مسائل خارج از سینما دخالتی در داوری فیلم‌های فجر نداشتند

به گزارش ایلنا، مسعود نقاش‌زاده و محمدرضا شفیعی از اعضای هیات داوران چهل و چهارمین جشنواره فیلم فجر، در میز گفتگوی ویژه به «داوری جشنواره فیلم فجر ۴۴» پرداختند.

نقاش‌زاده با یادی از زنده‌یاد اسفندیار شهیدی درباره چالش‌ها و‌ هجمه‌های داوری چهل و چهارمین جشنواره فیلم‌ فجر‌ گفت: جشنواره فیلم فجر یکی از مهم‌ترین نمادهای سینمای ایران پس از انقلاب است و آثارش از جامعه دوست داران‌ سینما ‌فراتر‌ می‌رود. متاسفانه در زمان دهه فجر‌ جشنواره فیلم فجر یکی از مهم‌ترین نمادها است. به دلیل اعتراضات کشور التهابات‌ به سینما هم‌ نفوذ پیدا کرد. من معتقدم که سینما ‌مثل ‌جامعه‌ ما ساختار دارد و با مخاطب سر‌پا می‌ایستد. اگر از هر بخشی از جامعه ناراحت باشیم راهکارش این نیست که سینما را تعطیل کنیم. همه‌ ما می‌دانستیم که داوری امسال جشنواره فجر هجمه و ناملایماتی در پی خواهد داشت اما همه اعضا مسئولانه این وظیفه را قبول کردند. ممکن است ما هم‌ نسبت به مسائلی اعتراض داشته باشیم اما سینما کار ‌ماست و کارمان را تعطیل نمی‌کنیم.

محمدرضا شفیعی نیز بیان کرد: پس از گذشت چندین سال از انقلاب اسلامی راهپیمایی ۲۲ بهمن و جشنواره فیلم فجر یکی از نمادهای مهم انقلاب هستند. به نظر می رسد که این ‌رویداد و‌ برگزار نشدن آن ‌نیز ‌برای ‌برخی‌ بسیار اهمیت‌ دارد به همین دلیل هرکاری می‌کنند تا جشنواره فجر برگزار نشود. از آقای شاهسواری ممنونم که پای جشنواره امسال ایستادند درحالی که ممکن بود‌ برخی مغلوب این فضا شوند. از آقای شاهسواری درباره بلیت‌فروشی مردمی پرسیدم و گفتند که مردم مانند سال گذشته اما با درصد کمتری به سینما رفته‌اند. همه دوستانی که به جشنواره آمدند و نیامدند هم‌وطن‌‌ ما هستند و شاید نظرشان با ما متفاوت باشد اما‌ برخی دوست‌ دارند این مساله را به دوقطبی تبدیل کنند.

نقاش‌زاده درباره داوری یکپارچه جشنواره گفت: ما به صورت بسیار فشرده در ۱۰ روز مشغول فیلم دیدن بودیم. دشواری ما از این بابت بود که باید در زمان کوتاه تعداد زیادی فیلم می‌دیدیم. البته شخصا این جسارت آقای شاهسواری را تحسین می‌کنم اما ‌دیدگاه های متفاوتی دارم و این قضیه محاسن و معایبی دارد. یکی از امتیازاتش این است که یک تیم داوری با معیارهای مشخص شکل‌ها و ‌قالب های مختلف سینما را ارزیابی می کند اما ‌یکی از معایبش این است که هرکدام از اعضای هیات داوران ‌گرایش های خودشان را دارند و این اتفاق در داوری اثر می‌کند و ‌ممکن است از داوری تخصصی آثار فاصله بگیریم.

وی افزود: دیدگاه من این است که ما در کشورمان ۲ جشنواره تخصصی برای فیلم‌ کوتاه و‌ مستند‌ داریم در نتیجه داوری آثار در جشنواره فیلم فجر چیز زیادی به این آثار اضافه نمی‌کند هر چند که می‌دانم برای فیلمسازان مهم است فیلمشان در جشنواره فجر‌ دیده‌ شود.

