ماجرای راه‌آهن لرستان و قطاری که سوت نکشید!

خبرگزاری مهر- گروه استان‌ها: مه صبحگاهی هنوز از فراز گردنه‌های زاگرس پایین ننشسته که صدای بیل‌های مکانیکی از دل تونل‌ها بیرون می‌آید. در مسیر دورود به خرم‌آباد، جایی که کوه سر به فلک کشیده و رودخانه‌ها در دره‌ها پیچ می‌خورند، کارگری چهره‌اش را با دستمالی گردگیری می‌کند و به افق خیره می‌شود. سال‌هاست در پروژه‌های راه‌سازی کار می‌کند، اما این پروژه برایش متفاوت است. می‌گوید: «اینجا قرار بود سال‌ها پیش تمام شود اما مدتی است که فعال شده.»

زمستان است اما در دل کوه‌های زاگرس، در تونل‌هایی که برخی بیش از سه کیلومتر طول دارند، کار همچنان ادامه دارد. ۷۰۰ نفر در ۳۰ جبهه کاری مشغولند؛ آدم‌هایی که هر کدام داستانی از انتظار دارند، از وعدهایی که پشت وعد آمده و از امیدی که هنوز نمرده است.

در مسیر ۱۱۴ کیلومتری دورود تا خرم‌آباد، ۳۳ کیلومتر تونل و ده‌ها پل بزرگ در دست ساخت است. این یعنی بیش از یک‌چهارم مسیر باید از دل صخره‌های سخت زاگرس بگذرد؛ یعنی هر کیلومتر تونل، ۶۰۰ میلیارد تومان هزینه دارد. یعنی پروژه‌ای که در سال ۹۰ با حضور رئیس‌جمهور وقت کلنگ‌زنی شد، هنوز فاصله زیادی تا ایستگاه آخر دارد.

اما مردم لرستان دیگر از آمار و ارقام خسته شده‌اند. آنها می‌خواهند بدانند بالاخره قطاری از خرم‌آباد حرکت خواهد کرد یا نه. می‌خواهند بدانند قرار است این خط آهن که از کریدور شمال-جنوب کشور می‌گذرد، چه زمانی زندگی را به دیار آنها بازمی‌گرداند؟

۱۵ سال در مسیری به طول ۱۱۴ کیلومتر

راه‌آهن دورود-خرم‌آباد-پلدختر-اندیمشک، یکی از قدیمی‌ترین و مهم‌ترین پروژه‌های زیرساختی لرستان است. پروژه‌ای که در ابتدا سال ۸۹ از کمیسیون ماده ۳۲ مجوز دریافت کرد و سال ۹۰ کلنگ آن بر زمین نشست. از آن زمان تا امروز، پانزده سال می‌گذرد؛ پانزده سالی که با فراز و نشیب‌های بسیاری همراه بوده است.

گودرز باباعباسی، معاون مهندسی و ساخت اداره کل راه و شهرسازی لرستان، در گفت‌وگو با خبرنگار مهر از ابعاد فنی این پروژه می‌گوید و ادامه می‌دهد: محور دورود تا خرم‌آباد به طول ۱۱۴ کیلومتر، محور دورود تا بروجرد به طول ۲۷ کیلومتر، محور خرم‌آباد تا اندیمشک به طول ۲۱۹ کیلومتر و همچنین محور الیگودرز تا ازنا به طول ۳۰ کیلومتر در دست اجرا قرار دارند. مجموعاً ۳۹۰ کیلومتر پروژه ریلی در استان در حال اجراست.

اما آنچه این پروژه را از دیگر طرح‌های ریلی کشور متمایز می‌کند، شرایط دشوار جغرافیایی آن است. زاگرس با همه زیبایی‌اش، برای راه‌آهن دشمنی سرسخت است.

باباعباسی در این باره توضیح می‌دهد: در محور دورود-خرم‌آباد، ۳۳۰۶۱ متر تونل و ۳۸۲۰ متر پل با دهانه‌های بزرگ در نظر گرفته شده است. در محور خرم‌آباد-اندیمشک نیز ۳۰ کیلومتر تونل و ۱۱۳۰۰ متر پل خاص در دست اجرا قرار دارد.

