حضرت زینب (س)؛ معمار ماندگاری عاشورا و الگوی مقاومت آگاهانه

خبرگزاری مهر، گروه استان‌ها: در تاریخ اسلام، الگوهایی وجود دارند که نقش آن‌ها نه‌تنها در یک برهه زمانی، بلکه در امتداد تاریخ، الهام‌بخش جریان حق و مقاومت بوده است. حضرت زینب کبری سلام‌الله‌علیها از جمله این شخصیت‌های فراتاریخی است که سیره عملی و معرفتی ایشان، مفهوم «پشتیبانی از ولایت» را از سطح شعار به میدان عمل و ایثار رسانده است؛ الگویی که در حساس‌ترین مقطع تاریخ اسلام، موجب صیانت از خط امامت شد.

حضرت زینب (س) در شرایطی نقش‌آفرینی کرد که جبهه حق از نظر ظاهری در نهایت مظلومیت و فشار قرار داشت. پس از واقعه عاشورا، مسئولیت سنگین حفظ پیام نهضت حسینی و جلوگیری از تحریف آن بر دوش بانویی قرار گرفت که با بصیرت، شجاعت و ایمان راسخ، عملاً بزرگ‌ترین جهاد تبیینی تاریخ اسلام را رقم زد و ثابت کرد ولایت‌مداری، نیازمند آگاهی و هزینه‌دادن است.

پشتیبانی از ولایت در سیره حضرت زینب (س)، یک رفتار احساسی یا صرفاً ناشی از پیوند خویشاوندی نبود، بلکه برخاسته از شناخت عمیق از جایگاه امام به‌عنوان حجت الهی در زمین بود. این فهم عمیق، از همراهی با امیرالمؤمنین (ع) و امام حسن (ع) آغاز شد و در اوج خود، در حمایت همه‌جانبه از امام حسین (ع) در کربلا و پس از آن جلوه‌گر شد.

حضرت زینب (س) در مکتب حضرت زهرا (س)، الگویی کامل از جمع میان عبادت، عقلانیت، مسئولیت‌پذیری اجتماعی و ایستادگی در برابر انحراف را آموخت. ایشان در سخت‌ترین شرایط روحی و جسمی، نه‌تنها دچار تزلزل نشد، بلکه به محور آرامش کاروان اسرا و تکیه‌گاه امام سجاد (ع) در دوران اسارت تبدیل شد؛ نقشی که اهمیت آن کمتر از حضور در میدان نبرد نیست.

بازخوانی سیره حضرت زینب (س)، پاسخی روشن به پرسش مهم تاریخ معاصر است که «چگونه می‌توان در اوج فشار، ولایت‌مدار ماند و جبهه حق را حفظ کرد». شخصیت زینبی، الگویی جامع از مقاومت آگاهانه، صبر فعال و دفاع شجاعانه از حقیقت است؛ الگویی که فراتر از جنسیت، همه آزادگان عالم را مخاطب قرار می‌دهد.

حضرت زینب (س) الگوی کامل پشتیبانی از ولایتو مقاومت در تاریخ اسلام

نجمه اسفندیاری، معاون آموزش و پژوهش کانون طلاب و دانش‌آموختگان جامعه‌الزهرا سلام‌الله‌علیها خراسان رضوی در گفتگو با خبرنگار مهر با تبیین سیره حضرت زینب سلام‌الله‌علیها، پشتیبانی آگاهانه از ولایت، همراهی عملی با امام زمان خویش و صبر و مقاومت در سخت‌ترین شرایط را از شاخصه‌های اصلی شخصیت آن بانوی بزرگوار برشمرد.

معاون آموزش و پژوهش کانون طلاب و دانش‌آموختگان جامعه‌الزهرا سلام‌الله‌علیها خراسان رضوی، با اشاره به نقش محوری حضرت زینب (س) در حمایت از ولایت، اظهار کرد: پشتیبانی از ولایت صرفاً یک شعار یا رابطه عاطفی نیست، بلکه همراهی عملی، دفاع از ارزش‌های ولیّ خدا و ایستادگی در مسیر حق است؛ همان‌گونه که در سیره حضرت زینب (س) به‌وضوح دیده می‌شود.

