فریاد سکوت فرش ایلام؛ هنرمندان منتظر، بازار بی‌تفاوت!

خبرگزاری مهر -گروه استان‌ها: فرش دست‌بافت ایلام، شعر مجسم اصالت و هنر، این روزها در پیچ و تاب گرانی نخ و نبود متقاضی، نفس‌هایش به شماره افتاده و نقش‌هایش محو می‌شود.

در دل کوهستان‌های سرسبز و طبیعت بکر استان ایلام، هنری اصیل و ریشه‌دار بر دار قالی جان می‌گیرد و نقش می‌بندد؛ هنری که از گذر قرن‌ها، در گره‌های رنگین فرش‌های دستبافت این دیار نفس می‌کشد و روح فرهنگ منطقه را در تاروپود خود جاری می‌سازد.

فرش دستبافت ایلام با آن نقش‌های چشم‌نواز و طرح‌های بدیع، گویی شعر مجسمی است که نه با کلمات، بلکه با نخ‌های رنگین و سرانگشتان پرحوصله هنرمندان بافنده سروده می‌شود و هر تار آن روایتی از اصالت، ذوق و عشق به میراث اجدادی را بازگو می‌کند و در هر گره آن، رازی از طبیعت شگفت‌انگیز و زندگی مردمان سخت‌کوش این سرزمین نهفته است.

این فرش‌ها بیش از یک کفپوش، نگین‌های درخشان هویت فرهنگی و سرمایه‌های هنری‌ هستند که با ترکیب رنگ‌های طبیعی و نقش‌مایه‌های نمادین، چشم هر بیننده‌ای را خیره می‌سازند و او را به دنیایی از معنا و زیبایی می‌برند.

با این حال، امروزه این هنر فاخر و صبور در گردابی از دشواری‌ها دست و پا می‌زند و نفس‌هایش به شماره افتاده است؛ چرا که بافندگان خوش‌ذوق و دوستداران این حرفه، در سایه نبود بازار پایدار و خریدار مطمئن، انگیزه و تاب خود را از دست داده‌اند.

از سوی دیگر، هجوم گرانی مواد اولیه مرغوب، دار قالی را چون کوهی از سنگین‌بار بر دوش آنان نهاده است؛ این عوامل دست به دست هم داده‌ تا این هنر اصیل از رقابت در بازار پرزرق و برق تولیدات انبوه و بی‌روح بازماند و به حاشیه رانده شود و استادکارانی که روزی زبانزد بودند، امروز در انزوای کارگاه‌های کم‌رونق خود، تنها با خاطرات نقش‌های زیبا و روزهای پررونق گذشته نجوا می‌کنند.

در چنین شرایطی، این شعر مجسم و بی‌صدای ایلام، که با رنج و عشق بافته می‌شود، بیش از هر زمان دیگری نیازمند نگاه‌های حمایت‌گر و دست‌های یاری‌دهنده است؛ حمایتی که تنها به دلگرمی‌های کلامی محدود نباشد و در عمل به بازسازی زنجیره تولید و معرفی درست این گنجینه هنری به بازارهای داخلی و جهانی بینجامد و فرش ایلام را از فراموشی نجات بخشد و فرصت دوباره‌ای برای سروده شدن با انگشتان هنرمندان این دیار فراهم آورد.

قالی بافی ایلام در سایه خاموشی

کبری اکبری قالی باف ایلامی در گفتگو با خبرنگار مهر اظهار داشت: فرش دستبافت ایلام با آن نقش‌های پررمزوراز و رنگ‌های الهام‌گرفته از طبیعت بکر این دیار، تنها یک کالای تزئینی نیست، بلکه دفتری از تاریخ و شناسنامه‌ای از هویت مردمانش است.

وی با بیان اینکه این ثروت بی‌صدا در خطر خاموشی است، افزود: بافندگان هنرمند در سایه بی‌توجهی‌ها و دشواری‌های معیشتی، انگیزه خود را از دست می‌دهند و رشته این هنر اصیل در حال گسستن است.

اکبری ادامه داد: نبود حمایت کافی و نبود بازار فروش مطمئن، دارهای قالی را یکی پس از دیگری برچیده است.

مونا نوری از دیگر قالی بافان ایلامی در گفتگو با خبرنگار مهر گفت: وقتی از فرش ایلام حرف می‌زنیم، از یک صنعت محلی سخن نمی‌گوییم، از یک اکوسیستم ظریف متشکل از هنرمندان بافنده، تهیه‌کنندگان مواد اولیه و فروشندگانی صحبت می‌کنیم که قرن‌ها با تعادل زیستی و فرهنگی این منطقه گره خورده‌اند.

وی افزود: بحران فعلی، ناشی از گرانی شدید مواد اولیه و نبود تضمین خرید است که بافنده را در میانه راه بی‌انگیزه رها می‌کند؛ در این شرایط، حمایت باید فراتر از شعار باشد و به اقدامات عملی مانند تامین مواد اولیه با قیمت مناسب، ایجاد بازارهای مطمئن فروش و معرفی درست این محصول به نسل جدید تبدیل شود.

