رمضان در مازندران؛ از روزه‌سری کودکان تا زندگی با آیه‌ها

خبرگزاری مهر؛ گروه استان‌ها: ماه مبارک رمضان در استان مازندران تنها موسم روزه‌داری نیست، بلکه عرصه‌ای برای بروز سنت‌های ریشه‌دار، تقویت همبستگی اجتماعی و بازخوانی مفاهیم دینی در بستر زندگی روزمره مردم این خطه است.

از آیین‌های قدیمی مانند روزه‌سری و چاووشی‌خوانی گرفته تا برگزاری گلریزان و اجرای طرح‌های فرهنگی نوین همچون زندگی با آیه‌ها، رمضان در مازندران جلوه‌ای از پیوند سنت و امروز را به نمایش می‌گذارد.

با آغاز این ماه، مساجد و تکایا در شهرها و روستاهای استان رونق می‌گیرند و بسیاری از خانواده‌ها تلاش می‌کنند با برنامه‌ریزی معنوی، فضای خانه را نیز متناسب با حال‌وهوای رمضان تغییر دهند. در کنار آیین‌های شناخته‌شده، برخی برنامه‌های فرهنگی تازه نیز در سال‌های اخیر مورد توجه قرار گرفته است.

روزه‌سری؛ نخستین گام در مسیر بندگی

یکی از رسوم قدیمی در مازندران، آیین روزه‌سری است؛ رسمی که به‌منظور تشویق کودکان به روزه‌داری برگزار می‌شود. هنگامی که کودک برای نخستین بار روزه می‌گیرد، خانواده با تهیه هدیه‌ای کوچک از او قدردانی می‌کند و سفره افطار آن روز رنگ و بوی ویژه‌ای پیدا می‌کند.

فاطمه حسینی، معلم بازنشسته ساکن ساری، می‌گوید: در گذشته بزرگ‌ترها برای روزه‌اولی‌ها هدیه تهیه می‌کردند و همین موضوع انگیزه‌ای جدی برای ادامه مسیر روزه‌داری بود. امروز هم این رسم در بسیاری از خانواده‌ها هرچند ساده‌تر اما همچنان پابرجاست.

به گفته وی روزه‌سری بیش از آنکه یک هدیه مادی باشد، نشانه توجه خانواده به رشد معنوی فرزندان است.

چاووشی‌خوانی؛ نوای سحر در کوچه‌ها

در برخی روستاهای کوهستانی مازندران هنوز می‌توان ردپای چاووشی‌خوانی را در سحرهای رمضان دید. رسمی که در آن فردی خوش‌صدا با خواندن اشعار مذهبی مردم را برای سحری بیدار می‌کند.

علی پاشا پژوهشگر فرهنگ عامه اظهار می‌کند: چاووشی‌خوانی علاوه بر کارکرد بیدارباش، نوعی اعلام همبستگی اجتماعی بود. وقتی صدای مناجات در محله می‌پیچید، مردم احساس می‌کردند در یک تجربه جمعی سهیم هستند.

وی در گفتگو با خبرنگار مهر معتقد است هرچند ابزارهای مدرن جایگزین بسیاری از کارکردهای سنتی شده‌اند، اما ارزش فرهنگی این آیین همچنان قابل توجه است.

پاشا با اشاره به رسوم کهن مردان مازندران در مناسبت‌های مختلف گفت: ماه رمضان تجلیه آیین‌های نوعدوستانه و همدلانه ای است که ریشه در فرهنگ و سنت مردمان این دیار دارد.

نذری‌ها و کمک‌های مؤمنانه

پخت نذری در شب‌های قدر و توزیع آن میان همسایگان و نیازمندان از جلوه‌های پررنگ رمضان در مازندران است. آش، حلیم و شله‌زرد از جمله خوراکی‌هایی است که بیشتر بر سر سفره‌های نذری دیده می‌شود.

