ماجرای حذف آزمایش محبوب ایرانی‌ها از فهرست بیمه | پاسخ یک متخصص به باوری اشتباه درباره آزمایش ویتامین D

همشهری‌آنلاین - پروانه بندپی: آزمایش ویتامین D از فهرست بیمه حذف شده و هزینه آن که با پوشش بیمه پایه در سال گذشته ۱۸۱ هزار تومان بود، امسال به ۳۵۶ هزار تومان رسیده است. افرادی که بیمه تکمیلی دارند، از این پس برای انجام این آزمایش باید هزینه آزمایش را کامل پرداخت کنند.

هزینه آزاد این آزمایش چیزی حدود ۵۰۰ هزار تومان تمام می‌شود. موضوعی که اعتراض برخی رسانه‌ها و نگرانی مردم را به دنبال داشته است. آنها می‌گویند «این آزمایش، یکی از ابزارهای کلیدی برای پیشگیری و تشخیص کمبود ویتامین D و پوکی استخوان است و حذف آن از بیمه می‌تواند تبعات زیادی داشته باشد».

اما کارشناسان، این کار را منطقی می‌دانند و معتقدند که انجام سالانه یا هر شش ماه یک‌بارِ این آزمایش برای همه افراد ضرورتی ندارد و تنها هزینه‌ها را بالا می‌برد.

حذف آزمایش ویتامین D از بیمه منطقی بود؟

حذف آزمایش ویتامین D و چند آزمایش دیگر از فهرست بیمه، از سال‌ها قبل مورد بحث و بررسی بود. سال ۱۳۹۷ بود که رئیس گروه پاراکلینیک سازمان بیمه سلامت ایران پیشنهاد داد تا هزینه‌ آزمایش ویتامین D از فهرست بیمه‌ها کسر شود و استدلال او نیز این بود که «بار اضافی بر گردن بیمه‌ها است» و تکرار آن هر سال ضرورتی ندارد.

او همان زمان گفته بود که سالانه حدود ۲ میلیون و ۶۵۰ هزار آزمایش ویتامین D توسط بیمه سلامت پوشش داده می‌شود که بدون در نظر گرفتن سایر سازمان‌های بیمه‌گر، حدود ۳۰ میلیارد تومان برای این سازمان هزینه دارد.

محمدمهدی ناصحی، رئیس سازمان بیمه سلامت ایران هم اخیرا گفته آزمایش ویتامین D برای نظام سلامت کشور پرهزینه است: بیش از ۸۵ درصد جمعیت ایران کمبود ویتامین D دارند و اصلا نیاز به تجویز و تکرار این آزمایش نیست. لازم است که مکمل بر اساس تجویز پزشک مصرف شود.

او گفته بود که حتی انجمن‌های علمی غدد، انجام این آزمایش‌ها را رد کرده‌اند و بنابراین از پزشکان درخواست می‌کنیم از تجویز آزمایش‌های‌ غیرضروری خودداری کنند.

اصلاح سیستم آموزشی و بیمه

دکتر کامران نیکوسخن، فوق تخصص غدد درون‌ریز و متابولیسم و مدیرعامل انجمن دیابت ایران و رئیس هیئت مدیره اتحادیه بیماری‌های غیرواگیر ایران در این باره به همشهری می‌گوید: «بحث حذف آزمایش ویتامین دی از فهرست بیمه از چند سال پیش مطرح بوده و فقط هم بحث این آزمایش نیست. اصولا در ایران بسیاری از آزمایش‌ها به‌ صورت بی‌رویه درخواست می‌شود و نباید درخواست شود. از طرف دیگر، بسیاری از آزمایش‌هایی که باید درخواست یا تجویز شود، درخواست یا تجویز نمی‌شود.»

او با تاکید بر این که این ضعف در سیستم آموزشی هم وجود دارد، تاکید می‌کند: «برای دانشجویانم درباره بعضی از این مسائل صحبت می‌کنم. این‌که چه چیزهایی را نباید به راحتی برای مراجعین تجویز کنیم و چه چیزهایی لازم است انجام شود. باید یک بازنگری هم در سیستم بیمه صورت بگیرد. همچنین به پزشکان اطلاع‌رسانی شود. علم روز دنیا هم به آنها آموزش داده شود که چه آزمایش‌های بی‌فایده‌ای مرتب در حال تکرار است و چه آزمایش‌هایی باید انجام شود اما انجام نمی‌شود.»

لازم نیست هر سال آزمایش دهید

این فوق تخصص غدد درون‌ریز و متابولیسم در پاسخ به این سوال که آیا لازم است افراد هر سال آزمایش ویتامین D انجام دهند، توضیح می‌دهد: «بستگی دارد. واقعا لازم نیست هر سال انجام شود اما بسته به شرایط افراد، متفاوت است. در شرایط خاص برای خیلی از افراد باید انجام شود. اما برای همه و سالانه نیاز نیست.»

معیارهای آمریکا نمی‌تواند ملاک ما باشد

در حال حاضر، بیشتر آزمایشگاه‌ها و مراکز درمانی ایران برای تفسیر نتایج آزمایش ویتامین D از محدوده‌های مرجع و استانداردهایی استفاده می‌کنند که توسط نهادهای علمی بین‌المللی، از جمله انجمن غدد آمریکا و سایر مراجع معتبر جهانی، پیشنهاد شده‌اند.

با این حال، برخی متخصصان معتقدند این محدوده‌ها بر اساس مطالعات انجام‌شده در جمعیت‌های دیگر - از جمله آمریکایی‌ها - تعیین شده‌اند و ممکن است به ‌طور کامل با ویژگی‌های جمعیت ایران هم‌خوانی نداشته باشند.

به گفته آنها عواملی مانند میزان دریافت نور خورشید، نوع پوشش، الگوی تغذیه، شرایط اقلیمی و حتی تفاوت‌های ژنتیکی می‌تواند بر سطح طبیعی ویتامین D در هر جامعه تأثیر بگذارد. به همین دلیل، آنها بر ضرورت انجام مطالعات گسترده در کشور و تعیین محدوده‌های مرجع اختصاصی برای جمعیت ایران تأکید می‌کنند.

مدیرعامل انجمن دیابت ایران نیز در این باره می‌گوید: «سطح طبیعی ویتامین D در کشور ما باید به‌ طور دقیق مشخص شود. محدوده‌های مرجع و مقادیر نرمالی که برای جمعیت‌های مختلف در کشورهای مختلف تعریف می‌شود، یکسان نیست. بنابراین، این‌که اعداد و معیارهای تعیین‌شده در کشوری مثل آمریکا بدون بررسی‌های لازم، مبنای قضاوت درباره وضعیت ویتامین D در ایران قرار گیرد، می‌تواند با خطا همراه باشد.»

به گفته دکتر نیکوسخن، «با وجود آمار بالای کمبود ویتامین D در کشور، ضروری است بازنگری جدی در این زمینه صورت گیرد تا بر اساس مطالعات علمی، سطح طبیعی و مطلوب این ویتامین در جمعیت ایرانی تعیین شود. این موضوع نیازمند بررسی‌های کارشناسی در سطح ملی است.»