استاد دانشگاه قم: نسل جوان آگاهانه‌تر از گذشته در صحنه انقلاب حضور دارد

حمیدرضا مقصودی در گفت‌وگو با ایسنا بیان کرد: درباره تفاوت بین نسل جوان و نسل اول انقلاب باید گفت که ما امروز ساختارهای نسلی عمیق‌تری داریم که در گذشته وجود نداشته، به‌ویژه در حوزه فناوری اطلاعات و ارتباطات (آی‌سی‌تی)، لذا این حوزه می‌تواند نقطه تمایز این نسل با دهه اول انقلاب اسلامی باشد.

عضو هیئت علمی دانشگاه قم ادامه داد: اما آیا صرف وجود تکنولوژی متفاوت می‌تواند تفاوت نگرش یک نسل را نسبت به نسل قبل متمایز کند؟ نباید این مفروض را به این راحتی پذیرفت. آن چیزی که عمق نگاه بشر را نشان می‌دهد، برساخته‌های تکنولوژیک نیست. اتفاقات در نظام فن‌آوری، ثبات ندارند بنابراین این‌طور نیست که با تغییر تکنولوژی، همه چیز دگرگون شود.

مقصودی تصریح کرد: آیا تعلق به عدالت با تفاوت در نظم سطحی زندگی تغییر می‌کند؟ باید گفت عدالت از ذات بشر سرچشمه می‌گیرد. به نظر می‌رسد که به‌ویژه در این موضوعات، با مفاهیم با ثباتی مواجهیم. نه به این صورت که نسل اول انقلاب به عدالت تعلق دارد، اما نسل جدید ندارد یا نسل اول انقلاب استکبارستیز است، اما نسل جدید نیست. ممکن است در تشخیص مصادیق، تفاوت‌هایی با هم داشته باشند؛ شاید تشویش اطلاعاتی در ذهن نسل جدید وجود داشته باشد، ولی این به آن معنا نیست که بگوییم تعلق این نسل به عدالت کمتر از نسل دهه اول انقلاب است، یا تعلّقش به ظلم‌ستیزی کمتر شده است.

وی با بیان اینکه ما تصوری نسبت به نسل قبل داریم که مبتنی بر آمار و داده‌های دقیق نیست، اعلام کرد: صرفاً نوستالژی ما این است که فکر می‌کنیم نسل قبل عدالت‌خواه‌تر بوده است. درست است که انقلاب در آن نسل اتفاق افتاده، اما آیا می‌توان گفت نسل جدید، نسبت به نسل شاگردان حاج قاسم، کمتر انقلابی است؟ حتی در اتفاقات اخیر می‌بینیم که گاهی در سطح زندگی مردم، گونه‌ای از اعتراض شکل می‌گیرد که در نسل جدید، به زبان هنر درمی‌آید. به عنوان مثال به زبان موسیقی، یا حتی در انتخاب نوع بازی در فضای شبکه‌های اجتماعی. این‌ها گونه‌ای از مبارزه است که اتفاقاً تداوم آن را در فضای مجازی شاهدیم؛ یعنی می‌خواهد بروز و ظهور داشته باشد و خودش را نشان دهد و خنثی بودن نسبت به اتفاقات پیرامونش را نپذیرد.

نسل جدید انقلابی‌تر است

عضو هیئت علمی دانشگاه قم تصریح کرد: اشتباهی که خیلی بر آن تأکید می‌شود، این فرض نظری است که نسل جدید از انقلاب فاصله گرفته است. اما من معتقدم نسل جدید اتفاقاً انقلابی‌تر است، فقط در شناخت بعضی از مصادیق متفاوت است. دلیلش این است که نسل جدید بسیاری چیزها را به راحتی نمی‌پذیرد؛ این دستاوردی است که نظام اطلاعاتی جدید به او داده است.  