وی با بیان اینکه حضرت زینب (س) حتی در انتخاب همسر نیز مسئله ولایت را محور قرار دادند، افزود: شرط همراهی با امام حسین علیه‌السلام یکی از معیارهای مهم حضرت زینب (س) در ازدواج بود؛ نه به‌دلیل نسبت برادری، بلکه به دلیل جایگاه امام به‌عنوان ولیّ زمان.

اسفندیاری با اشاره به جلوه‌های صبر و مقاومت حضرت زینب (س)، تصریح کرد: ایشان از دوران کودکی با سختی‌های فراوانی مواجه بودند؛ از شهادت مادر بزرگوارشان حضرت فاطمه زهرا سلام‌الله‌علیها گرفته تا ایفای نقش مادری برای برادران و همراهی و حمایت از پدر بزرگوارشان امیرالمؤمنین علیه‌السلام، همان‌گونه که حضرت زهرا (س) پشتیبان پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله بودند.

معاون آموزش و پژوهش کانون طلاب و دانش‌آموختگان جامعه‌الزهرا سلام‌الله‌علیها خراسان رضوی ادامه داد: حضرت زینب (س) به‌نوعی پرورش‌یافته مکتب حضرت زهرا (س) بودند و همان الگوی حمایت از ولیّ خدا را در زندگی خود پیاده کردند؛ حمایتی که نه از سر نسبت خانوادگی، بلکه از باور عمیق به حقانیت ولایت سرچشمه می‌گرفت.

وی با اشاره به دوران امامت امام حسن مجتبی علیه‌السلام گفت: حضرت زینب (س) در برابر مظلومیت برادرشان، بی‌مهری اطرافیان و شهادت مظلومانه ایشان با صبری مثال‌زدنی ایستادگی کردند و پس از آن نیز تمام‌قد در کنار امام زمان خویش، امام حسین علیه‌السلام، قرار گرفتند.

اسفندیاری همراهی حضرت زینب (س) در سفر حج، حرکت به سوی کربلا و تحمل مصائب عاشورا و اسارت را اوج وفاداری و اطاعت از ولایت دانست و افزود: جمله تاریخی «ما رأیتُ إلا جمیلاً» در پاسخ به پرسش دشمنان در کاخ شام، تجلی بالاترین مرتبه صبر، استقامت و ایمان است؛ نگاهی الهی که مصیبت را در مسیر حق، زیبایی می‌بیند.

وی تأکید کرد: سیره حضرت زینب سلام‌الله‌علیها به‌عنوان الگویی عملی برای جامعه امروز، نشان می‌دهد که حمایت از ولایت، صبر در سختی‌ها و مقاومت در برابر فشارها، راه ماندگاری حق و شکست‌ناپذیری جبهه ایمان است.

حضرت زینب (س) عامل ماندگاری و پیروزی نهضت عاشورا

زهرا ماشینی، مدیر مدرسه علمیه حضرت رقیه (س) در گفتگو با خبرنگار مهر اظهار کرد: اگرچه واقعه کربلا از نظر نظامی با شهادت امام حسین (ع) و یارانش پایان یافت، اما منش و جهاد تبیینی حضرت زینب (س) این شکست ظاهری را به پیروزی قطعی و دائمی تاریخ تبدیل کرد.

مدیر مدرسه علمیه حضرت رقیه (س) به تبیین شخصیت و جایگاه حضرت زینب کبری (س) پرداخت و با اشاره به عظمت جهاد آن بانوی بزرگ در حادثه عاشورا بیان کرد: در کربلا این حقیقت به‌روشنی آشکار شد که زن هرگز در حاشیه تاریخ نیست، بلکه در متن حوادث بزرگ تاریخی قرار دارد.

وی افزود: از لحظه شهادت امام حسین (ع)، حضرت زینب (س) شجاعانه، مقتدرانه و آن‌گونه که شایسته دختر امیرالمؤمنین علی (ع) بود، مسیر جهاد را ادامه داد. همین نقش‌آفرینی، عاشورا را از یک حادثه محدود نظامی به یک جریان ماندگار تاریخی تبدیل کرد.

