نرگس که می‌روید امید شکوفه می‌زند؛ قصه‌ای طلایی از خاک، عطر و آینده

خبرگزاری مهر، گروه استان‌ها - محراب علوی: در دل زمستان‌های معتدل خوزستان، جایی که خاک و آفتاب و آب، دست در دست هم داده‌اند، گلی می‌روید که تنها یک محصول کشاورزی نیست؛ نرگس، روایتگر تاریخ، فرهنگ، اقتصاد و عطر هویت این سرزمین است. نرگس‌زارهای خوزستان، به‌ویژه در بهبهان، نه‌تنها چشم‌اندازی کم‌نظیر از زیبایی طبیعت را پیش روی گردشگران می‌گشاید، بلکه ظرفیتی راهبردی برای ایجاد ارزش افزوده، توسعه صنایع تبدیلی، ارزآوری و اشتغال پایدار به شمار می‌رود.

امروز، در شرایطی که اقتصاد کشاورزی نیازمند عبور از خام‌فروشی و حرکت به‌سوی زنجیره ارزش، برندسازی و پیوند با گردشگری است، گل نرگس می‌تواند به یکی از نمادهای اقتصاد سبز خوزستان بدل شود. در همین راستا، گفتگویی تفصیلی با جواد سلطانی کاظمی، رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان خوزستان انجام داده‌ایم تا ابعاد مختلف این ظرفیت کم‌نظیر، از تولید و صادرات گرفته تا گردشگری و صنایع وابسته، مورد واکاوی قرار گیرد.

وضعیت کلی کشت و برداشت گل نرگس در استان خوزستان را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

بر اساس آمارنامه رسمی باغبانی سال ۱۴۰۳، سطح زیر کشت گل نرگس در استان خوزستان به ۲۴۲ هکتار می‌رسد که منجر به تولید حدود ۶۰ میلیون شاخه گل بریده شده است. میانگین عملکرد در استان حدود ۲۵۰ هزار شاخه در هکتار است و همین موضوع باعث شده خوزستان از نظر سطح زیر کشت و میزان تولید، رتبه سوم کشور را به خود اختصاص دهد.

اما اگر بخواهیم فراتر از آمار نگاه کنیم، باید گفت خوزستان به دلیل مزیت‌های رقابتی بی‌بدیل خود از جمله تنوع اقلیمی، ساعات آفتابی مناسب در زمستان، دسترسی به آب سبز، کیفیت مطلوب آب و خاک به‌ویژه در شمال استان، نیروی انسانی توانمند و امکان تولید زودرس با حداقل مصرف انرژی، یکی از مستعدترین استان‌های کشور برای توسعه گل و گیاهان زینتی به‌شمار می‌رود؛ ظرفیتی که هنوز به‌طور کامل بالفعل نشده است.

بیشترین تمرکز کشت گل نرگس در کدام مناطق استان قرار دارد؟

شهرستان بهبهان قطب اصلی و تاریخی تولید گل نرگس در استان و حتی در کشور است. سهم بهبهان از تولید گل نرگس کشور حدود ۷۰ درصد برآورد می‌شود که بیانگر جایگاه راهبردی این شهرستان در نقشه گل‌کاری ایران است.

درباره تنوع ژنتیکی و گونه‌های نرگس در خوزستان توضیح می‌دهید؟

استان خوزستان، به‌ویژه شهرستان بهبهان، از نظر ژرم‌پلاسم یکی از غنی‌ترین مناطق کشور محسوب می‌شود. تاکنون چهار گونه اصلی گل نرگس در نرگس‌زارهای این منطقه شناسایی شده است که شامل نرگس «شهلا» (گونه غالب)، نرگس «پریر» یا «شصت‌پر»، نرگس «پنجه‌گربه‌ای» و نرگس «مسکین» هستند.

برداشت این گل معمولاً از اوایل آذرماه آغاز و تا پایان بهمن‌ماه ادامه دارد و بسته به شرایط اقلیمی و میزان بارندگی، ممکن است این بازه زمانی کمی تغییر کند.

میزان تولید سالانه گل نرگس در خوزستان را چقدر می‌دانید؟

مطابق آمار رسمی، سطح زیر کشت ۲۴۲ هکتاری نرگس در استان، سالانه حدود ۶۰ میلیون شاخه گل بریده تولید می‌کند. این میزان تولید، خوزستان را در کنار استان‌های پیشرو کشور قرار داده و ظرفیت مهمی برای تأمین بازار داخلی و صادرات ایجاد کرده است.

آیا می‌توان از گل نرگس به‌عنوان یک محصول ارزآور نام برد؟

بدون تردید. گل نرگس به‌دلیل ارزش اقتصادی بالا، قابلیت صادرات قابل‌توجهی دارد؛ چه به‌صورت گل شاخه بریده و چه در قالب اندام‌های تکثیری مانند پیاز و پیازچه. علاوه بر آن، محصولات فرآوری‌شده نرگس می‌توانند بازارهای هدف منطقه‌ای به‌ویژه کشورهای حاشیه خلیج فارس و کشورهای همسایه را پوشش دهند. صادرات هدفمند در این بخش می‌تواند ارزآوری پایداری برای استان به همراه داشته باشد.