ریشه قالی بافی در استان ایلام

مدیرکل میراث‌فرهنگی گردشگری استان ایلام، در گفتگو با خبرنگار مهر اظهار کرد: قالی دستبافت ایلام با نقش‌های اصیل و رنگ‌های الهام‌گرفته از طبیعت بکر این دیار، نه تنها یک کالای تزئینی، بلکه «شعر مجسم» هنر و هویت مردم این خطه است.

فرزاد شریفی افزود: این هنر فاخر که با نقش‌هایی چون ماهی، لچک ترنج و بته جقه شناخته می‌شود، سالانه به‌صورت محدود اما با نهایت ظرافت توسط بافندگان چیره‌دست استان بافته می‌شود و در فهرست میراث ناملموس ملی به ثبت رسیده است.

وی خاطرنشان کرد: ما تمام تلاش خود را به‌کار گرفته‌ایم تا از هر فرصتی برای معرفی و توسعه بازار این گنجینه فرهنگی در عرصه‌های داخلی و بین‌المللی استفاده کنیم؛ پس از ثبت ملی، گام‌های بلندی برای شناساندن جهانی این اثر بی‌نظیر برداشته شده و برنامه‌ریزی برای حضور در نمایشگاه‌های معتبر بین‌المللی در دست اجراست.

مدیرکل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان

ایلام با بیان اینکه زوار اربعین و گردشگران نوروزی، همه‌ساله با اشتیاق فراوان از غرفه‌های عرضه صنایع‌دستی استان بازدید می‌کنند، افزود: قالی ایلام به‌عنوان نمادی از اصالت و هنر، توجه آنان را به خود جلب می‌کند که این استقبال، نقطه قوتی برای معرفی هرچه بیشتر این هنر به گردشگران داخلی و خارجی است.

شریفی ادامه داد: شهرداری ایلام با نصب المان‌های شهری الهام‌گرفته از نقش‌های قالی ایلام در میادین اصلی شهر و همچنین نام‌گذاری خیابانی به نام این هنر اصیل، گامی بلند و نمادین در راستای نهادینه‌کردن و جهانی‌سازی این اثر برداشته است که این اقدامات، علاوه بر افزایش غرور ملی، باعث آشنایی نسل جوان با میراث گران‌بهای فرهنگی خود می‌شود.

وی در پایان گفت: ما بر آنیم تا با حمایت از بافندگان و ایجاد بازارهای پایدار، اجازه ندهیم شعری که با انگشتان آنان سروده می‌شود، خاموش شود.

سالانه ۲ هزار و ۸۰۰ مترمربع فرش دستبافت در ایلام تولید می شود

مدیرکل صنعت، معدن و تجارت استان ایلام در گفتگو با خبرنگار مهر اظهار کرد: آمار رسمی از فعالیت ۲ هزار و ۴۰۰ بافنده فعال و آموزش بیش از ۱۵ هزار نفر در حوزه فرش دستباف استان حکایت دارد.

رضا محمد رحیمی بیان کرد: این زیرساخت عظیم سرمایه انسانی با یک مانع سهمگین مواجه شده است.

وی عنوان کرد: آمارها نشان می‌دهند که ایلام سرمایه‌گذاری عظیمی بر روی نیروی کار کرده است؛ از ۳۲۹ دوره آموزشی تخصصی گرفته تا آموزش بیش از ۱۵ هزار نفر. این حجم از نیروی کار مهارت‌دیده، که اکثریت آنها تحت پوشش بیمه‌های حمایتی قرار دارند، شاهدی بر جدیت تلاش‌ها برای حفظ این میراث است.

رحیمی عنوان کرد: سالانه حدود ۲ هزار و ۸۰۰ مترمربع فرش دستبافت در استان تولید می شود.

مدیرکل صمت استان ایلام تصریح کرد: صا فرش دستبافت ایلام باید به سمت صادرات محور حرکت کند و ثبات اقتصادی را پیش‌شرط رونق این حوزه است.

محمد رحیمی اضافه کرد: در حالی که پوشش بیمه‌ای بخش قابل توجهی از نیروی کار را حمایت می‌کند، این پوشش باید در کنار تسهیلات سرمایه در گردش قرار گیرد تا اثرگذار باشد. تمرکز صرف بر بیمه اجتماعی بدون تضمین درآمد مستمر از تولید، ممکن است تنها یک پوشش موقت ایجاد کند؛ چرا که بافنده در غیاب فروش، همچنان از نظر اقتصادی متضرر است.

همانطور که گفته شد قالی دست‌بافت ایلام، تنها یک کالای اقتصادی نیست؛ جلوه‌ای زنده از هویت، تاریخ و هنر اصیل این دیار است که اگر امروز به داد این آن نرسیم، فردا تنها خاطره‌ای محو از نقش‌ها و رنگ‌هایی خواهیم داشت که روزی روح این سرزمین را روایت می‌کردند.