ماشینی با اشاره به تعبیر مشهور «پیروزی خون بر شمشیر» گفت: اگرچه در روز عاشورا، از نظر ظاهری نیروهای حق در میدان نظامی به شهادت رسیدند، اما این منش و رسالت حضرت زینب (س) بود که اجازه نداد خون شهدا در کربلا خاموش شود و این شکست ظاهری را به پیروزی جاودانه بدل کرد.

مدیر مدرسه علمیه حضرت رقیه (س) ادامه داد: حضرت زینب (س) با همان فصاحت، بلاغت و عمق مضمونی که از امیرالمؤمنین (ع) آموخته بود، در شرایطی بسیار سخت و بحرانی، دشمن پیروزِ ظاهری را در اوج قدرت، در کاخ حکومت خود تحقیر و ذلیل کرد و داغ ننگ ابدی را بر پیشانی او نشاند.

وی با تأکید بر الگوی زن مسلمان در سیره حضرت زینب (س) تصریح کرد: حضرت زینب کبری (س) معلم رفتار اسلامی زن است؛ زنی که نقش همسری، مادری و مسئولیت اجتماعی را به بهترین وجه ایفا کرد و نشان داد حجاب و عفاف زنانه می‌تواند به عزت مجاهدانه و جهادی بزرگ تبدیل شود.

ماشینی خاطرنشان کرد: هنوز ابعاد علمی، رفتاری و اجتماعی سیره حضرت زینب (س) به‌طور کامل تبیین نشده است، اما همین اندازه کافی است که بدانیم اگر پیام عاشورا زنده مانده، به برکت شجاعت، بصیرت و عظمت این بانوی بزرگ اسلام است.

حضرت زینب (س) اسوه‌ای فراتاریخی در شجاعت و تبعیت از ولایت

حجت‌الاسلام محمود روحانی‌نژاد، مسئول دفتر نمایندگی ولی‌فقیه در ستاد توسعه و بازسازی عتبات عالیات خراسان رضوی در گفتگو با خبرنگار مهر با بیان اینکه نقش‌آفرینی حضرت زینب (س) محدود به یک مقطع تاریخی نیست، اظهار کرد: خطبه‌ها و مجاهدت‌های بانوی کربلا پس از عاشورا، پایه‌های ظلم و استبداد بنی‌امیه را به لرزه درآورد و مقدمات بیداری امت اسلامی را فراهم کرد.

مسئول دفتر نمایندگی ولی‌فقیه در ستاد توسعه و بازسازی عتبات عالیات خراسان رضوی با اشاره به تربیت الهی حضرت زینب (س) در دامان امیرالمؤمنین (ع) و حضرت زهرا (س) گفت: حضرت زینب از آغازین روزهای حیات خود، با مشاهده مواضع پدر و مادر بزرگوارش در عرصه‌های اعتقادی، سیاسی و اجتماعی، برای مبارزه‌ای مستمر با ظلم، فساد و انحراف آماده شد و همواره خدامحوری را محور حرکت خویش قرار داد.

وی با بیان اینکه حضرت زینب (س) «عالِمَهٌ غَیرُ مُعَلَّمَه» بود، افزود: این بانوی بزرگوار بدون آنکه در مکتبی ظاهری تعلیم ببیند، به معلمی برای نسل‌ها و عصرها تبدیل شد و همانند پیامبر اعظم (ص)، آموزگار بدون استاد تاریخ شد.

روحانی نیژاد ادامه داد: عظمت جایگاه حضرت زینب (س) آنجا آشکارتر می‌شود که امام معصوم، حضرت زین‌العابدین (ع)، در شرایط حساس پس از واقعه کربلا با ایشان مشورت می‌کرد و این نشان‌دهنده بصیرت و ظرفیت الهی آن بانوی بزرگ اسلام است.

مسئول دفتر نمایندگی ولی‌فقیه در ستاد عتبات عالیات خراسان رضوی با اشاره به نقش حضرت زینب (س) در حوادث جان‌فرسای کربلا و پس از آن، تصریح کرد: ایشان در عین عاطفه خواهری نسبت به امام حسین (ع)، در مسیر تبعیت کامل از امام زمان خویش گام برداشت و پس از شهادت سیدالشهدا (ع)، تمامی بار مسئولیت نهضت را با حفظ ولایت‌مداری بر دوش گرفت.