تونل‌هایی که بودجه می‌بلعند

اگر روزی از مسیر جاده خرم‌آباد به سمت پلدختر رفته باشید، حتما ورودی تونل‌های عظیمی را دیده‌اید که هنوز خاموش و ناتمام مانده‌اند. این تونل‌ها، هر کدام داستانی از کمبود بودجه و توقف‌های مکرر دارند.

باباعباسی با اشاره به هزینه‌های سرسام‌آور این پروژه می‌گوید: هزینه اجرای تونل‌ها بسیار بالا است و به نرخ امروز، هر کیلومتر تونل حدود ۶۰۰ میلیارد تومان هزینه دارد. با اعتبارات فعلی که به این پروژه‌ها اختصاص یافته، طبیعتاً روند اجرا زمان‌بر خواهد بود.

این یعنی فقط برای تکمیل تونل‌های محور دورود-خرم‌آباد، حدود ۲۰ هزار میلیارد تومان اعتبار نیاز است. رقمی که با بودجه‌های قطره‌چکانی فعلی، شاید تا سال‌ها هم محقق نشود.

وزارت راه اما چاره‌ای اندیشیده است. باباعباسی تأکید می‌کند: وزارت راه پروژه‌های دورود-خرم‌آباد و دورود-بروجرد را در اولویت قرار داده است تا منابع لازم از محل استجازه مقام معظم رهبری تأمین شود. امیدواریم با تزریق منابع مالی کافی، این پروژه‌ها بتوانند ظرف سه سال آینده آماده بهره‌برداری شوند.

از تعطیلی تا فعالیت در ۳۰ جبهه

سال ۱۴۰۳، خبری تلخ در رسانه‌های لرستان پیچید: پروژه راه‌آهن خرم‌آباد تعطیل شده است. ماشین‌آلات از کارگاه‌ها خارج شدند، کارگران رفتند و تونل‌ها در سکوت فرو رفتند. اما طی یک سال اخیر وضعیت تغییر کرده است.

سید سعید شاهرخی، استاندار لرستان، در گفت‌وگو با خبرنگار مهر با اشاره به این تحول می‌گوید: روزی که من آمدم، گفتند پروژه راه‌آهن خرم‌آباد تعطیل است و نگرانی‌های زیادی بابت آن در بین افکار عمومی و رسانه‌ها وجود داشت. امروز اما با افتخار می‌گویم که پروژه راه‌آهن دورود-خرم‌آباد-پلدختر و دورود-بروجرد در ۳۰ جبهه و به استعداد ۷۰۰ نفر در حال فعالیت است.

استاندار لرستان از تزریق اعتبارات قابل توجه به این پروژه خبر می‌دهد و می گوید: هزار و ۷۰۰ میلیارد تومان اعتبار طی سال گذشته برای راه‌آهن دورود-خرم‌آباد اخذ کردیم. امسال هم تاکنون ۴۵۰ میلیارد تومان برای پروژه اخذ شده است. بناست که تا پایان سال ۷۰۰ میلیارد تومان دیگر به‌صورت قطعی به پروژه تزریق شود و ۸۰۰ میلیارد تومان دیگر هم در حال چانه‌زنی هستیم.

بودجه‌ای که قطره‌چکانی می‌آید

اما پرسش اینجاست: آیا این اعتبارات برای تکمیل پروژه‌ای با این عظمت کافی است؟

سمانه حسن‌پور، رئیس سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی لرستان، در گفت‌وگو با خبرنگار مهر از تلاش برای تأمین مالی پروژه‌های بزرگ استان خبر می‌دهد و می گوید: در سال جاری ۴۷ هزار میلیارد تومان برای پروژه‌های استان پیش‌بینی شده که از این میزان، ۴۰ هزار میلیارد تومان در ۹ ماهه اول سال محقق شده است.

وی پیش از این گفته است که « دو هزار و ۵۰۰ میلیارد تومان اوراق مرابحه برای تأمین نقدینگی پیمانکاران و شش هزار و ۹۵۶ میلیارد تومان برای پروژه‌های بزرگ مانند سد معشوره و راه‌آهن اختصاص یافته است.»

