نهضت امام حسین(ع) مجموعه‌ای از پیام‌های اعتقادی، اجتماعی و اخلاقی بود

به گزارش خبرنگار مهر، حجت الاسلام والمسلمین ناصر رفیعی شامگاه چهارشنبه در مراسم عزاداری شب سوم ماه محرم در مسجد مقدس جمکران در سخنانی با محوریت بررسی تاریخی و معرفتی نهضت عاشورا اظهار کرد: برای درک صحیح از هدف قیام امام حسین علیه السلام باید مجموعه سخنان، نامه‌ها و رفتارهای آن حضرت از زمان حضور در مکه تا حرکت به سمت کربلا و حتی وقایع روز عاشورا به صورت دقیق مورد توجه قرار گیرد.

وی افزود: امام حسین علیه السلام از هشتم ذی الحجه سال ۶۰ هجری قمری از مکه خارج شدند و در مسیر حدود ۲۴ روزه تا رسیدن به کربلا، علاوه بر طی مسیر، نامه‌های متعددی به گروه‌ها و افراد مختلف از جمله مردم بصره و کوفه ارسال کردند و همچنین گفت‌وگوها و سخنان متعددی با افراد گوناگون داشتند که هر یک از این موارد بخشی از منظومه فکری قیام عاشورا را روشن می‌کند.

رفیعی ادامه داد: اگر کسی بخواهد تحلیل دقیقی از هدف این نهضت داشته باشد، باید این مجموعه از نامه‌ها و گفتارها را در کنار هم ببیند و صرفاً به یک بخش محدود اکتفا نکند زیرا این داده‌ها در کنار هم تصویر جامع‌تری ارائه می‌دهد.

وی تصریح کرد: امام حسین علیه السلام در این مسیر تنها یک حرکت نظامی یا سیاسی نداشتند، بلکه مجموعه‌ای از پیام‌های اعتقادی، اجتماعی و اخلاقی در رفتار و گفتار ایشان قابل مشاهده است.

جایگاه عبدالله بن جعفر و پیوند او با اهل بیت علیهم‌السلام

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه با اشاره به جایگاه عبدالله بن جعفر بن ابیطالب اظهار کرد: عبدالله بن جعفر داماد امام حسین علیه السلام و همسر حضرت زینب سلام الله علیها بود و از چهره‌های شناخته شده در میان خاندان اهل بیت به شمار می‌رفت.

وی افزود: او فرزند جعفر بن ابیطالب است که در جنگ موته به شهادت رسید و پیامبر اسلام نسبت به فرزندان او توجه ویژه‌ای داشتند و از جمله عبدالله بن جعفر را مورد تفقد قرار دادند.

رفیعی ادامه داد: در تاریخ آمده است که پیامبر اسلام با دست کشیدن بر سر او و دعا برای برکت در تجارتش، زمینه‌ای فراهم کردند که او در زندگی اقتصادی فردی موفق و سخاوتمند شناخته شود به گونه‌ای که در منابع تاریخی از او به عنوان فردی یاد شده که معاملاتش همراه با برکت بوده است.

وی بیان کرد: عبدالله بن جعفر به دلیل همین جایگاه اجتماعی و اقتصادی، مورد توجه بسیاری از افراد قرار داشت و حتی برخی تمایل داشتند در فعالیت‌های اقتصادی با او شریک شوند زیرا او را فردی بدون زیان در معاملات می‌دانستند.

نقش سیاسی و اجتماعی عبدالله بن جعفر و عدم حضور در کربلا

رفیعی با اشاره به جایگاه سیاسی و اجتماعی او گفت: عبدالله بن جعفر از اصحاب پیامبر اسلام محسوب می‌شد و در جنگ‌های جمل و صفین در کنار امیرالمؤمنین علیه السلام حضور داشت و نسبت به حکومت اموی و یزید نیز موضع انتقادی داشت.

وی افزود: او نسبت به امام حسن و امام حسین علیهما السلام علاقه و ارادت ویژه‌ای داشت اما با وجود این ارتباط عمیق، در جریان حرکت امام حسین علیه السلام به سمت عراق در کربلا حضور پیدا نکرد و همانند برخی دیگر از چهره‌ها از همراهی مستقیم باز ماند.

رفیعی ادامه داد: درباره علت عدم حضور او تحلیل‌های مختلفی در منابع تاریخی مطرح شده است از جمله کهولت سن یا شرایط خاص زندگی اما دلیل قطعی و واحدی برای آن ذکر نشده است و این موضوع در تاریخ محل بحث باقی مانده است.

