نزدیک شدن عمان به ایران، دلیل عصبانیت ترامپ است/واشنگتن فاصله میان مسقط و تهران را دنبال می‌کند

امیر موسوی، کارشناس مسائل منطقه در تشریح دلایل و ابعاد مواضع تند رییس‌جمهور آمریکا در خصوص هرگونه همکاری عمان با ایران برای مدیریت تنگه هرمز در گفت‌وگو با ایلنا عنوان کرد: در این قضیه، به نظر میرسد چند عامل اصلی وجود دارد. نخست اینکه عمان حمله و تجاوز آمریکا و رژیم صهیونیستی به جمهوری اسلامی ایران را محکوم کرد. وزیر خارجه عمان نیز رسماً اعلام کرد که جمهوری اسلامی ایران در جریان مذاکرات و همکاری‌ها، همکاری لازم را انجام داده بود، اما آمریکا در میانه روند توافق دست به حمله زد و این مسئله برای عمان بسیار سنگین بود. دوم اینکه برخلاف بسیاری از کشورهای حوزه خلیج فارس و مواضعی که در چارچوب شورای همکاری خلیج فارس اتخاذ شد، عمان مسیر متفاوتی را در پیش گرفت. هم شخص سلطان هیثم و هم وزیر خارجه عمان، برخلاف برخی کشورهای منطقه، نه‌تنها مواضع جمهوری اسلامی ایران را محکوم نکردند، بلکه در جلسات و موضع‌گیری‌های شورای همکاری نیز به نفع آمریکا موضع نگرفتند و عملاً خود را از آن فضا جدا کردند. سوم، در حوزه همکاری‌های اقتصادی، مشاهده کردیم که بسیاری از کشورهای حوزه خلیج فارس همکاری‌های خود را متوقف کردند، اما عمان نه‌تنها این روند را متوقف نکرد، بلکه وزارت اقتصاد، گمرکات و مجموعه‌های دریایی و اقتصادی این کشور همکاری‌های خود را با جمهوری اسلامی ایران توسعه دادند و مبادلات تجاری افزایش یافت.

وی ادامه داد: به همین دلیل آمریکایی‌ها یکی از قایق‌ها را هدف قرار دادند؛ به گونه‌ای که پیش‌تر یک قایق تجاری که از عمان به بندرعباس کالا منتقل می‌کرد، در دریا هدف قرار گرفت و ادعا شد که این یک قایق تندرو بوده است، در حالی که در واقع محموله تجاری حمل می‌کرد. نکته چهارم نیز که بسیار مهم است در ارتباط با اقدامات جمهوری اسلامی ایران در تنگه هرمز خواهد بود. عمان ابتدا اعلام کرد که نمی‌تواند به جای جمهوری اسلامی ایران تصمیم‌گیری کند، اما بعدتر موضع خود را تغییر داد و اعلام کرد که جمهوری اسلامی ایران حق دارد در این موضوع اعمال قدرت و مدیریت کند. سپس روند همکاری‌ها آغاز شد و حتی جلساتی در مسقط با حضور هیئت‌های ایرانی برای تدوین اساسنامه یا لوایح مرتبط با مدیریت تنگه هرمز برگزار شد. این چهار مسئله برای آمریکا بسیار سنگین تمام شد و این تصور را در واشنگتن ایجاد کرد که عمان از دایره سلطه آمریکا خارج شده، مسیر مستقلی در پیش گرفته و به نفع جمهوری اسلامی ایران موضع‌گیری می‌کند. علاوه بر این، میانجی‌گری‌های اخیر عمان نیز تا حدی به سود جمهوری اسلامی ایران ارزیابی شده است.