وی افزود: آیا اینکه نسل امروز به راحتی چیزی را نمی‌پذیرد، ناشی از این است که انقلابی‌تر، عدالت‌خواه‌تر، آزادی‌طلب‌تر یا استقلال‌طلب‌تر نیست؟ خیر. ما از یک فضای اطلاع‌رسانی بسیط، تک‌صدایی و مبتنی بر رسانه‌های یک‌سویه در دهه شصت، به شبکه‌های اجتماعی چندسویه منتقل شده‌ایم. از فضای پذیرش منفعلانه در دهه شصت، وقتی که پای تلویزیون می‌نشستیم، به موقعیتی رسیده‌ایم که می‌توانیم اعتبارسنجی اطلاعات کنیم، با منابع خبری مختلف مواجه شویم. مشخص است که این ذهن پیچیده‌تر است و به راحتی قبول نمی‌کند.

این استاد دانشگاه با بیان اینکه نسل جدید، تجربه چهل و اندی ساله انقلاب اسلامی را دارد، گفت: نسل دهه اول انقلاب، این تجربه را نداشت، اما این نسل، یک تاریخ را می‌بیند و می‌گوید، اگر اشتباهی یک بار تکرار شد، عیبی ندارد، اما وقتی چند بار تکرار شد، این دیگر از عقلانیت انقلابی و عدالت‌خواهی خارج است. بنابراین، داوری نهایی که معمولاً نسبت به نسل جدید صورت می‌گیرد، ناشی از نوستالژی‌های غیرعلمی است. خود این قضاوت، زمینه را برای شکاف نسلی فراهم می‌کند، اما در واقعیت چنین شکافی در جامعه ما وجود ندارد، نسل جدید باید ابتدا شناخته شود.

مقصودی در پاسخ به این که آیا هویت نسل جدید در فضای مجازی تعریف می‌شود، بیان کرد: این مسئله هم بیان می‌شود که نوجوان و جوان امروز هویت خانوادگی، ایرانی، دینی و انسانی خود را کنار گذاشته و هویت آواتار مجازی، هویت اصلی نسل جوان شده است. ممکن است درصدی از افراد این‌گونه باشند، اما سؤال این است، شبکه‌های اجتماعی تا چه حد می‌توانند انسان را اسیر کنند؟ به نظر می‌رسد شبکه‌های اجتماعی قدرت این را ندارند که حجم عظیمی از جامعه ما را تسخیر کنند؛ فضای مجازی اطلاعات می‌دهد، ذهن را مشوش یا تنظیم می‌کند، ولی این به معنی عوض کردن هویت نیست، شاید در مواردی خاص، ولی نه در سطح عمومی.

وی ادامه داد: دلیل اینکه می‌گویم فضای مجازی و شبکه‌های اجتماعی نمی‌تواند انسان را تسخیر کند، این است که انسان خلاقیت دارد، انسان نسبت به اشیا تغییر ایجاد می‌کند، قواعدی را برای خود حاکم می‌کند، ولی از این قواعد نیز عبور می‌کند، یا تلاش می‌کند از حداکثر امکانات فضای مجازی برای تغییر خود شبکه‌های اجتماعی استفاده کند تا حرف خودش را بزند، میلیاردها داده ورودی در فضای مجازی و شبکه‌های اجتماعی، داده‌های انسانی هستند، این‌ها همان عناصر خلاقیتی است که انسان در فضای شبکه اجتماعی دارد.

مقصودی با تأکید بر آرمان‌های مشترک نسل‌ها ادامه داد: با توجه به آرمان‌های اصیل انقلاب، که برای حاکمیت جمهوریت و دین بود، این آرمان‌های اصیل انقلابی، همان آرمان‌های نسل جدید امروز نیز هست و باید باشد. نمی‌توان سراغ نسل جدید رفت و گفت که شما آزادی یا عدالت را دوست ندارید. این‌ها مفاهیمی نیستند که با تحولات تاریخی به هم بریزند. میل به عدالت همیشگی است اما ممکن است در مصادیق آن تفاوت باشد.

عضو هیئت علمی دانشگاه قم ادامه داد: در نسل اول انقلاب هم تلاش می‌شد که برای برخی مفاهیم، محتوای دیگری در ذهن جوانان قالب شود. در رابطه با مفهوم دین رسانه‌های بیگانه تلاش می‌کنند تصویری از خشونت، تحجر یا عقب‌ماندگی به آن الصاق کنند، تا جایی که فرد فکر کند دینداری یعنی عقب‌ماندگی، تحجر یا خشونت است، که لازمه آن آگاهی بخشی و ایجاد فرصت برای گفت‌وگو با نسل جوان است.

