«مکتب حاج قاسم»؛ از اخلاص فردی تا الگوی تمدنی مقاومت

خبرگزاری مهر، گروه استان‌ها - مطهره میرزایی: یاد و نام شهید سپهبد حاج قاسم سلیمانی، تنها یادآور یک فرمانده نظامی نیست؛ پ بلکه یادآور شکل‌گیری «مکتبی» است که از مرزهای فردی عبور کرد و به الگویی فکری، مدیریتی و تمدنی در جهان اسلام بدل شد.

مکتب شهید سلیمانی بر پایه اخلاص، ایمان، ولایت‌مداری، عقلانیت، مردم‌محوری و استکبارستیزی بنا شد و در میدان عمل، نه در ساحت شعار، عینیت یافت.

امروز در سالروز شهادت او نیاز است تا ویژگی‌های مکتب این شهید برای مردم مخصوصاً نسل جوان بیش از همیشه تبیین شود. مکتبی که به باور آنان امروز بیش از هر زمان دیگری نیازمند شناخت، تبیین و الگوگیری است.

اخلاص؛ ستون اصلی مکتب حاج قاسم

محسن کریمی، مسئول حفظ آثار و نشر ارزش‌های دفاع مقدس سپاه صاحب الامر (عج) استان قزوین در گفت‌وگو با خبرنگار مهر اظهار کرد: سخن از مکتب شهد سلیمانی سخن از یک جریان فکری و عملی است که فراتر از یک شخصیت فردی، به الگویی ماندگار برای انقلاب اسلامی و جامعه جهانی بدل شد.

این مسئول عنوان کرد: انسان اگر روح و ظرفیتش تعالی یابد، می‌تواند از مرزهای فردی عبور کرده و به یک مکتب تبدیل شود؛ همان‌گونه که حاج قاسم از پوسته خانواده گذشت به اجتماع رسید و در میدان عمل، کارهای بزرگ و اثرگذار انجام داد. این اقدامات هنگامی که در جامعه تحقق یافت و به یک مکتب ماندگار، نه تنها در کارنامه شخصی او بلکه در کارنامه انقلاب اسلامی بدل شد.

مهم‌ترین شاخصه مکتب حاج قاسم، اخلاص در عمل بود

وی ادامه داد: مهم‌ترین شاخصه مکتب حاج قاسم اخلاص در عمل بود. اگر حاج قاسم موتور محرک انقلاب اسلامی در عرصه بین‌الملل بود این ماندگاری جز به دلیل اخلاص و خدایی بودن کارهایش حاصل نمی‌شد. شجاعت، فداکاری، تسلط بر میدان عمل، اشرافیت بر شرایط و تجربه‌های گران‌سنگ دوران دفاع مقدس و فرماندهی در سپاه قدس، سرمایه‌ای عظیم در وجود او پدید آورد که در مقام عمل به بار نشست.

کریمی ابراز کرد: در مکتب حاج قاسم، عقلانیت، معنویت و اقدامات میدانی به‌صورت همزمان و تفکیک‌ناپذیر دیده می‌شد زیرا او رسالت و مأموریت خود را به‌خوبی شناخته بود و با بهره‌گیری از عقل، ایمان و ظرفیت‌های الهی، توانست نسخه‌ای جامع برای مدیریت و عمل ارائه دهد.

وی خاطرنشان کرد: اعتمادسازی و مردم‌محوری، نقشی اساسی در موفقیت و مقبولیت مکتب حاج قاسم داشت. او نه تنها برای نظامیان بلکه برای دانش‌آموزان، دانشجویان، طلاب و همه اقشار جامعه الگو شد. مدل مدیریتی او، ترکیبی از ایمان و عمل بود؛ الگویی که هم جبهه داخلی را تقویت کرد و هم در عرصه‌ی بین‌الملل قدرتی وسیع برای نظام اسلامی و مکتب شیعه ایجاد نمود و همین ویژگی‌ها بود که تهدیدی جدی برای نظام سلطه محسوب شد و حساسیت غرب را برانگیخت.

حاج قاسم سلیمانی، در میدان عمل، اسلام را به فعلیت رساند

این مسئول تاکید کرد: حاج قاسم سلیمانی، در میدان عمل، اسلام را به فعلیت رساند. او نه تنها مدافع شیعه و مسلمانان بلکه مدافع همه ادیان الهی و بشریت بود؛ حتی در سخت‌ترین کارزارها، به حقوق حیوانات و نیازهای کوچک‌ترین موجودات توجه داشت.

وی افزود: روح وسیع او همزمان پدری برای فرزندان شهدا، یاوری برای مدافعان حرم و پشتوانه‌ای برای دیپلماسی کشور بود. او نشان داد که فرماندهی واقعی نه در نوشتن تئوری‌ها بلکه در عمل عاشقانه و خالصانه معنا می‌یابد.

