جزئیات تازه درباره تفاهم ایران و آمریکا | 6 نکته ویژه درباره سرنوشت غنی سازی ایران

همشهری آنلاین – گروه سیاسی: موارد مصرح در این یادداشت تفاهم، در شرایطی به دست آمده است که آمریکا تلاش داشت از طریق «فشار نظامی»، «تهدید رسانه‌ای» و «محاصره دریایی»، ایران را وادار به پذیرش شروط خود کند، اما مقاومت نظامی ایران و حمایت مردمی، سبب شد شرایط مذاکرات تغییر کند. به همین دلیل آمریکا ناچار شد برخی اقدام‌های عملی و قابل راستی‌آزمایی را بپذیرد و اجرای آنها را پیش‌شرط ورود به مذاکرات نهایی قرار دهد.

نکته محوری اینجاست که تفاهم‌نامه به شکلی طراحی شده که اگر آمریکا به تعهدهای خود عمل نکند، ایران بتواند بدون از دست دادن دستاوردهایش، مذاکرات را متوقف کند و به شرایط قبلی بازگردد.

یادداشت تفاهم چگونه به‌دست آمد؟

شیوه مذاکرات

• فرایند شکل‌گیری تفاهم‌نامه عمدتاً از طریق تبادل متن و با میانجیگری پاکستان انجام شده است.
• به جز یک جلسه سه‌جانبه در اسلام‌آباد(۲۲ فروردین‌ماه ۱۴۰۵)، مذاکره مستقیمی میان ایران و آمریکا صورت نگرفت.
• متن نهایی از طریق رفت و برگشت پیشنهادها و اصلاحات به دست آمده است.

مبنا؛ بی‌اعتمادی

• مبنای اصلی در طراحی تفاهم‌نامه، بی‌اعتمادی ایران به آمریکا بوده‌است.
• فرایند اجرای این تفاهم به‌گونه‌ای تنظیم شده که اقدام‌های عینی و قابل راستی‌آزمایی آمریکا، شرط ورود ایران به مراحل بعدی است.
• ایران تنها پس از مشاهده نتایج عملی، حاضر به ادامه مذاکرات خواهد شد.

اصل اقدام متقابل

• همه تعهدها بر اساس اصل «اقدام در برابر اقدام» تنظیم شده‌اند.
• هر اقدامی که ایران انجام می‌دهد، در مقابل اقدام متناظر آمریکا خواهد بود.
• اگر آمریکا از اجرای تعهدهای خود خودداری کند، ایران نیز متناسب با آن واکنش نشان خواهد داد.

دو مرحله مذاکرات

• مرحله اول: اجرای یادداشت تفاهم برای مدت ۶۰ روز، که امکان تمدید آن نیز وجود دارد.
• مرحله دوم: مذاکرات برای دستیابی به توافق دائمی درباره «لغو دائمی تحریم‌ها»، «غنی‌سازی اورانیوم»، «وضعیت مواد غنی‌شده» و «سایر نیازهای برنامه هسته‌ای ایران»

موضوع غنی‌سازی

• نکته ۱: آمریکا در نسخه‌های اولیه به‌دنبال تعیین تکلیف اصل برنامه هسته‌ای ایران بود، اما درنهایت پذیرفت اصل برنامه به رسمیت شناخته شود و مذاکرات صرفاً درباره ابعاد اجرایی آن انجام شود.
• نکته ۲: آمریکایی‌ها در متون اولیه بر استفاده از عبارت «سرنوشت غنی‌سازی» تاکید داشتند، اما در متن نهایی «موضوع غنی سازی» جایگزین شده است.
• نکته ۳: نتیجه چنین تغییری، این بود که محور مذاکره از تعیین سرنوشت اصل برنامه به بررسی ابعاد و ترتیبات مرتبط با آن تغییر کرد.
• نکته ۴: اصل برنامه غنی سازی به‌عنوان یک واقعیت پذیرفته شده تلقی می‌شود و گفت‌وگو صرفا ناظر به چگونگی، حدود، ساز و کارها یا ترتیبات مرتبط با آن است، نه تعیین تکلیف برای اصل آن.
• نکته ۵: آمریکایی‌ها خواهان خروج مواد غنی‌شده از ایران بودند، اما در نهایت تنها موضوع رقیق‌سازی آنها در داخل کشور، در تناظر با اقدام‌های آمریکا تثبت شد.
• نکته ۶: برای اطمینان، در طول مذاکرات مرحله نهایی، برخی اقدام‌های عینی، مانند آزادسازی اموال بلوکه شده و تعلیق تحریم‌های نفتی و پتروشیمی و مشتقات آن، انجام می شود تا اگر توافق نهایی انجام نشد، ایران دستاورهای عینی و بازگشت ناپذیری کسب کرده باشد.