شفیعی عنوان‌کرد: آقای شاهسواری ایده های خوبی برای ارتقای جایگاه جشنواره فجر دارند. فجر یک رویداد فرهنگی‌ مردمی است و اگر‌ به سمت حرفه ای شدن برود نباید استانداردهای مردمی بودن را از دست بدهد. آقای شاهسواری می‌خواهند فجر را با حفظ رویکردهای مردمی به استانداردهای جهانی نزدیک کنند. در دنیا نیز یک هیات داوران‌ تمام آثار را بررسی می‌کنند. یکی دیگر از ایده های آقای شاهسواری جدا کردن بخش خانه رسانه ‌با مهمانان‌‌‌ دیگر بود.

نقاش زاده تصریح کرد: جشنواره فجر رویدادی ملی و منحصربه‌فرد است، اما تفکیک سنتی بخش‌های مستند و کوتاه با واقعیت‌های نوین سینما همخوانی ندارد. امروزه مرز میان مستند و درام کم‌رنگ شده و فیلم‌های کوتاه از نظر ساختاری با آثار بلند برابری می‌کنند. انعکاس دستاوردهای این حوزه‌ها در فجر نیازمند سازوکاری تازه و تخصصی است.

شفیعی درباره سیمرغ دادن به کسانی که در جشنواره فجر حاضر نبودند، گفت: در کشورهای دیگر خیلی راحت اصول حرفه ای و ‌سینمایی را به دلیل اغراض سیاسی زیر پا می‌گذارند. ما این فضای ساختگی و دوقطبی را قبول نداشتیم و از ابتدا بنای ما این بود که برای اتاق داوری احترام و قواعدی قائل شویم. تمام‌ دوستان ‌همکاران ‌ما‌ هستند ‌و چیزی که بیرون از اتاق بود را در داوری آثار دخیل نکردیم و تحریم، استوری‌ها و نامه‌هایی که افراد منتشر می‌کردند در داوری ما تاثیری نداشت. کسانی هم پیش از شروع جشنواره گفته بودند که ما به جشنواره نمی آییم اما داوری و کاندید هم شدند. بنای ما قضاوت آثار فارغ از اتفاقات و حواشی بیرونی بود.

نقاش‌زاده ‌تصریح کرد: هیات داوران یکی از اخلاقی و حرفه ای ترین رفتارها را در داوری داشت و از ابتدا معیارهای داوری را با کنشگری های غیرسینمایی جدا کردیم. همیشه یکی از سخت ترین کارهای داوران این است که میان کارهای خوب زیاد و آثاری که بسیار به هم نزدیک هستند ‌یک برگزیده انتخاب کنند. بسیاری از فیلم هایی که سیمرغ دریافت نکردند ارزش های هنری‌شان‌ کمتر از آثار سیمرغی نیست بلکه داوری اثر هنری یک امر کاملا کیفی است و این امر به تجربیات، دانش، سلیقه و مواجهه داور با اثر هنری ارتباط دارد.  

وی درباره اینکه چرا فیلمی مانند «اردوبهشت» بیش از آنچه که تصور می‌شد، نامزد شد و فیلم «جانشین» خیلی دیده نشده است، توضیح داد: هیات داوران در بسیاری از انتخاب ها همسو بودند اما این بدین معنی نیست که باهم هم‌نظر بودند. ما گاهی ساعت‌ها بحث می‌کردیم. اساسا داوری استاندارد وجود ندارد و اگر هیات داوران عوض شود ممکن است کاملا نتایج متفاوت شود.

وی درباره تعداد نامزدها گفت: در تعداد نامزدها دو رویکرد وجود دارد؛ یک رویکرد کاملا کمی‌ ‌است که می گوید باید ‌براساس آیین نامه ۵ نامزد برای هر رشته انتخاب کنیم. یک رویکرد نیز انعطاف پذیر است و ‌خوشبختانه ‌طبق نظر دبیر محترم ما انعطاف پذیر رفتار کردیم مثلا در یک‌ رشته ما ۹ نامزد مدنظر داشتیم. این درست نیست که هیچ کف و‌ سقفی برای تعداد نامزدها وجود نداشته باشد اما خوب است که انعطاف پذیر رفتار کنیم.