این مسئول تصریح کرد: شاخصه اصلی مکتب حاج قاسم، پیوند میان ایمان و عمل بود. او با اندک نفرات در میدان‌های سخت حاضر می‌شد و دشمن را به عقب‌نشینی وادار می‌کرد زیرا محاسباتش بر پایه ایمان و توکل به خداوند بود و باور داشت که ایران حرم است و هر مسئولیتی در این سرزمین، مقدس و الهی است و عشق به مردم، عشق به انقلاب و عشق به خدا، در وجود او به عمل بدل شد.

کریمی تشریح کرد: در نهایت، شهادت حاج قاسم مهر تأییدی بر همه‌ی ارزش‌های انقلاب اسلامی بود و او پیش از شهادت نوشت «خداوندا مرا پاک بپذیر» و خداوند او را پذیرفت. شهادتش، گرچه غمی بزرگ برای ملت ایران بود، اما به‌مثابه رزق الهی، مکتب او را جاودانه ساخت.

وی در پایان صحبت‌هایش گفت: امروز وظیفه ماست که در هر جایگاه و حرفه‌ای، از کشاورز و معلم تا مدیر و فرمانده، خود را با مکتب حاج قاسم مقایسه کنیم و در جغرافیا کاری خویش، قاسم سلیمانی باشیم. این همان راهی است که ما را به حقیقت مکتب او نزدیک می‌کند؛ مکتبی که از اخلاص و عمل، عشق و ایمان زاده شد و به الگویی جهانی برای انسانیت بدل گشت.
دغدغه‌مندی در وجود شهید سلیمانی ریشه داشت

علی‌اکبر قبادی، کارشناس مسائل سیاسی، در گفت‌وگو با خبرنگار مهر اظهار کرد: مهم‌ترین ویژگی سردار دل‌ها اخلاص بود و واقعاً اعمال و وظایفی که انجام می‌داد ساده اما خالصانه برای خدا بود. کسی که خالصانه برای خدا کار کند خداوند به کار و عمرش برکت می‌دهد.

وی با تأکید بر اینکه وجود او سراسر اخلاص بود، تصریح کرد: ویژگی دیگر، دلسوزی و دغدغه‌مندی بود؛ همان‌گونه که در وصیت‌نامه‌اش و در نامه‌ای به دخترش نوشت: «من در چشمانم نمک ریختم، نخوابیدم تا بچه‌های سوری و دیگران بتوانند استراحت کنند.» این دلسوزی و دغدغه‌مندی در وجود او ریشه داشت. او می‌توانست مانند بسیاری دیگر، از مزایای فرماندهی، درجه سرلشکری و جانبازی‌اش بهره ببرد و بهترین زندگی و تفریح‌ها را داشته باشد، اما همه این‌ها را کنار گذاشت و در کنار مجاهدان ایستاد.

این کارشناس تأکید کرد: با وجود سن بیش از شصت سال، جانبازی، مشکلات ریه و سردرد، هیچ‌کدام از این‌ها را بهانه نکرد تا زندگی راحتی برای خود فراهم کند؛ بلکه همه این سختی‌ها را کنار گذاشت و خالصانه و مجاهدانه کار کرد. جهاد با نفس و اقدامات مجاهدانه‌اش، شخصیت او را به شخصیتی ماندگار بدل ساخت.

قبادی عنوان کرد: اخلاص در کار برای خدا، وقت‌نشناسی در معنای مثبت آن، بی‌توجهی به تعطیلات و مناسبت‌ها، دلسوزی برای مظلومان عالم و مردم کشور، همه از ویژگی‌های بارز او بود.

وی در زلزله بم، در کنار حاج احمد کاظمی، و در سیل سال ۹۸ خوزستان، در میان آب و سرما، در کنار مردم ایستاد.

وی افزود: او بارها به همکاران و همراهانش می‌گفت: «وقت برای خوابیدن بعد از شهادت زیاد داریم اما اکنون باید وظیفه‌مان را انجام دهیم.

این کارشناس مطرح کرد: برای اجتماعی‌کردن این ویژگی‌ها، نخست باید شخصیت او شناخته و شناسانده شود و جلوه‌های مهم و بارز شخصیتی‌اش مطرح گردد؛ سپس باید در مدیران و مسئولان کشور دغدغه ایجاد شود. جمله مشهور او این بود که «تا شهید زندگی نکنید، شهید نمی‌شوید».

وی در ادامه گفت: برای ترویج این فرهنگ، مدیران باید شبیه سلیمانی زندگی کنند؛ با ساده‌زیستی، دلسوزی، بی‌توجهی به منافع شخصی و توجه به منافع مردم و مسلمین. این ویژگی‌ها باید در مدیران ترویج شود و نسل جوان، دانشجویان و دانش‌آموزان با شخصیت او آشنا شوند.

