زوج و فرد دائم؛ نسخه‌ای که راه نجات نیست

همشهری - نیلوفر ذوالفقاری: تهران در ۲‌ماه ابتدایی پاییز امسال، ۴۳ روز آلوده را پشت سر گذاشته است و این میان راهکار اجرایی مدیران بالادست، تعطیلی واحدهای آموزشی و اجرای طرح زوج و فرد از در منزل بود. برای جلوگیری از تردد خودروها در روز غیرمرتبط ۲۰۰ هزار تومان جریمه تعیین شد. این میان بسیاری از مردم ضرر کردند. چون برای تردد مجبور بودند هزینه‌های بالا به تاکسی‌های اینترنتی پرداخت کنند یا در صف‌های طولانی اتوبوس و مترو بمانند.

روایت اول/ شروع طرحی در تهران

طرح منع تردد در محدوده زوج و فرد براساس رقم آخر پلاک خودروها، ۲۰ سال پیش، از آذر ۱۳۸۴ آغاز شد. محدوده اجرای این طرح را شهرداری تهران براساس مصوبه کارگروه آلودگی هوا در شورای اسلامی شهر تهران تعیین کرد، اما پیش‌بینی شد نظارت بر اجرای طرح به وسیله دوربین‌های ترافیکی انجام ‌شود و اعمال قانون و جریمه متخلفان را پلیس راهور برعهده بگیرد.

روایت دوم/ ایجاد تغییرات در زوج و فرد

طرح زوج و فرد در گذر سال‌های مختلف دستخوش تغییرات مختلفی شد که می‌توان تغییر محدوده‌ها، ساعت اجرا، نحوه نظارت و در نهایت تغییر نام طرح زوج و فرد به طرح محدوده کنترل آلودگی هوا را نام برد تا جایی که خودروهای شخصی تنها ۲۰ روز در هر فصل مجاز شده‌اند در این محدوده تردد کنند و برای این تردد بیش از میزان تعیین شده باید عوارض مشخصی بپردازند.

روایت سوم/ تشدید آلودگی و راهکار مدیران

هر سال پاییز با تشدید آلودگی هوا، اجرای طرح زوج و فرد از در منازل در برخی روزها دوباره آغاز می‌شود. امسال هم از ابتدای آذر، این طرح در روزهای مشخص، براساس تصمیم کمیته اضطرار آلودگی هوای تهران اجرا شد. فروش مجوز روزانه طرح ترافیک توسط شهرداری هم ممنوع شد. معمولا اعلام روزهای اجرای این طرح، منوط به تشکیل جلسه کارگروه اضطرار آلودگی هواست و این یعنی هربار بعد از تشکیل این جلسه، درباره اجرای طرح در روزهای بعدی تصمیم‌گیری می‌شود.

روایت چهارم/ اعلام منع تردد تا پایان سال

در هفته‌های اخیر، طرح زوج و فرد از در منزل بارها اجرا شده است، تا اینکه حسن عباس‌نژاد، دبیر کارگروه کاهش آلودگی هوای استان تهران روز گذشته به‌طور ناگهانی از تداوم طرح زوج و فرد از در منزل تا پایان سال عید نوروز خبر داد؛ موضوعی که با واکنش‌های زیادی مواجه شد. شهرداری تهران اعلام کرد که با تداوم این طرح مخالف است. علیرضا زاکانی، شهردار تهران با انتقاد از تصمیم کمیته‌ اضطراری آلودگی هوا برای تداوم اجرای طرح زوج و فرد تا پایان سال، این اقدام را «غیرمنصفانه» و «محروم کردن بخشی از جامعه از حقوق خود» خواند. زاکانی با تأکید بر حق قانونی مردم برای تردد گفت: «مردم براساس یک نظم و امتیاز مشخصی که قانون به آنها داده، برای خودشان فرصت رفت‌وآمد با خودروی شخصی ایجاد کرده‌اند. به‌نظر من جزو صلاحیت‌های کمیته اضطرار نیست که پیشاپیش برای ماه‌های آینده تصمیمی بگیرد که عملا مردم از آن آسیب ببینند.»

روایت پنجم / مخالفت شهرداری با تداوم زوج و فرد

شهردار تهران با اعلام مخالفت صریح خود با این تصمیم گفت: «ما در آن مجموعه هم که تصمیم گرفته شد، مخالفت خودمان را اعلام کردیم. اینگونه نمی‌شود قاعده‌گذاری برای آینده‌ای داشت که در این آینده هم مردم آسیب ببینند و هم اساسا شرایط غیرقابل‌پیش‌بینی باشد.» محسن هرمزی هم در این‌باره گفت: «شهرداری تهران به‌عنوان یک عضو کارگروه کمیته اضطرار آلودگی هوا مخالف تداوم اجرای طرح زوج و فرد است.»

روایت ششم/ پلیس هم مخالف اجراست

در این مدت گرچه افراد زیادی توسط نیروهای پلیس جریمه شده‌اند یا برای ساعتی خودرویشان توقیف شده است، اما مجموعه پلیس هم رضایتی از اجرای مداوم طرح ندارد. سردار سیدتیمور حسینی، رئیس پلیس راهور فراجا در این‌باره گفت: «این طرح که از سوی کمیته اضطرار تصویب و به پلیس ابلاغ شده، تنها راه‌حل مشکل آلودگی هوا نیست و فقط بخشی از آن را حل می‌کند.»

محسن هرمزی، معاون حمل‌ونقل و ترافیک شهردار تهران از مخالفت شهرداری با تداوم اجرای طرح زوج و فرد خبر داد و گفت: «کمیته اضطرار همانطور که در نامش اضطرار قید شده باید برای روزهای اضطرار تصمیم بگیرد و اینکه اعلام شود تا پایان سال طرح زوج و فرد ادامه خواهد داشت، درست نیست و با نام این کمیته منافات دارد.»

روایت هفتم/ همه متضرران یک طرح

اجرای این طرح در روزهای آلوده هرچند ترافیک را کاهش داد اما اصرار بر تداوم آن تا پایان سال بسیاری از شهروندان را متضرر خواهد کرد. چون شهروندان تهرانی حتی اگر مجوز ورود به طرح ترافیک را داشته باشند با توجه به اینکه طرح زوج و فرد مصوبه اضطراری و بالادستی است، امکان تردد ندارند و در این بازه زمانی جریمه شده‌اند. البته محسن هرمزی، معاون حمل‌ونقل وترافیک شهردار تهران اعلام کرده که شهروندان دارای طرح ترافیک نگران نباشند، پول آنها برای روزهایی که طرح ترافیک رزرو کرده‌اند ولی طرح زوج و فرد اجرا شده به حسابشان باز خواهد گشت.» اما این میان معیشت رانندگان تاکسی‌های آنلاین نیز با تداوم محدودیت‌ها، با خطرات جدی مواجه خواهد شد. خودروها با پلاک شهرهای اقماری پایتخت و شهرستان‌ها، گروه دیگری از متضرران تداوم این طرح بدون توجه به مخالفت‌ها خواهند بود.

۲۱ میلیون سفر، آمار سفرهای روزانه در پایتخت است.

۲۰۰ هزار تومان، جریمه خودروهای متخلف در روزهای اجرای طرح زوج و فرد از در منازل است.

۶۵۰ هزار تردد غیرمجاز توسط سامانه‌های هوشمند در بازه زمانی ۱ تا ۱۲ آذرماه ثبت شده که در این بازه جریمه شده‌اند.