گل نرگس چه کاربردهایی دارد و چه صنایعی می‌توانند در زنجیره ارزش آن فعال شوند؟

گل نرگس، فراتر از یک گل زینتی، ماده اولیه چندین صنعت مهم از جمله صنعت گل و گیاهان زینتی، صنعت عطرسازی، طب سنتی و عطاری، صنایع آرایشی و بهداشتی و صنایع دارویی و پزشکی است.

از قرن‌ها پیش، گل نرگس در درمان بیماری‌هایی مانند دردهای مفصلی، آسم، برونشیت و افسردگی کاربرد داشته است. بیش از ۲۰۰ ترکیب شیمیایی شناخته‌شده در این گیاه وجود دارد که بسیاری از آنها در صنایع دارویی مورد استفاده قرار می‌گیرند.
ماده مؤثر گالانتامین استخراج‌شده از نرگس، در تولید داروهای درمان آلزایمر کاربرد دارد و برخی ترکیبات آن خاصیت ضدسرطانی و آنتی‌بیوتیکی دارند. این‌ها دقیقاً همان نقاطی است که اهمیت صنایع تبدیلی و دانش‌بنیان را برجسته می‌کند.

کشت نرگس چه میزان درآمدزایی و اشتغال‌زایی برای استان به همراه دارد؟

متوسط تولید در هر هکتار حدود ۲۵۰ هزار شاخه گل است که درآمد ناخالص آن بالغ بر ۱۲ میلیارد ریال در هر هکتار برآورد می‌شود. علاوه بر گل شاخه بریده، سالانه حدود ۳ هزار تن پیاز و پیازچه نرگس از باغات استان برداشت می‌شود که خود یک منبع مهم درآمدی است.

از نظر اشتغال نیز، در هر هکتار به‌طور متوسط سه نفر اشتغال ثابت و حدود ۲۰ نفر نیروی روزمزد فصلی در زمان برداشت مشغول به کار می‌شوند. در مجموع، حدود ۷۵۰ نفر اشتغال ثابت و بیش از ۸ هزار نفر اشتغال فصلی در این بخش ایجاد شده است.

آیا نرگس‌زارهای خوزستان توانسته‌اند در جذب گردشگر مؤثر باشند؟

قطعاً همین‌طور است. قدیمی‌ترین نرگس‌زار ایران در شهرستان بهبهان قرار دارد که قدمت آن به دوران پیش از میلاد مسیح بازمی‌گردد و حتی در جشنواره گل هلند در سال ۱۹۹۲ میلادی، رتبه نخست را کسب کرده است. این نرگس‌زارها در سال ۱۳۹۳ به‌عنوان میراث طبیعی کشور ثبت ملی شده‌اند و هر ساله در فصل زمستان، میزبان گردشگران داخلی و خارجی فراوانی هستند. همزمان با برگزاری جشنواره گل نرگس و همایش‌های علمی، بهبهان به یکی از کانون‌های گردشگری کشاورزی استان تبدیل می‌شود.

چه چشم‌اندازی برای آینده نرگس‌زارهای خوزستان متصور هستید؟

اگر بتوانیم زیرساخت‌های گردشگری، صنایع تبدیلی، برندسازی ملی و بین‌المللی و بسته‌بندی استاندارد را تقویت کنیم، گل نرگس خوزستان می‌تواند به یک برند جهانی تبدیل شود. پیوند هوشمندانه کشاورزی، صنعت و گردشگری، مسیری است که هم به حفظ این میراث طبیعی کمک می‌کند و هم به توسعه پایدار و اشتغال‌زایی استان خوزستان شتاب می‌بخشد.

نرگس فراتر از گل

نرگس‌زارهای خوزستان به‌ویژه در بهبهان، امروز فراتر از یک چشم‌انداز طبیعی به سرمایه‌ای زنده برای آینده استان بدل شده‌اند؛ سرمایه‌ای که اگر با نگاه علمی، برنامه‌ریزی هوشمندانه و حمایت هدفمند همراه شود، می‌تواند به پیشران ارزش افزوده، اشتغال پایدار و برندسازی ملی تبدیل گردد. پیوند کشاورزی با صنعت، گردشگری و دانش‌بنیان‌ها، مسیری است که نرگس را از یک محصول فصلی به یک زنجیره اقتصادی ماندگار ارتقا می‌دهد.

گفتگوی پیش‌رو نشان می‌دهد که عطر نرگس تنها در فضا نمی‌پیچد، بلکه می‌تواند در متن تصمیم‌سازی و توسعه ماندگار استان جریان یابد. آینده نرگس خوزستان، آینده‌ای است که در آن طبیعت، فرهنگ و اقتصاد در کنار هم معنا می‌گیرند؛ آینده‌ای که در آن خوزستان نه‌تنها به‌عنوان سرزمین نرگس‌های طلایی، که به‌عنوان الگویی موفق از بهره‌برداری هوشمندانه از ظرفیت‌های بومی شناخته خواهد شد.