قبادی بیان کرد: اعتمادسازی و مردم‌محوری نقش مهمی در موفقیت مکتب شهید سلیمانی داشت و ویژگی‌ای که بیشترین تهدید را برای نظام سلطه ایجاد کرد، استکبارستیزی او بود و پس از آن، ولایت‌مداری وی؛ چنان‌که خود می‌گفت مقام معظم رهبری را شخصیتی مظلوم و تنها می‌بیند. این ولایت‌مداری، خارج از چشم دشمنان، نقطه قوتی بزرگ بود.

ولایت‌مداری و استکبارستیزی، دو ویژگی مهم در شخصیت حاج قاسم بود

قبادی عنوان کرد: ولایت فقیه و ولایت‌مداری، تفکری است که توانسته در برابر سرمایه‌داری و استعمار بایستد. این ویژگی‌ها برای دشمنان اسلام و اهل‌بیت ناخوشایند بود و آنان برای حذف او هر کاری کردند. ولایت‌مداری و استکبارستیزی، دو ویژگی مهم در شخصیت حاج قاسم بود که نام او را به مانعی بزرگ در برابر اهداف استعمار بدل کرد و هنوز هم از نام و مکتب او هراس دارند و برای تخریبش تلاش می‌کنند. روحیه ظلم‌ستیزی و زیر بار ظلم نرفتن، همانند امام حسین (ع)، دشمنان را به وحشت می‌اندازد.

وی گفت: شخصیت حاج قاسم باید شناخته شود و نباید تنها در بنرها، یادواره‌ها و عکس‌ها خلاصه گردد. نسل جوان و مدیران باید شخصیت واقعی او را بشناسند. او چیزی جدای از فرهنگ تشیع نبود؛ یکی از عزاداران امام حسین (ع) و خادمان دستگاه اباعبدالله (ع) بود. نخست باید مکتب امام حسین و اهل‌بیت (ع) شناخته شود، سپس شخصیت او به مردم و مدیران معرفی گردد.

قبادی در پایان بیان کرد: ما نباید قاسم سلیمانی را در حد حرف و تعارف نگه داریم بلکه باید او را به نسل جوان و مدیران بشناسانیم تا این شناخت به عمل برسد و مدیران جهادی، دغدغه‌مند و دلسوز پرورش یابند تا کشور رشد کند و به اهداف بزرگ انقلاب و اسلام برسد.

صدق در عهد الهی؛ نقطه آغاز مکتب شهید سلیمانی

محرمعلی والدی، کارشناس مسائل سیاسی، در گفت‌وگو با خبرنگار مهر اظهار کرد: طبق آیه ۲۳ سوره احزاب، در میان مؤمنان مردانی هستند که بر سر عهدی که با خدا بستند صادقانه ایستاده‌اند؛ بعضی پیمان خود را به آخر بردند و در راه او شربت شهادت نوشیدند و بعضی دیگر در انتظارند و هرگز تغییر و تبدیلی در عهد و پیمان خود ندادند.

وی ادامه داد: شهید سلیمانی با مؤلفه‌هایی همچون التزام عملی به ایمان، شجاعت بی‌بدیل، اخلاص و تعبّد، مسئولیت‌پذیری، ولایت‌مداری و ولایت‌پذیری، سلطه‌ستیزی، اثرگذاری اجتماعی و از همه مهم‌تر غلبه بر نفس و پیروزی در جهاد اکبر، مکتبی بنا نهاد که به الگویی ماندگار، قابل نشر و ثبت تبدیل شد.

این کارشناس تأکید کرد: تکیه حاج قاسم بر ایمان، ولایت‌مداری و استکبارستیزی، مهربانی و لطافت روحی در کنار صلابت و حماسه‌سازی که ایشان در میدان نبرد نسبت به دشمن داشت منشأ یک ترکیب زیبا بود. مهربانی ایشان صرفاً یک خصلت فردی نبود بلکه عقلانیت دینی ایجاب می‌کرد که مهربان باشد و خدمت صادقانه انجام دهد. نترسیدن ایشان نیز برخاسته از عقلانیت دینی بود که همه امور را به دست خدا می‌دانست.

والدی مطرح کرد: چهار رکن مهم ولایت‌مداری، اخلاص، صلابت و شقاوت در قبال دشمن و مهربانی و فروتنی نسبت به ضعفا، ارکان مکتب حاج قاسم را تشکیل می‌دهد. معنویت و عقلانیت ایشان، با اتصال به اهل‌بیت (ع) او را به الگویی برای جهان اسلام بدل کرده بود و هیچ‌گاه، با وجود اوج عرفان و معنویت، از عقلانیت و تدبیر در انجام امور فاصله نگرفت. تلاش همیشگی ایشان بر اجرای احکام الهی استوار بود.