این تحلیلگر مسائل سیاسی تصریح کرد: اگر بخواهیم نکته پنجمی را هم اضافه کنیم، باید به تلاش‌های اخیر پاکستان و قطر اشاره کرد که در آن‌ها نیز عمان و وزیر خارجه این کشور نقش مثبتی به نفع جمهوری اسلامی ایران ایفا کردند و مواضع حمایتی داشتند. ترامپ نشان داده که اساساً تحمل چنین رفتارهایی را از سوی کشورهای دیگر ندارد و نسبت به این‌گونه تحرکات واکنش عصبی نشان می‌دهد. او نگران است که دیگر کشورهای مستقل نیز از عمان الگوبرداری کرده و در برابر آمریکا مواضع تندتری اتخاذ کنند. به همین دلیل، به نظر می‌رسد بخش مهمی از عصبانیت او به همکاری‌های عمان در موضوع مدیریت تنگه هرمز بازمی‌گردد. برای مثال، آمریکا از عمان خواسته بود مسیرها و کریدورهای دریایی خود را برای همکاری با نیروهای مسلح آمریکا باز کند تا برخی کشتی‌ها بتوانند عبور کنند و حتی نیروی دریایی عمان نیز در این زمینه مشارکت داشته باشد، اما عمان چنین کاری انجام نداد و به مواضع و مدیریت جمهوری اسلامی ایران احترام گذاشت. به نظرم همین مسئله موجب عصبانیت ترامپ شد و باعث شد آن موضع‌گیری تند و کم‌سابقه را انجام دهد؛ موضعی که بسیاری را در جهان شگفت‌زده کرد. ادبیات به‌کاررفته، ادبیاتی بسیار تند، تهدیدآمیز و غیردیپلماتیک بود، آن هم علیه عمان؛ کشوری که همواره به‌عنوان «سوئیس منطقه» شناخته شده و به دلیل سیاست بی‌طرفی و حفظ تعادل در روابط منطقه‌ای و بین‌المللی مورد احترام بوده است.

وی افزود: به همین دلیل، این مدل از موضع‌گیری ترامپ علیه عمان واقعاً بسیاری را شگفت‌زده کرد و به گمان من، کشورهای زیادی نیز از آن ناراحت شدند، هرچند جرأت موضع‌گیری علنی نداشتند. در این خصوص رسانه‌های عمان نیز نکات قابل‌توجهی مطرح کردند. آن‌ها تأکید داشتند که «حکمت و صبر عمان حد و مرز دارد»؛ عبارتی که لحنی تهدیدآمیز نسبت به آمریکا داشت و رسانه‌ها و تحلیلگران عمانی تا این اندازه صریح موضع‌گیری کنند. حتی برخی تحلیلگران عنوان می‌کردند که اگر عمان تاکنون صبر و حکمت به خرج داده، این مسئله به معنای ضعف نیست و آمریکا باید منتظر اقدامات بعدی باشد. این حرف بزرگی است که یک کشور حوزه خلیج فارس بتواند چنین موضعی اتخاذ کند. به نظر می‌رسد عمان به دلیل روابط ویژه با انگلیس و همچنین اطمینان از پشتیبانی جمهوری اسلامی ایران، با اعتماد بیشتری عمل می‌کند. از این رو، تصور می‌کنم واکنش ترامپ بیشتر ناشی از عصبانیت بوده است.

وی در پایان در پاسخ به این پرسش که اگر تنش‌ها میان آمریکا و عمان افزایش پیدا کند، چه اقداماتی ممکن است علیه عمان صورت گیرد، خاطرنشان کرد: هدف اصلی آمریکا احتمالاً این است که عمان را از همکاری با جمهوری اسلامی ایران جدا کند؛ زیرا پیوند میان مسقط و تهران، پیوندی تاریخی، مستحکم و راهبردی است. البته عمان روابط گسترده‌ای با آمریکا، انگلیس، اروپا و حتی اسرائیل دارد و همواره تلاش کرده در روابط خارجی خود تعادل را حفظ کند، اما در عین حال هرگز نخواسته پیوند تاریخی خود با جمهوری اسلامی ایران را از دست بدهد؛ زیرا از این رابطه منافع قابل‌توجهی چه در دوران جنگ تحمیلی، چه در جنگ‌های منطقه‌ای گذشته و چه در شرایط کنونی کسب کرده است.