روایتی فراتر از یک فرمانده؛ حاج قاسم سلیمانی و معماری راه مقاومت

خبرگزاری مهر، گروه استان‌ها: نام حاج قاسم سلیمانی با تحولات راهبردی غرب آسیا گره خورده است؛ تحولاتی که معادلات امنیتی منطقه را از سطح درگیری‌های مقطعی فراتر برد و به شکل‌گیری یک ساختار منسجم مقاومت انجامید. او نه صرفاً یک فرمانده نظامی، بلکه طراح هندسه‌ای جدید از قدرت منطقه‌ای بود که بر پیوند میان ملت‌ها، گروه‌ها و آرمان‌ها استوار شد.

در دوره‌ای که منطقه غرب آسیا با فروپاشی دولت‌ها، گسترش تروریسم و مداخلات آشکار قدرت‌های فرامنطقه‌ای روبه‌رو بود، سردار سلیمانی توانست با رویکردی تلفیقی، امنیت را از دل تهدیدها بازتعریف کند. نگاه او مبتنی بر خلق بازدارندگی فعال و تبدیل تهدید به فرصت بود؛ رویکردی که میدان و دیپلماسی را در یک امتداد می‌دید.

محور مقاومت در نگرش حاج قاسم، یک ائتلاف صرفاً نظامی نبود، بلکه شبکه‌ای زنده از بازیگران هم‌هدف به شمار می‌رفت که هر یک بر اساس ظرفیت بومی خود نقش‌آفرینی می‌کردند. این شبکه، برخلاف الگوهای کلاسیک اتحادهای نظامی، بر اعتماد، هویت مشترک و فهم متقابل از تهدید استوار بود.

ویژگی برجسته سردار سلیمانی، درک عمیق از جغرافیای انسانی منطقه بود. او میدان را تنها عرصه تحرک نظامی نمی‌دانست، بلکه آن را فضایی اجتماعی، فرهنگی و اعتقادی می‌دید که بدون شناخت مردم آن، هیچ راهبردی به نتیجه نمی‌رسد. همین شناخت، پیوندی ماندگار میان او و نیروهای میدانی ایجاد کرد.

نقش حاج قاسم در مهار و شکست جریان‌های تکفیری، به‌ویژه داعش، تنها در عملیات‌های نظامی خلاصه نمی‌شود. او با ایجاد هماهنگی میان بازیگران متکثر، مانع از تبدیل شکاف‌های قومی و مذهبی به گسل‌های امنیتی شد و از فروغلتیدن منطقه به هرج‌ومرج گسترده جلوگیری کرد.

از این منظر، بررسی شخصیت و نقش سردار سلیمانی، صرفاً بازخوانی یک کارنامه فردی نیست، بلکه واکاوی یک مکتب فکری و عملی در مدیریت بحران‌های پیچیده منطقه‌ای است؛ مکتبی که آثار آن پس از شهادتش نیز در معادلات سیاسی و امنیتی غرب آسیا قابل مشاهده است.

حاج قاسم سلیمانی معمار شبکه‌های «محور مقاومت» بود

سرگرد پاسدار جواد یوسفعلیزاده، مسئول مرکز مهارت آموزی سپاه امام رضا (ع) در گفتگو با خبرنگار مهر با تشریح ابعاد شخصیتی و راهبردی سردار شهید حاج قاسم سلیمانی، او را فرمانده‌ای فراتر از یک استراتژیست نظامی دانست که با تلفیق دیپلماسی میدانی و قدرت نظامی، زیرساخت‌های محور مقاومت را در منطقه تثبیت کرد.

مسئول مرکز مهارت آموزی سپاه امام رضا (ع) را به‌عنوان چهره‌ای کلیدی در محور مقاومت دانست و گفت: حاج قاسم فرمانده‌ای بود که مرزهای نظامی و دیپلماسی را در منطقه درهم آمیخت و نقش او صرفاً به میدان نبرد محدود نمی‌شد. او نه‌تنها یک استراتژیست نظامی، بلکه معمار شبکه‌های مقاومت بود که با هماهنگی گروه‌هایی چون حزب‌الله لبنان، حشد شعبی عراق و نیروهای وفادار به بشار اسد در سوریه، شالوده‌های محور مقاومت را استحکام بخشید.

وی افزود: یکی از ویژگی‌های منحصربه‌فرد سردار سلیمانی، توانایی ایجاد ائتلاف‌های غیررسمی در شرایط بحرانی بود؛ به‌گونه‌ای که در نبرد با داعش، حتی گروه‌های غیرشیعه مانند پیشمرگان کرد نیز در این چارچوب همکاری قرار گرفتند.

یوسفعلی زاده سه ویژگی کلیدی را عامل رهبری مؤثر سردار سلیمانی دانست و تصریح کرد: نخست، هوش موقعیتی او بود؛ به‌عنوان نمونه در نبرد نجات بغداد در سال ۲۰۱۴، شخصاً در خط مقدم حضور یافت و میان نیروهای عراقی و شبه‌نظامیان ائتلاف ایجاد کرد. دوم، کاریزما و نزدیکی به رزمندگان؛ زندگی ساده او در مقایسه با ثروت برخی فرماندهان محلی، اعتماد گروه‌های منطقه‌ای را جلب می‌کرد. سوم، تعهد ایدئولوژیک؛ حاج قاسم خود را ابزاری برای اجرای ولایت فقیه می‌دانست.

