نویسندگان تازه‌کار چه مشکلاتی دارند؟

به گزارش خبرنگار ایلنا، داستان‌نویسی در حوزه کودک و نوجوان چالش‌های خود را داراست. انتخاب تصویرگر مناسب، انتشاراتی که سلیقه خود را بر نویسنده تحمیل نکند و موضوعی که برای کودکان آموزنده باشد. در کنار این موارد نویسندگان تازه‌کار با ناشرانی مواجه‌اند که نه تنها از آن‌ها برای چاپ آثارشان هزینه دریافت می‌کنند بلکه از آن‌ها تضمین نیز می‌خواهند. توزیع کتاب، جشن امضا و رونمایی از کتاب نیز برعهده خود نویسنده است. در چنین شرایطی فعالیت برای نویسندگان بسیار سخت‌تر از گذشته است.

مانا مداح، نویسنده به ایلنا گفت: نخستین اثر من سال 84 منتشر شد که در مسابقات داستان‌نویسی انتشارات علمی فرهنگی، نیز به عنوان اثر برگزیده انتخاب شد. در آن زمان 2 اثرم در مجموعه داستانی از نویسندگان جوان منتشر شدند.

او افزود: یکی از داستان‌هایم درباره مراسم زار بود و دیگری نامش کبریت بی‌خطر بود. داستان دیگری به نام انگلیسی‌ها هم گریه می‌کنند، در چندسال بعد منتشر کردم در کتابی به همین نام. از سال 96 داستان‌هایی در حوزه کودک و نوجوان نوشتم که انتشارات نردبان اولین کتاب کودک و نوجوان من را چاپ کرد. همچنین انتشارات نردبان مسابقه‌ای به نام سپیدار داشت با موضوع محیط زیست که من داستانی در این‌باره نوشتم. موضوع داستان ریزگردهای خوزستان بود و داستان من درباره کودکانی بود که ریزگردها را به شکل هیولا می‌دیدند. کودکان منشا ریزگردها را دنبال می‌کنند و به جنگ، تالاب‌های خشک شده و سدسازی ترکیه می‌رسند.

او افزود: اثر من به نام کسی از هیولا خبر ندارد، در جشنواره سپیدار رتبه دوم را کسب کرد. یکی از آثار من که نردبان چاپ کرده، فلفل‌های دل من نام دارد. در برنامه رزیدنسی در پرتغال درخواست دادم و طرح یک رمان را پیشنهاد دادم که لوکیشن آن در جزیره هرمز و قلعه پرتغالی‌ها بود. این ایده را فرستادم و قرار بود این کار را نوشته و ارائه دهم.

مداح گفت: این اثر چاپ نشده اما من به این برنامه طرح را ارائه دادم و پذیرفته شد و بسیار مورد استقبال قرار گرفت چراکه تلفیقی بود از فرهنگ ایرانی و پرتغالی که شباهت‌های میان دو فرهنگ و ملیت را نشان می‌دهد.

او افزود: برنامه رزیدنسی دیگر من متعلق به کشور استونی بود. از بین متقاضیان 16 نفر انتخاب شدند که یک کار مشترک میان این 16 نفر بود. قرار بود فیلمنامه یک فیلم مستند را بنویسیم. قرار بود من فیلمنامه را نوشته و دوستم آن‌را کارگردانی کند. موضوع آن میراث فرهنگی و باستان‌شناسی در استونی بود. اثر پذیرفته شد اما به دلیل مشکلاتی موفق نشدیم به استونی سفر کنیم. در آثارم معمولا نیم نگاهی به باستان‌شناسی و میراث فرهنگی دارم.

مداح گفت: مدتی است برای بزرگسال اقدام به چاپ اثر نکرده‌ام؛ نوشته‌ام اما هنوز به مرحله انتشار نرسیده است. در حوزه کودک و نوجوان همچنان فعال هستم و باید بگویم بسیاری از مشکلاتی که نویسندگان با آن مواجه‌اند، در این حوزه هم وجود دارد. یکی از مهم‌ترین مسائل، پایین بودن تیراژ کتاب‌هاست؛ معمولا ناشران دولتی امکان چاپ با تیراژ بالاتر را دارند.

مداح درباره شروع به کار نویسندگان تازه‌کار و مشکلات پیش رویشان گفت: در انتخاب آثار هم گاهی نگاه‌ها سلیقه‌ای است. همیشه بحث کیفیت مطرح نیست، بلکه این موضوع اهمیت دارد که ناشر چه موضوع یا چه سبک خاصی را می‌پسندد. همین مسئله دست نویسنده را تا حدی می‌بندد و او را وادار می‌کند هنگام نوشتن، به این فکر کند که برای کدام ناشر و با چه سلیقه‌ای می‌نویسد. نمی‌توانم بگویم این موضوع صددرصد و همیشه اتفاق می‌افتد، اما در بسیاری از موارد چنین است.

