهند. در این شرایط علاوه بر اقامتگاه‌های ارزان‌تر کمپینگ هم می‌تواند مورد توجه باشد.

ارزان بودن از حرفه‌ای بودن سفر کم می‌کند؟ یعقوب‌زاده در پاسخ به این سوال اظهار کرد: اگر خوب اطلاع‌رسانی و برای این نوع از سفرها دستورالعمل‌های خوبی ارائه شود و نظارت به درستی انجام شود، در سفر ارزان هم می‌توان حرفه‌ای سفر کرد. اینجا مفهوم گردشگری پایدار اهمیت پیدا می‌کند که طی سفر ارزان، از منابع و جاذبه‌هایمان استفاده کنیم بدون اینکه این منابع را به خطر بیاندازیم.