بستر ابراز وجود اجتماعی برای نسل جوان فراهم شود 

مقصودی اظهار کرد: نسل اول انقلاب، ابراز وجود خود را با حضور در میدان و ایجاد تغییر محقق کرد و شاید این تصور وجود داشته باشد که نسل‌های بعدی باید صرفا اطاعت کنند، که در واقع حق تغییر را از نسل جدید می‌گیرد در حالی که نسل جدید حق دارد مسیر تکامل اجتماعی خود را طی کند و لذا باید به او اجازه ابزار وجود اجتماعی داد.

وی اضافه کرد: گاهی می‌بینیم که به نسل جدید اجازه ابراز وجود اجتماعی داده نمی‌شود این در حالی است که نسل جدید هم مسئولیت‌هایی دارد و باید تلاش کند ابزارهایی برای تغییر و تکامل اجتماعی، برای تحقق آن چیزی که درست می‌داند، پیدا کند. البته باید با مطالعه و پژوهش و استدلال به تشخیص مسیر درست و حق برسد، نه اینکه مسیر تغییر را به او دیکته کنند. اتفاقاً سبک تربیتی اطاعت‌پذیر صرف که نسل اول انقلاب نسبت به نسل‌های بعدی دارد، باعث شده که این نسل جدید حتی نسبت به برساخته‌های اجتماعی که برایش ساخته می‌شود (و حتی نفوذ دشمن) حالت اطاعت پیدا کند.

عضو هیئت علمی دانشگاه قم در مورد اشکال مختلف ابراز وجود نسل جدید بیان کرد: ابراز وجود اجتماعی نسل جدید می‌تواند در قالب‌های فرهنگی، علمی یا سیاسی باشد؛ افرادی همچون شهید حججی مصداق همین ابراز وجود اجتماعی است، از طرفی متوسط سن مدیران اجرایی در سطح حکمرانی گویای این مسئله است که حق ابراز در عرصه سیاست تا حدی از نسل جدید گرفته شده است لذا ضرورت دارد این شاخص‌ها استخراج و بررسی شوند.

وی با طرح پرسش درباره ابزارهای مطالبه‌گری افزود: گاهی نیز در خود اجتماع، جلوه‌هایی از بروز نسل جدید به وضوح دیده می‌شود، مانند اجتماعات اعتکاف که گونه‌ای از تجمعات اجتماعی است. اما درباره فضای مطالبه‌گری نسل جدید، این سوال مطرح است آیا ابزار کافی در اختیار آن‌ها هست؟ اگر بخواهند کار مطالبه‌گری کنند، چه امکاناتی دارند؟ آیا منابع و طراحی لازم را برایشان فراهم کرده‌ایم؟  

عضو هیئت علمی دانشگاه قم با بیان اینکه ابراز وجود علمی جوانان در اختراعات و پژوهش‌های میدانی است، اعلام‌ کرد: آیا منابع کافی و فضای لازم در اختیارشان قرار دارد؟ شرکت‌های دانش‌بنیان برای این منظور به وجود آمده‌اند؛ اما چند درصد از دانشجویان ما می‌توانند در این مراکز ابراز وجود داشته باشند؟ بحث ابراز وجود، خودنمایی نیست؛ بلکه رساندن وجودش به مرحله تکامل است. از طرفی اگر ساختار تولید سرمایه‌داری باشد،  فقط سرمایه‌داران می‌توانند در عرصه تولید ابراز وجود کنند و یک جوان خلاق، به دلیل نداشتن سرمایه کافی و تعریف خاص سرمایه‌داری از تولید، نمی‌تواند. آیا نهاد مناسبی برای ابراز وجود او نشان داده‌ایم؟

مقصودی با اشاره به تأکید و مانور دشمنان بر پررنگ نشان دادن حضور نوجوانان در ناآرامی‌های اخیر، اظهار کرد: ما در دهه پنجم انقلاب هستیم و آمار دستگیرشدگان زیر هجده سال، حدود ۲۷ درصد (تقریباً یک چهارم) بوده است، این آمار در تمام حرکت‌های اعتراضی دنیا مشابه است این حضور اجتماعی نوجوان طبیعی است اما ممکن است در مسیر غلطی شکل بگیرد این در صورتی است که در رسانه‌های بیگانه این تلاش صورت گرفته که حضور نوجوانان را پررنگ جلوه دهند. در کنار این‌ها، آمارهایی دیگری هم باید مطرح شود از جمله اینکه در دوران دفاع مقدس ۸ ساله نیز بیش از ۲۷ درصد رزمندگان ما زیر هجده سال سن داشتند که داوطلبانه و آگاهانه وارد میدان عمل شدند.