او گفت: در کتاب کودک، اگر قرار باشد اثر تصویرگری شود، چالش‌ها بیشتر هم می‌شود. پیدا کردن تصویرگری که بتواند آنچه در ذهن نویسنده است را به درستی اجرا کند، دیدگاه و سلیقه نزدیکی داشته باشد و اهل تعامل باشد، کار ساده‌ای نیست. بعضی تصویرگران اساسا اهل گفت‌وگو نیستند و در برخی موارد هم ناشر اعلام می‌کند که خودش تصویرگر را انتخاب می‌کند و نویسنده نباید در این روند دخالتی داشته باشد؛ که این وضعیت، مشکل‌سازتر است.

او افزود: گاهی حتی تا زمانی که کتاب به مرحله چاپ می‌رسد، نویسنده اصلا نمی‌بیند تصویرگر چه کرده و نتیجه نهایی چگونه شده است، در حالی که در ادبیات کودک بسیار مهم است تصویرها با مفهوم و نیت نویسنده همخوانی داشته باشد.

او گفت: از طرف دیگر، مشکلات مالی هم وجود دارد؛ از تاخیر یا ابهام در پرداخت حق‌الزحمه گرفته تا نوع قراردادهایی که با نویسندگان بسته می‌شود. متاسفانه برخی نویسندگان، که اغلب هم تازه‌کار هستند، به غیرحرفه‌ای‌ترین شکل ممکن کتاب چاپ می‌کنند؛ یعنی نه‌تنها دستمزدی دریافت نمی‌کنند، بلکه مبلغ قابل توجهی هم به ناشر می‌پردازند تا اثرشان منتشر شود.

او افزود: در بسیاری از این موارد، پس از چاپ، تمام نسخه‌های کتاب به نویسنده تحویل داده می‌شود و ناشر هیچ مشارکتی در پخش، رونمایی، جشن امضا یا تبلیغ کتاب ندارد و عملا در حد یک چاپخانه عمل می‌کند. من شخصا هیچ‌وقت به این شکل کار نکرده‌ام و آن را به هیچ‌کس توصیه نمی‌کنم، هرچند بعضی نویسندگان گمنام تصور می‌کنند برای قدم اول بد نیست چنین مسیری را امتحان کنند. با این حال، حتی برای نویسندگانی که شناخته شده‌اند هم بسیاری از این مشکلات همچنان وجود دارد.

او گفت: درباره همکاری با نشریات و مجلات ادبی، من واقعا به نویسندگانی که در ابتدای مسیر هستند توصیه می‌کنم از همین فضاها شروع کنند. تجربه من نشان داده وقتی نشریات با کار خوب مواجه می‌شوند، خیلی به این فکر نمی‌کنند که نویسنده چه کسی است و اثر را می‌پذیرند. برخی از این نشریات حتی حق‌الزحمه هم پرداخت می‌کنند و همین موضوع به دیده شدن و هموارتر شدن مسیر نویسندگان کمک می‌کند. به نظرم نشریات ادبی در مجموع عملکرد بهتری نسبت به برخی ناشران دارند.

او افزود: من سال‌هاست تدریس به کودکان و نوجوانان را تجربه کرده‌ام و همچنان هم در این حوزه فعال هستم. نسل جدید به دلیل خوراک فرهنگی متفاوتی که دریافت می‌کند، نگاه متفاوتی به نوشتن دارد. انیمه‌ها، انیمیشن‌ها، رمان‌های گرافیکی، کتاب‌های تصویری و حتی بازی‌های کامپیوتری، تاثیر مستقیمی بر تخیل و شیوه روایت آن‌ها گذاشته است. این تفاوت لزوما به معنای بهتر یا بدتر بودن نیست، بلکه نشان‌دهنده نوع دیگری از داستان‌گویی است که اغلب خلاقانه‌تر هم هست.

او گفت: با این حال، به نظرم این نسل نیاز دارد مطالعه جدی‌تری داشته باشد. بسیاری از بچه‌ها بعد از یک بار نوشتن داستان، آن را تمام‌شده می‌دانند، در حالی که شکل گرفتن یک داستان خوب نیازمند بازنویسی‌های متعدد است. حوصله بازنویسی در میان آن‌ها کمتر دیده می‌شود، اما در مجموع با بچه‌های باهوش و دارای نگاه متفاوتی روبه‌رو هستیم.