مردمی و انقلابی بودن مکتب، اصلی‌ترین خاستگاه مکتب بود

والدی تصریح کرد: مردمی و انقلابی بودن مکتب، اصلی‌ترین خاستگاه آن بود و مکتب حاج قاسم سه ستون اصلی دارد: شجاعت و مقاومت در مقابل استکبار و زورگویان، خدمت‌رسانی بی‌منت به مردم محروم و مستضعف و عشق بی‌قید و شرط به ولایت. نگاه زیبای شهید سلیمانی به دین، اهل‌بیت (ع)، قرآن، ولایت، مردم و ناموس کشور و همچنین تلاش قریب به چهار دهه دفاع از این حقیقت‌ها با تمام وجود، سبب شد که آبرویش را در طبق اخلاص بگذارد و برای دفاع از آن‌ها به میدان نبرد با استکبار برود.

وی در ادامه خاطرنشان کرد: در این نگاه زیبا، هیچ منزلتی برای خود قائل نبود و تنها به منزلت مردم، اسلام، اهل‌بیت (ع)، ولایت، ناموس ایران بزرگ و انقلاب می‌اندیشید.

وی افزود: یعنی از خود عبور کرده بود و همین عبور از خود، او را تاریخ‌ساز کرد. مردم ایران و فراتر از آن، آزادی‌خواهان جهان با هر سلیقه، گرایش و مذهبی، ایشان را نماد غیرت خود می‌دانند و این امر، اعتماد مردم‌محور در کنار خدامحوری ایجاد کرده است.

این کارشناس تصریح کرد: ویژگی ولایت‌پذیری و تقابل جدی با استکبار جهانی، حساسیت غرب را نسبت به مکتب حاج قاسم تشدید کرد؛ زیرا آنان این مکتب را تقابل تمدن اسلامی با نظام سلطه تلقی می‌کردند. از آن‌جا که مکتب حاج قاسم، برآمده از اسلام ناب محمدی (ص) و مبتنی بر استقلال، عزت و نفی استکبار است، به چالشی جدی برای نظام غرب که بر منافع مادی، چپاول و زورگویی استوار است تبدیل شده و این دشمنی، ریشه در ایمان عملی و ولایت‌پذیری او داشت.

هنوز هم دشمنان از تفکر حاج قاسم در هراس‌اند

وی افزود: استکبار نگران جایگزین شدن جریان مقاومت به‌جای سایر جریان‌های انحرافی بود و هنوز هم دشمنان، به دلیل الگوبرداری کشورهای بسیاری از مکتب حاج قاسم، از تفکر او در هراس‌اند.

وی افزود: تربیت مدیران با ویژگی‌هایی چون روحیه انقلابی، وحدت‌آفرینی و حاکم شدن فرهنگ جهادی، باید در کنار الگوهای مکتب حاج قاسم، در دل و رفتار مدیران رسوخ کند. ورود به میدان خدمت با روحیه اعتقاد و یقین در سنگر مدیریت، همراه با نگاه به فرهنگ و ارزش‌های دینی، صداقت و راستی، شوق خدمت، ایمان و عمل صالح، اخلاص و نوع‌دوستی، نزاکت، رفتار کرامت‌آمیز و مردم‌داری با رعایت انصاف، می‌تواند راهگشای حل مشکلات باشد و در برابر هجمه‌های رسانه‌ای و تبلیغی دشمن که برای ایجاد یأس و ناامیدی تلاش می‌کنند، سد ایجاد کند و در مقابل جنگ نرم و جنگ شناختی نظام سلطه، هراسی به دل راه ندهد.

وی عنوان کرد: فراجناحی بودن، محبوبیت جهانی، روحیه سلحشوری، ارتباط مؤثر با جوانان، اعتدال، دوری از حاشیه‌ها، آرامش و طمأنینه، معنویت بالا و خلوص نیت، از ویژگی‌هایی بود که ایشان را متمایز می‌کرد و بنا به فرمایشات مقام معظم رهبری، شهادت شهید سلیمانی زنده بودن انقلاب در کشور را نمایان ساخت.

مکتب شهید حاج قاسم سلیمانی، مکتب اخلاص در عمل، پیوند ایمان و عقلانیت، ولایت‌مداری، مردم‌محوری و استکبارستیزی است؛ مکتبی که در میدان عمل شکل گرفت و با شهادت، جاودانه شد.

این مکتب، نه‌تنها متعلق به گذشته نیست بلکه نسخه‌ای راهبردی برای امروز و آینده انقلاب اسلامی و جهان اسلام به شمار می‌رود.

شناخت، تبیین و عملیاتی‌کردن مؤلفه‌های این مکتب، می‌تواند مسیر مدیریت، مقاومت و پیشرفت جامعه را هموار کند؛ مسیری که حاج قاسم با خون خود آن را امضا کرد.