مهم‌ترین دستاورد

• مهمترین دستاورد اصلی این تفاهم‌نامه، مشخص شدن شکست آمریکا در این جنگ است.
• آمریکا مجبورشده است بسیاری از بندهایی را بپذیرد که برای آمریکا شکست کامل محسوب می شود.
• تصویر این شکست، بزرگ‌ترین دستاورد ایران و بزرگ‌ترین بازدارندگی محسوب می‌شود.
• آمریکا ناچار شده از برخی مواضع پیشین خود عقب‌نشینی کند.
• این موضوع نشانه شکست اهداف اولیه آن در جنگ است.
• ارزش واقعی توافق نه در بندهای حقوقی، بلکه در قدرت ایران نهفته است.

تعهدهای هسته‌ای ایران

• در این مرحله ایران هیچ تعهدی درباره برنامه هسته‌ای خود نداده‌است.
• تنها موضوع مذاکرات آینده مشخص شده و تصمیم‌گیری درباره جزئیات به مرحله بعد موکول شده‌است.

تضمین بین‌المللی

• درصورتی که مذاکرات نهایی به توافق منتهی شود، آن توافق توسط یک قطعنامه الزام‌آور شورای‌امنیت سازمان مورد تایید قرار خواهد گرفت.
• این قطعنامه بالاترین تضمین ممکن در حقوق بین‌الملل است.
• این به معنای خوشبینی به این تضامین نیست؛ تضمین اصلی، قدرت جمهوری اسلامی

سازوکار نظارت

• قرار است سازوکاری برای نظارت بر اجرای توافق نهایی و بررسی میزان پایبندی طرفین ایجاد شود تا اختلاف‌های احتمالی از طریق آن مدیریت شود.

انتقام خون امام شهید چه می‌شود؟

• انتقام از خون رهبرشهید انقلاب با هیچ دستاورد سیاسی، حقوقی یا نظامی جبران نمی‌شود.
• دراین تفاهم خروج نیروهای آمریکایی از منطقه تصریح شده‌است.
• اینکه کشوری آمریکا را مجبور کند برای نیروهای نظامی خودش تعهد خروج بدهد، معنای سیاسی عمیقی دارد.
• خروج نیروهای آمریکایی از منطقه برای انتقام کامل خون امام شهید انقلاب کافی نیست
• انتقام فقط در صورتی به‌صورت کامل جبران می‌شود که هدف ایشان به نتیجه برسد و آن تفوق جهانی اسلام سیاسی انقلاب بر نظام سلطه است که مصداق عینی آن، آزادی قدس از دست باند جنایتکار صهیونی با رفراندوم سراسری از همه فلسطینی‌ها برای نظام حاکم بر سرزمین‌های اشغالی است.

مفاهیم و مفاد یادداشت تفاهم

تعهدهای جنگی و امنیتی

1. خاتمه جنگ: نخستین بند مهم تفاهم، توقف فوری و دائمی جنگ و عملیات نظامی علیه ایران و متحدان منطقه‌ای آن است.

• نکته: آمریکایی‌ها بارها بر قطع رابطه جمهوری اسلامی با اصلاع محورمقاومت تاکید داشتند، اما با ایستادگی و قاطعیت ایران، نه تنها این خواسته محقق نشد بلکه برعکس، آمریکایی‌ها به خواسته ایران برای پایان جنگ علیه متحدان منطقه ای‌اش تن دادند.