اما این ارقام در برابر نیاز ۱۴ همتی پروژه راه‌آهن، چندان چشمگیر نیستند. سردار نعمت‌الله باقری، فرمانده سپاه حضرت ابوالفضل (ع) لرستان، که قرارگاه خاتم‌الانبیا به عنوان پیمانکار اصلی در این پروژه حضور دارد، در گفت‌وگو با خبرنگار مهر از دو مانع اصلی می‌گوید و یادآور می شود: دو مانع اصلی پروژه، تملک اراضی واقع در مسیر و تأمین منابع مالی است. ارزش مالی پروژه ۱۴ همت برآورد شده و این رقم بالاست، اما با همکاری دولت و پیگیری مدیریت ارشد استان قابل تحقق است.

به گفته سردار باقری، چند نقطه در مسیر هنوز با مشکل معارضین روبه‌روست که نیازمند ورود مستقیم استانداری برای آزادسازی است.

نمایندگان؛ از مطالبه تا پیگیری

در آستانه سفر رئیس‌جمهور به لرستان، نمایندگان استان نیز مطالبات خود را مطرح کرده‌اند. سید حمیدرضا کاظمی، رئیس مجمع نمایندگان لرستان، در گفت‌وگو با خبرنگار مهر با اشاره به سیاست دولت برای تکمیل پروژه‌های با پیشرفت فیزیکی بالای ۷۰ درصد می‌گوید: یکی از سیاست‌های دولت فعلی تکمیل پروژه‌های با پیشرفت فیزیکی بالای ۷۰ درصد است و نیاز بوده در این رابطه به استان‌هایی مانند لرستان توجه بیشتری صورت گیرد. درخواست ما این بوده که این امر در استان‌های کمتر توسعه‌یافته تغییر کند و سایر پروژه‌های لرستان نیز برای تکمیل مورد توجه قرار گیرند.

کاظمی بر لزوم افزایش اعتبارات خط‌آهن لرستان تأکید می‌کند: به طور حتم تکمیل خط‌آهن لرستان در جابه‌جایی بار از طریق خطوط ریلی کشور و شرایط اقتصادی کشور می‌تواند مؤثر باشد.

چشم‌انداز آینده

استاندار لرستان از برنامه‌ریزی برای بهره‌برداری از پروژه‌های اولویت‌دار طی سه سال آینده خبر می‌دهد. اهرخی تأکید می‌کند که راه‌آهن دورود-خرم‌آباد یکی از پروژه‌های مهم و کلیدی لرستان به شمار می‌رود و با جدیت پیگیری می‌شود.

اما پرسش اینجاست: آیا این بار وعده‌ها رنگ واقعیت خواهد گرفت؟ آیا قطاری که قرار بود چندین سال پیش از خرم‌آباد حرکت کند، سرانجام به ایستگاه می‌رسد؟

خط‌آهنی در انتظار پایان

بنابراین گزارش؛ غروب است و مه دوباره بر فراز گردنه‌های زاگرس نشسته است. از دور، چراغ‌های کمرنگ کارگاه‌های راه‌آهن در دل کوه‌ها دیده می‌شود. اینجا هنوز مشغول کارند، هنوز تونل‌ها را جلو می‌برند، هنوز پل‌ها را می‌سازند. آنها هنوز امیدوارند.

اما در شهر، در خرم‌آباد، در دورود و بروجرد و پلدختر، مردم هر از گاهی نگاهی به تقویم می‌اندازند و می‌بینند سال‌ها از کلنگ‌زنی گذشته و هنوز خبری از سوت قطار نیست.

فردا که رئیس‌جمهور به لرستان می‌آید، پرونده راه‌آهن یکی از مهم‌ترین موضوعاتی خواهد بود که روی میز می‌آید. مسئولان از پیشرفت‌ها می‌گویند، از اعتبارات تخصیص‌یافته، از ۳۰ جبهه فعال و ۷۰۰ نفر نیروی کار. مردم اما چیزی جز نتیجه نمی‌خواهند. آنها سال‌ها است که وعده شنیده‌اند.

تونل‌ها اما همچنان در دل کوه پیش می‌روند و شاید بهار ۱۴۰۶، بالاخره قطاری از خرم‌آباد به سمت جنوب حرکت کند. شاید...