شفیعی تصریح کرد: باید منصفانه نقد کرد و شهادت می‌دهم که تمام داوران ما ذره ای اغراض شخصی با فردی نداشتند. در ادوار گذشته اینکه ‌۵ کاندید داشته باشیم‌ مرسوم‌ بود‌ و در برخی رشته ها تا ۷ کاندید هم‌ جلو‌ رفتیم. فیلم «‌جانشین» هم در رشته جلوه های ویژه بصری و‌ میدانی با چند فیلم در رقابت شدید بود. امسال ۲ فیلم دفاع مقدسی خوب داشتیم و فیلم «پل» هم‌ جزو‌ فیلم‌های انسانی دفاع مقدس بود.

شفیعی درباره حذف هیات انتخاب توضیح داد: حذف هیات انتخاب در راستای استاندارسازی جشنواره فیلم فجر بود. یکی از دلایلی که دبیران محترم در این سال ها هیات انتخاب می گذاشتند این بود که بخشی از وظایف خودشان را برعهده افراد دیگری بگذارند. باید بپذیریم که دبیر جشنواره استانداردهایی دارد و می تواند بر این اساس آثار را انتخاب کند. اکنون باید از آقای شاهسواری پرسید که چرا فلان فیلم به جشنواره راه پیدا نکرد و چرا فلان فیلم بدون استانداردهای لازم به جشنواره آمده است؟ حذف هیات انتخاب حتما معایب و محاسنی دارد اما مسئولیت دبیر را بالا می برد. همچنین امسال قرعه کشی نمایش فیلم ها نیز برگزار نشد که اتفاق خوبی بود. قبول دارم که زمان پخش فیلم در جشنواره مهم است اما باید این اختیار را به دبیر بدهیم که بتواند کنداکتور جشنواره اش را بچیند.

نقاش زاده عنوان کرد: شاید مهم ترین کاری که دبیر جشنواره دارد انتخاب فیلم و داور است. اگر این 2 مسئولیت را از دبیر بگیریم جایگاه او را به مسئول اجرایی تقلیل داده ایم. در نهایت آن چه که اعتبار یک دبیر را رقم می زند چشم اندازهایی است که او برای سینما در انتخاب آثار و داوران ایجاد می کند.

شفیعی بیان کرد: آقای شاهسواری در سینما چهره شناخته شده ای هستند و من حداقل در مرحله انتخاب آثار اعتراضی ندیدم. فیلم خود من سال گذشته روز اول و سانس اول بود و اعتراضی نکردم زیرا وقتی وارد یک جشنواره ای می شوید باید قواعد آن رویداد را هم بپذیرید.

وی تصریح کرد: جشنواره امسال چند ویژگی خاص داشت. امسال با آثار قابل توجهی فیلم اولی مواجه بودیم که درجه یک بودند. حتی فیلم دومی ها نیز بسیار قابل توجه بودند مانند فیلم «اسکورت». نکته دیگر اینکه ما فیلم های به روزی داشتیم مثلا امسال 4 فیلم با موضوع جنگ 12 روزه داشتیم.

نقاش زاده درباره دستاوردهای امسال گفت: امسال فیلم های اول خوب و جذابی دیدیم. بزرگترین سرمایه سینمای ایران نیروی انسانی است و باید برای آنها فرصت کار و بستر فعالیت ایجاد کنیم. ما دیگر از مشکلات تکنیکی عبور کردیم و باید در ظرفیت روایتگری بیشتر تمرکز کنیم. امسال در جشنواره فیلم هایی با روایت های متعدد و متنوع و جذاب می دیدیم که بسیار قابل توجه بود.

در بخش پایانی این میز شفیعی تصریح کرد: ما امسال با فرم ها و ژانرهای مختلف فیلمسازی مواجه بودیم که برخی از آن ها در بخش خصوصی ساخته شده بود. جایزه بهترین فیلم و بهترین کارگردانی امسال با ساعت ها بحث اختصاص داده شد و در پایان نیز با اختلاف یک رای برگزیده مشخص شد.

میز سینمای ایران نیز با حضور رامتین شهبازی و رضا صدیق و موضوع جشنواره فیلم فجر ۴۴ برگزار شد.