2. تضمین خروج اسرائیل از اراضی اشغالی لبنان: با درج عبارت «آمریکا تمامیت‌ارضی و حاکمیت لبنان را تضمین می‌کند» در متن تفاهم، ایران، آمریکا را مجبور کرد اشغال این سرزمین‌ها را غیرقانونی اعلام و رفع اشغال را ضمانت کند.

• نکته: در ماده ۱۳ یادداشت تفاهم، اجرای این بند به عنوان مقدمه مذاکرات نهایی تعیین شده‌است.

3. خروج نیروهای آمریکایی ازمنطقه پیرامون ایران:آمریکا متعهد شده، ظرف ۳۰ روز پس از دستیابی به توافق‌نهایی، (۹۰ روز پس از تایید یادداشت تفاهم) نیروهای خود را از حوزه پیرامونی ایران خارج کند.
4. تعهد آمریکا به عدم مداخله در امور داخلی ایران: آمریکامتعهد به احترام به حاکمیت و تمامیت ارضی جمهوری‌اسلامی ایران شده‌است.

• نکته ۱: اجرای این بند، به معنای تضعیف جریان‌های ضدایرانی و اپوزسیون خارج‌نشین است که برای اقدامات ضد امنیتی و براندازانه علیه ایران، همواره تحت حمایت های آمریکا قرار داشته‌اند.
• نکته ۲: درصورت دستیابی به توافق نهایی، آمریکا برای نخستین‌بار در ۴۸ سال گذشته، براساس یک قطعنامه الزام‌آور شورای امنیت، متعهد به عدم دخالت در امور داخلی ایران و برنامه‌ریزی علیه آن خواهد شد.

لغو جامع تحریم‌ها

• براساس یادداشت تفاهم، در توافق نهایی همه تحریم‌های آمریکا، شورای امنیت و سازمان ملل، لغو خواهد شد؛ از جمله:

1. تحریم‌های هسته‌ای
2. تحریم‌های موشکی
3. تحریم‌های پهپادی
4. تحریم‌های حقوق بشری
5. تحریم‌های مرتبط با تروریسم

• نکته مهم: در دوره ۶۰ روزه اجرای تفاهم نیز از طریق معافیت‌های تحریمی، فروش نفت و پتروشیمی، خدمات مالی و حمل‌ونقل دریایی ایران بدون محدودیت انجام می‌شود.

آزادسازی منابع ارزی بلوکه‌شده

• آمریکا متعهد شده طی ۶۰ روز همه دارایی‌های بلوکه‌شده ایران را به‌گونه‌ای آزاد کند که امکان انتقال و استفاده از آنها بدون محدودیت وجود داشته باشد.
• برای کاهش ریسک بدعهدی، مقرر شده ۱۲ میلیارد دلار بلافاصله پس از امضای تفاهم در دسترس ایران قرار گیرد.
• ساز و کار اجرایی این اقدام نیز با هماهنگی بانک مرکزی ایران و تعهدهای مکتوب طرف قطری نهایی شده‌است.
• اگر این تعهد اجرایی نشود، ایران حق دارد روند مذاکرات را متوقف کند و تنگه هرمز را دوباره ببندد.

بازسازی و سرمایه‌گذاری

• براساس تفاهم‌نامه، آمریکا و شرکای منطقه‌ای آن باید برنامه‌ای برای سرمایه‌گذاری گسترده و بازسازی اقتصادی ایران ارائه کنند.
• اهداف:

- رفع موانع سرمایه‌گذاری خارجی

- تسهیل انتقال سرمایه

- جذب سرمایه‌گذاران منطقه‌ای

- توسعه همکاری اقتصادی با کشورهای همسایه

• نکته ۱: این بند زمینه مشارکت کشورهای عربی حوزه خلیج‌فارس در پروژه‌های اقتصادی ایران را فراهم می‌کند.
• نکته ۲: هم اکنون حداقل ۲ کشور درحال مذاکره با ایران در همین چارچوب هستند.