مسئول مرکز مهارت آموزی سپاه امام رضا (ع) در تحلیل نقش سردار سلیمانی در شکست داعش نیز گفت: سردار سلیمانی در سال‌های ۲۰۱۴ تا ۲۰۱۷ به‌عنوان «مهندس هماهنگی‌های منطقه‌ای» عمل کرد. او با اعزام مستشاران نیروی قدس به عراق و سوریه، سامانه‌های اطلاعاتی و نظامی را یکپارچه ساخت و در نبردهایی مانند موصل، میان نیروهای حشد شعبی، نیروهای کرد و نیروهای دولتی بغداد هماهنگی ایجاد کرد. این راهبرد، علاوه بر شکست داعش، نشان داد ایران توان ایفای نقش میانجی نظامی در بحران‌های منطقه‌ای را دارد.

وی با اشاره به پیامدهای ترور سردار سلیمانی در سال ۲۰۲۰ تأکید کرد: شهادت او به دو نماد تبدیل شد؛ در داخل ایران، موجب تقویت وحدت ملی در برابر آمریکا شد و پاسخ موشکی ایران به پایگاه‌های آمریکایی در عراق، تداوم راهبرد او را نشان داد. در سطح منطقه نیز متحدانی مانند حزب‌الله لبنان با خطاب قرار دادن او به‌عنوان «سردار شهید»، مشروعیت بیشتری در مبارزه با اسرائیل به دست آوردند.

‌حاج قاسم سلیمانی روایت ایستادگی یک ملت است

زهرا خصاف‌مفرد، مسئول بسیج جامعه زنان خراسان رضوی در گفتگو با خبرنگار مهر با گرامی‌داشت یاد و نام سردار شهید حاج قاسم سلیمانی اظهار کرد: حاج قاسم تنها یک نام در تاریخ نیست، بلکه روایت ایستادگی ملتی است که امنیت، عزت و سرافرازی خود را مرهون ایمان، شجاعت و تدبیر فرزندانش می‌داند.

مسئول بسیج جامعه زنان خراسان رضوی با اشاره به جایگاه ممتاز سردار شهید حاج قاسم سلیمانی در تاریخ معاصر ایران بیان کرد: حاج قاسم از دل مردم برخاست و قامتش تا افق‌های امنیت و عزت ایران قد کشید؛ سرباز وطنی که ایمان را با شجاعت و تدبیر درهم آمیخت و دفاع از میهن برای او نه یک وظیفه، بلکه یک باور عمیق بود.

وی افزود: سردار سلیمانی در میدان‌های سخت، فرمانده‌ای جسور و در عین حال استراتژیستی آینده‌نگر بود که ولایت‌مداری‌اش ریشه در اعتقاد قلبی داشت، نه در مصلحت‌اندیشی‌های زودگذر.

خصاف مفرد با تأکید بر بُعد معنوی شخصیت این شهید والامقام تصریح کرد: عشق به اهل‌بیت (ع) در منش و مرام حاج قاسم جاری بود و او آرامش مردم را به بهای آرامش خویش خرید؛ در اوج قدرت متواضع ماند و در سختی‌ها، استوار و مقاوم بود.

مسئول بسیج جامعه زنان خراسان رضوی ادامه داد: حاج قاسم سلیمانی نماد مقاومتی عاقلانه و شجاعتی مسئولانه بود و آرزویش ایرانی آباد، مقتدر و سرافراز به شمار می‌رفت.

وی خاطرنشان کرد: شهادت حاج قاسم پایان یک راه نبود، بلکه تداوم مسیری روشن است؛ مسیر عزت، ایثار و وفاداری به ایران که امروز الهام‌بخش ملت ایران و همه آزادی‌خواهان جهان است.

روایتی که ادامه دارد

حاج قاسم سلیمانی را باید به‌عنوان معمار شبکه‌ای از مقاومت شناخت که فراتر از مرزها و دولت‌ها شکل گرفت و بر پایه اراده ملت‌ها دوام یافت. این شبکه، محصول نگاه بلندمدت و راهبردی بود که امنیت را در پیوند با استقلال و کرامت انسانی تعریف می‌کرد.

آنچه سردار سلیمانی بنا نهاد، یک ساختار وابسته به فرد نبود، بلکه الگویی پایدار از همکاری و هم‌افزایی میان نیروهای همسو به شمار می‌رفت. تداوم این مسیر پس از شهادتش نشان داد که اندیشه و راه او در تار و پود معادلات منطقه‌ای نهادینه شده است.

در سطح منطقه‌ای، میراث حاج قاسم موجب تغییر موازنه قدرت به نفع بازیگران بومی شد؛ بازیگرانی که پیش‌تر در حاشیه تصمیم‌سازی قرار داشتند، اما با اتکاء به این شبکه، به کنشگرانی تأثیرگذار تبدیل شدند. این تغییر، مفهوم جدیدی از بازدارندگی را در برابر سلطه‌طلبی خارجی شکل داد.

در سطح ملی، حاج قاسم سلیمانی به نماد پیوند امنیت و هویت بدل شد؛ نمادی که نشان داد دفاع از منافع ملی، زمانی پایدار خواهد بود که با ایمان، صداقت و حضور میدانی همراه باشد. او چهره‌ای ساخت که امنیت را از سطح نظامی به سرمایه‌ای اجتماعی ارتقا داد.

شهادت سردار سلیمانی نه پایان یک مسیر، بلکه آغاز مرحله‌ای نوین از بلوغ محور مقاومت بود. مرحله‌ای که در آن، اندیشه بیش از فرد و گفتمان بیش از اشخاص نقش‌آفرینی می‌کند و همین امر، ماندگاری این جریان را تضمین کرده است.

حاج قاسم سلیمانی نه فقط فرمانده یک نبرد، بلکه روایت‌گر یک راه بود؛ راهی که بر ایستادگی، عقلانیت و مسئولیت‌پذیری استوار شد و همچنان به‌عنوان یک الگوی راهبردی، الهام‌بخش ملت‌ها و جریان‌های آزادی‌خواه در منطقه و فراتر از آن باقی مانده است.