وی تصریح کرد: در کنار او افراد دیگری همچون محمد بن حنفیه، عبدالله بن عمر و ابن عباس نیز از جمله کسانی بودند که در آن مقطع در کنار امام حسین علیه السلام به کربلا نرفتند.

ماجرای امان‌نامه برای امام حسین(ع)

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه سخنان خود با اشاره به اقدام عبدالله بن جعفر اظهار کرد: او در آستانه حرکت امام حسین علیه السلام از مکه، با نگرانی نسبت به امنیت ایشان تلاش کرد از فرماندار مکه برای امام امان‌نامه دریافت کند.

وی افزود: عبدالله بن جعفر این امان‌نامه را با هدف تأمین امنیت امام حسین علیه السلام تهیه کرد و با امید به جلوگیری از هرگونه تهدید آن را به امام ارائه داد.

رفیعی ادامه داد: امام حسین علیه السلام با وجود احترام به تلاش او، این امان‌نامه را نپذیرفتند و تأکید کردند که امان حقیقی در دست خداوند است و امنیت واقعی تنها در پناه الهی معنا پیدا می‌کند.

وی بیان کرد: امام در این موضع بر این نکته تأکید داشتند که کسی که ایمان واقعی دارد امنیت را از قدرت‌های زمینی طلب نمی‌کند بلکه تکیه او بر امان الهی است و همین موضوع سبب شد امان‌نامه بازگردانده شود.

نگاه امام به امان حقیقی و نسبت آن با حرکت عاشورا

رفیعی افزود: امام حسین علیه السلام اساساً در موقعیتی قرار داشتند که هدفشان پذیرش حکومت یزید نبود و حرکت ایشان در چارچوبی متفاوت از ساختار سیاسی موجود تعریف می‌شد.

وی ادامه داد: در آن دوره ساختار خلافت به تدریج از شکل غیرموروثی به سمت نظام سلطنتی در حال تغییر بود و این تغییر ماهوی یکی از زمینه‌های اصلی اعتراض و قیام امام حسین علیه السلام محسوب می‌شد.

تحلیل مفهوم خوف در قرآن و روایات

این استاد حوزه علمیه قم در بخش دیگری از سخنان خود اظهار کرد: در معارف اسلامی مفهوم ترس به دو نوع مثبت و منفی تقسیم می‌شود و هر یک آثار متفاوتی در رفتار انسان دارند.

وی افزود: ترس‌های منفی شامل ترس از فقر، ترس از آینده‌های نامعلوم، ترس از ازدواج، ترس از مسئولیت و سایر نگرانی‌های غیرواقعی است که می‌تواند موجب توقف حرکت، کاهش مسئولیت‌پذیری و حتی آسیب‌های اجتماعی شود.

رفیعی ادامه داد: برخی از این ترس‌ها در سطح جامعه نیز اثرگذار است و ممکن است موجب کاهش فرزندآوری یا پرهیز از تصمیم‌های مهم زندگی شود در حالی که این نگرانی‌ها در بسیاری از موارد ریشه واقعی ندارند.

وی تصریح کرد: قرآن کریم در آیات متعدد انسان را از چنین ترس‌هایی نهی کرده و آن را نوعی بدگمانی نسبت به خداوند معرفی می‌کند.

ترس مثبت و نقش آن در تربیت انسان

وی افزود: در مقابل، خوف الهی ترسی سازنده و تربیتی است که انسان را از گناه بازمی‌دارد و موجب تقویت تقوا در خلوت و آشکار می‌شود.

رفیعی ادامه داد: این نوع ترس برخلاف ترس‌های موهوم نه تنها اضطراب ایجاد نمی‌کند بلکه موجب آرامش درونی و کنترل رفتار انسان در همه شرایط می‌شود.

وی بیان کرد: در روایات نیز بر این موضوع تأکید شده است که خوف الهی در خلوت و جلوت از عوامل نجات انسان محسوب می‌شود.

سه اصل نجات‌بخش در روایات اسلامی

این استاد حوزه علمیه قم در پایان سخنان خود با اشاره به روایتی از پیامبر اسلام اظهار کرد: سه اصل به عنوان عوامل نجات انسان معرفی شده است که شامل خوف الهی در آشکار و نهان، عدالت در حالت رضایت و خشم و همچنین میانه‌روی در فقر و غنا است.

وی افزود: رعایت این سه اصل می‌تواند انسان را از افراط و تفریط دور کرده و زمینه‌ساز تعادل فردی و اجتماعی و در نهایت سعادت دنیوی و اخروی شود.