در ابتدای این میز رامتین شهبازی درباره فرایند جشنوره امسال اظهار کرد: سر کلاس های روش تحقیق به دانشجویان می گوییم که برای بررسی هرچیزی باید آن را درک کنید و تحقیق میدانی یکی از مهم ترین منابع پژوهش است. من خیلی ها را دیدم که امسال درباره فیلم ها و جشنواره قضاوت می‌کردند درحالی که در جشنواره حضور نداشتند. از طرفی فرهنگی که حول یک موضوع شکل می گیرد با استمرار همراه است و نمی توانیم بگوییم که جشنواره فیلم فجر را تعطیل کنیم زیرا با ایجاد گسست دیگر نمی تواند وظیفه فرهنگی خود را انجام دهد. ما می توانیم در این رویداد با نگاه انتقادی حضور داشته باشیم اما نمی‌توان بدون حضور این جشنواره را نقد کرد. ما به عنوان یک منتقد پژوهشگر در میدان حضور داشته باشیم.

وی بیان کرد: ما فیلم هایی را که متقاضی حضور در جشنواره نبودند، ندیده ایم درنتیجه نمی توانیم چشم انداز درستی از سینمای ایران ارائه کنیم اما گشاده دستی در انتخاب موضوعات مختلف در فیلم ها جالب توجه بود. باید روی این مسائل پژوهش شود تا ما با موضوعات و فرم های مختلفی در سینما مواجه شویم.

صدیق با اشاره به این نکته که جشنواره فجر بازیابی فرهنگی کشور است، خاطرنشان کرد: جشنواره فجر به نوعی بازیابی فرهنگی رسانه ها و منتقدان کشور است و ما شاهد بروز نسل جدیدی از منتقدان و خبرنگاران هستیم. جزو اتفاقات مبارک امسال این بود که شأن دبیر جشنواره فجر بازگردانده شد. محل وثوق بودن دبیر یکی از فاکتورهای مهم بود هرچند این مساله مهم است که چه کسی این اختیارات را داشته است. منوچهر شاهسواری مورد وثوق سینماگران است و اگر کسی که وابسته به جریانات خاص است در این جایگاه بنشیند این اختیارات می تواند جشنواره را محدودتر کند.   

وی تاکید کرد: داوری آثار امسال تحت تاثیر جو سیاسی قرار نداشت و این یکی از نکات مثبت امسال بود اما اصولا هر داوری منتقدانی دارد. در سال های اخیر به دلیل کمپین های رسانه ای برخی فیلم ها بیشتر دیده می شوند و احساس من این است که برخی از جایزه هایی که داده شد ناخودآگاه تحت تاثیر فضای رسانه ای یک فیلم خاص قرار داشت.

صدیق تصریح کرد: بنیاد سینمایی فارابی با فیلم هایی مانند «اسکورت»، «دختر پری خانم» و «قمارباز» امسال حضوری داشت که نسبت به چهار سال اخیر بسیار رو به جلو بود. در داوری جشنواره اجحاف جدی نسبت به این تولیدات شد و من باور نمی کردم که «اسکورت» اینگونه با دست خالی از جشنواره برود یا «دختر پری خانم» اصلا دیده نشد. این فیلم در بخش های صداگذاری، طراحی صحنه، کارگردانی و بازیگری به خصوص سها نیاستی بسیار قابل توجه بود. همچنین تصویرشهر هم امسال 4 فیلم در جشنواره داشت که با موضوعات و لحن متفاوتی بودند. «نیم شب» تنها چیزی که نداشت فیلمنامه بود و سیمرغ بهترین فیلمنامه برای این اثر عجیب بود. مثلا محیا دهقانی بسیار نقش بدی در «غوطه ور» داشت که نامزد دریافت سیمرغ شد.

شهبازی با تاکید بر اهمیت له نشدن بخش خصوصی تصریح کرد: این خوب است که بخش دولتی وارد حوزه فرهنگ و تولید فیلم می شود اما باید حواسمان باشد که بخش خصوصی له نشود. یکی از نقدهای جشنواره فجر این است که محل نمایش فیلم های دولتی شده است.

رامتین شهبازی در پایان ضمن اشاره به عدم تمرکز بسیاری از فیلم های امسال تاکید کرد: بیشتر فیلم های امسال دارای گسستگی و عدم تمرکز بودند که حاصل سینمای دیجیتال است. به نظر من خانه سینما، سازمان سینمایی یا بنیاد سینمایی فارابی باید کلینیک فیلمنامه بگذارند تا وظیفه مشاوره داشته باشند. خیلی از فیلم ها با جابه جایی یا حذف یک پلان کاملا متفاوت می شدند.