در کنار اطعام، کمک‌های معیشتی نیز افزایش می‌یابد. مساجد با همکاری معتمدان محلی خانواده‌های نیازمند را شناسایی کرده و بسته‌های حمایتی را با حفظ کرامت افراد توزیع می‌کنند.

حجت‌الاسلام محمدرضا کریمی، امام جماعت یکی از مساجد بابل، می‌گوید: بسیاری از خیران ترجیح می‌دهند کمک‌هایشان بی‌نام و نشان باشد.

وی افزود: در فرهنگ مردم این منطقه، حفظ آبروی افراد اهمیت ویژه‌ای دارد و تلاش می‌شود کمک‌ها به شکلی آبرومندانه انجام شود.

گلریزان؛ همدلی برای گره‌گشایی

کریمی ادامه داد: برگزاری آیین گلریزان نیز در سال‌های اخیر در برخی شهرهای استان پررنگ‌تر شده است. این مراسم با هدف جمع‌آوری کمک برای آزادی زندانیان جرائم غیرعمد یا حمایت از بیماران نیازمند برگزار می‌شود.

وی می‌گوید: وقتی مردم کنار هم جمع می‌شوند و هرکس به اندازه توان خود کمک می‌کند، نتیجه آن می‌تواند زندگی یک خانواده را تغییر دهد. رمضان بهترین زمان برای چنین همدلی‌هایی است.

آزادی ۴۵۸ زندانی نیازمند

عباس پوریانی رئیس کل دادگستری مازندران با اشاره به این که در ماه رمضان جشن گلریزان برپا می‌شود، اظهار کرد: با همت ستاد دیه استان مازندران، همراهی خیرین نیک‌اندیش، گذشت شکات و بهره‌گیری از ظرفیت صلح و سازش، زمینه آزادی ۴۵۸ نفر از زندانیان جرائم غیرعمد و مالی در استان مازندران فراهم شد تا این افراد بار دیگر به آغوش گرم خانواده خود بازگردند.

رئیس کل دادگستری مازندران افزود: از مجموع افراد آزاد شده، ۳۳۵ نفر با حمایت مستقیم ستاد دیه استان و تأمین منابع مالی لازم و ۱۲۳ نفر نیز از طریق ایجاد صلح و سازش و جلب رضایت شکات آزاد شدند که این امر بیانگر نقش مؤثر فرهنگ گذشت، ایثار و همدلی در جامعه است.

زندگی با آیه ها

در کنار آیین‌های سنتی، اجرای طرح‌هایی با محوریت انس بیشتر با قرآن کریم نیز در دستور کار نهادهای فرهنگی قرار گرفته است. یکی از این برنامه‌ها با عنوان زندگی با آیه‌ها در مساجد و محافل قرآنی استان اجرا می‌شود.

در این طرح، هر روز بخشی از قرآن کریم انتخاب و علاوه بر تلاوت، درباره کاربرد آن در زندگی روزمره گفت‌وگو می‌شود. هدف آن است که مفاهیم قرآنی از سطح قرائت صرف فراتر رفته و به رفتار اجتماعی و فردی مردم راه پیدا کند.

آنچه در مجموع از آیین‌های رمضان در مازندران دیده می‌شود، ترکیبی از سنت‌های کهن و برنامه‌های فرهنگی نو است. از روزه‌سری در خانه‌ها و چاووشی‌خوانی در روستاها گرفته تا نذری‌ها، کمک‌های مؤمنانه، گلریزان و اجرای طرح‌های قرآنی، همه نشان می‌دهد که این ماه فرصتی برای تقویت سرمایه اجتماعی و معنوی جامعه است.

رمضان در مازندران تنها به امساک از خوردن و آشامیدن محدود نمی‌شود؛ این ماه در زندگی مردم این دیار به معنای توجه دوباره به همسایه، خانواده، نیازمند و کلام وحی است. تجربه‌ای جمعی که در آن سنت و نوآوری در کنار هم قرار گرفته‌اند تا معنویت در متن زندگی جاری شود.