رسانه‌ها باید بر قوه تشخیص متعالی حداکثری این مردم تمرکز کنند

این استاد دانشگاه عنوان کرد: دشمن می‌خواهد اجتماع ما را درگیر اعتراض کند؛ اعتراضی که به اغتشاش و سپس به تغییر بینجامد. دشمن از سال ۹۸ متوجه شد که نمی‌تواند این کار را در ایران انجام دهد، ممکن است در ایران به هر دلیلی مانند مشکلات اقتصادی یا احساس فساد، اعتراض گسترده شکل گیرد، اما این اعتراض در ایران تبدیل به اغتشاش گسترده یا انقلاب نمی‌شود.  

وی افزود: دشمن از سال ۱۳۹۸ متوجه این مسئله شد که باید اعتراض را گسترش دهد، جمعیت انبوه را درگیر کند و خشونت را با عده قلیلی که می‌تواند وارد میدان کرده و فاصله بین مردم و حاکمیت ایجاد کند، سپس سراغ عامل نظامی رفت که البته به شکست انجامید. این شکست برای دشمن این سؤال را ایجاد کرد که چرا نتوانست پهنه اجتماع را درگیر کند.

مقصودی در مقایسه ایران و دیگر کشورها گفت: قدرت‌های استکباری در بسیاری از مناطق با استفاده از همین عمومیت‌دهی اعتراض موفق به براندازی حاکمیت آن کشور شدند اما در ایران نتوانستند. زمانی که دشمن از دکترین خشونت استفاده می‌کند باید دید خشونت‌طلبان چند درصد اجتماع ما هستند؛ کسانی که خشونت انجام می‌دهند، حتی یک‌دهم درصد هم نیستند و این عدد درصد بسیار پایینی از جامعه است.  

وی تصریح کرد: در ناآرامی‌های دی امسال قشر عظیمی از مردم بیش از ۹۹ درصد تشخیص دادند در این شرایط که دشمن به دنبال سوءاستفاده از اعتراضات به حق آن‌هاست در صحنه حضور نداشته باشند، که اتفاق متعالی و ویژه‌ای است اگر چه باید آن حضور اندک را تحلیل و بررسی کرد اما رسانه‌ها باید بر قوه تشخیص متعالی حداکثری این مردم تمرکز کنند.

عضو هیئت علمی دانشگاه قم با اشاره به دستاوردهای نسل جوان در عرصه‌های مختلف اعلام‌ کرد: امروز جوانان ما مستقیم در برابر آمریکا و اسرائیل متجاوز ایستاده‌اند؛ در عرصه علمی نیز مثال‌هایی مانند شهید احمدی روشن در فناوری هسته‌ای و مرحوم شهید کاظمی آشتیانی وجود دارد.

مقصودی ادامه داد: با توجه به ظرفیت‌ها و سرمایه انسانی نسل جوان که توانمندی و انرژی لازم را برای بهبود شرایط در ابعاد مختلف علمی، اقتصادی و اجتماعی دارد، باید فرصت و بستر لازم در میدان عمل در اختیار او قرار بگیرد تا در حل مسائل اقتصادی، تولید، نوآوری و اختراع وارد شود؛ بنابراین این جوانان توان کافی را دارند، اما مجرایی برای اثبات آن نمی‌یابند.  متأسفانه در چنین فضایی، یک قضاوت سطحی و غیرعلمی هم درباره همین جوانان رواج داده می‌شود که گویا نسل امروز افسرده است. این در حالی است که آنان در بسیاری از عرصه‌ها درخشان ظاهر می‌شوند.  

منبع : ایسنا