وی خاطرنشان کرد: ایستادگی قاطع حضرت زینب (س) در برابر یزید و خطبه‌های آتشین ایشان در کوفه و شام، کاخ استبداد اموی را به لرزه درآورد و چهره پوشالی قدرت یزیدی را برای مردم آشکار ساخت؛ به‌گونه‌ای که همین روشنگری‌ها زمینه‌ساز بیداری افکار عمومی و سقوط تدریجی بنی‌امیه شد.

روحانی نیژاد حضرت زینب (س) را اسوه‌ای ماندگار در شجاعت، ایثار، عبادت و صبر دانست و گفت: پاسخ تاریخی «ما رأیتُ إلّا جمیلاً» اوج توحید، رضا و نگاه الهی بانوی کربلا را به حوادث تلخ عاشورا نشان می‌دهد.

مسئول دفتر نمایندگی ولی‌فقیه در ستاد توسعه و بازسازی عتبات عالیات خراسان رضوی با اشاره به دوری امروز شیعیان از حرم مطهر حضرت زینب (س) به دلیل شرایط حاکم بر سوریه، تأکید کرد: هرچند دست ما از زیارت آن حرم نورانی کوتاه است، اما دل‌های مؤمنان سرشار از محبت، ارادت و اندوه فراق این بانوی عظیم‌الشان است و امید داریم به برکت سیره ایشان، زنان و مردان جامعه ما رهرو حقیقی راه زینبی باشند.‌

بانوی مقاومت؛ حضرت زینب (س) و تثبیت پیروزی خون بر شمشیر

آنچه از سیره حضرت زینب سلام‌الله‌علیها به‌روشنی نمایان است، این حقیقت است که استمرار نهضت عاشورا بدون نقش‌آفرینی آگاهانه ایشان ممکن نبود. اگر خون امام حسین (ع) بذر بیداری را کاشت، زبان، صبر و ایستادگی حضرت زینب (س)، این بذر را به درختی تنومند در تاریخ تبدیل کرد و اجازه نداد پیام کربلا در غوغای تبلیغاتی دشمن دفن شود.

حضرت زینب (س) نشان داد که پشتیبانی از ولایت، صرفاً حضور در کنار امام در زمان آرامش نیست، بلکه ایستادگی در لحظه‌های تنهایی، غربت و فشار است. خطبه‌های روشنگرانه ایشان در کوفه و شام، اوج عقلانیت، شجاعت و ایمان را به نمایش گذاشت و هیمنه پوشالی قدرت یزیدی را در چشم افکار عمومی درهم شکست.

نگاه توحیدی حضرت زینب (س) به حوادث عاشورا، که در جمله ماندگار «ما رأیتُ إلّا جمیلاً» متجلی شد، بیانگر بالاترین مرتبه تسلیم، رضا و یقین به سنت‌های الهی است. این نگاه، الگوی کامل مقاومت فعال است؛ مقاومتی که نه از سر ناچاری، بلکه از سر انتخاب آگاهانه در مسیر حق شکل می‌گیرد.

برای جامعه امروز، به‌ویژه در شرایط پیچیده جنگ روایت‌ها و فشارهای فرهنگی و سیاسی، سیره حضرت زینب (س) راهبردی عملی ارائه می‌دهد: شناخت ولیّ حق، بصیرت در میدان، صبر در سختی‌ها و شجاعت در بیان حقیقت. تجربه تاریخی عاشورا گواهی می‌دهد که جبهه‌ای که چنین مؤلفه‌هایی را در خود زنده نگه دارد، هرگز شکست نخواهد خورد.

حضرت زینب کبری سلام‌الله‌علیها نه‌تنها قهرمان یک حادثه تاریخی، بلکه الگویی جاودانه برای همه عصرهاست؛ الگویی که ثابت کرد زن مسلمان می‌تواند همزمان نماد عفاف، عقلانیت، ولایت‌مداری و مقاومت باشد. بی‌تردید، هر جامعه‌ای که روح زینبی را در خود احیا کند، توانایی عبور از بحران‌ها و حفظ مسیر حق را خواهد داشت.