در مدال‌های المپیک چقدر طلا به‌کار رفته است؟

به گزارش خبرگزاری مهر، زومیت نوشت: سال‌ها از خواب و خوراک‌تان زده‌اید، در سرمای استخوان‌سوز تمرین کرده‌اید، هزار بار زمین خورده‌اید و بلند شده‌اید تا بالاخره آن دیسک درخشان را دور گردنتان بیندازند. اما درست وقتی در اوج هیجان دارید مقابل دوربین‌ها بالا و پایین می‌پرید، ناگهان سنگینی مدال روی سینه‌تان غیب می‌شود و از صدای برخورد فلز با زمین، خشک‌تان می‌زند. این سکانس کابوس‌وار، حکایت واقعی المپیک زمستانی ۲۰۲۶ میلان است؛ جایی که مدال‌ها هم‌زمان لقب گران‌ترین و بی‌کیفیت‌ترین مدال‌های تاریخ را به دوش می‌کشند.

شاید باورتان نشود، اما بیش از یک قرن است که قهرمانان المپیک، رنگ «طلای خالص» را به چشم ندیده‌اند! مدال‌های میلان ۲۰۲۶ در واقع یک ساندویچ فلزی عجیب هستند؛ ترکیبی از نقره‌ی عیار بالا با یک روکش بسیار نازک از طلا.

اما عدد دقیق طلای به‌کاررفته در این مدال‌ها چقدر است و چرا در ایتالیا که به مهد هنر و صنعت مشهور است، مدال‌های قهرمانان مثل اسباب‌بازی‌های پلاستیکی می‌شکنند؟

توهمی به نام طلای خالص

اولین چیزی که باید درباره مدال طلای المپیک بدانید این است که نامی فریبند دارد. اگر فکر می‌کنید به قهرمانان یک قطعه طلای خالص نیم کیلویی می‌دهند، سخت در اشتباهید. در حقیقت بیش از یک قرن از آخرین باری که یک ورزشکار، طلای واقعی و خالص را لمس کرده می‌گذرد. آخرین بار در المپیک تابستانی ۱۹۱۲ استکهلم بود که مدال‌ها واقعاً از طلای ناب ساخته شدند و از آن زمان به بعد، به‌دلیل افزایش هزینه‌ها و تعداد ورزشکاران، کمیته‌ی بین‌المللی المپیک استانداردهای جدیدی را تعریف کرد.

طبق این استانداردها که در المپیک میلان ۲۰۲۶ هم اجرا شده، مدال طلا در واقع یک «ساندویچ فلزی» است. بدنه‌ی اصلی مدال از حداقل ۵۰۰ گرم نقره با عیار بالا (حداقل ۹۲٫۵ درصد) ساخته می‌شود. حالا برای اینکه ظاهر آن شبیه طلا باشد، روی این بدنه نقره‌ای، تنها ۶ گرم طلای خالص روکش می‌شود. یعنی اگر یک مدال طلا را به دست یک زرگر بدهید و او با سوهان روی آن بکشد، بلافاصله درخشش سفید نقره از زیر آن بیرون می‌زند. در مقابل، مدال‌های نقره کاملاً از همان نقره‌ی عیار بالا ساخته می‌شوند و مدال‌های برنز هم ترکیبی از مس و روی هستند که ارزش مادی چندانی ندارند.

بازار داغ طلا و مدال‌هایی که گنج شدند

چرا می‌گوییم مدال‌های ۲۰۲۶ میلان خاص هستند؟ چون این بازی‌ها در دورانی برگزار می‌شوند که قیمت فلزات گران‌بها به ارقام تخیلی رسیده است. در سال ۲۰۲۶، قیمت طلا تحت تأثیر بی‌ثباتی‌های سیاسی جهانی و افزایش بدهی‌های بین‌المللی، برای اولین بار در تاریخ از مرز ۵۰۰۰ دلار برای هر اونس عبور کرد. این جهش قیمتی، ارزش ذاتی مدال‌ها را جابه‌جا کرده است.

بیایید کمی ریاضیات ساده انجام دهیم. یک مدال طلای المپیک میلان، ۶ گرم طلا دارد که با فرض حدود ۵۰۹۰ دلار برای هر اونس، ارزش این روکش به تنهایی حدود ۱۰۱۸ دلار می‌شود. حالا ۵۰۰ گرم نقره بدنه را هم اضافه کنید که با قیمت حدود ۸۳ دلار برای هر اونس نقره، ارزش آن هم نزدیک به ۱۳۳۳ دلار است.

درنهایت، ارزش «ذوب‌شده» یا همان قیمت فلز خام یک مدال طلا، به رقم خیره‌کننده‌ی ۲۴۸۱ دلار می‌رسد. این یعنی حتی اگر هیچ‌کس نداند این مدال متعلق به کیست و هیچ ارزش تاریخی نداشته باشد، فقط با ذوب کردن آن می‌توانید حدود ۲۵۰۰ دلار پول نقد بگیرید؛ رقمی که در دوره‌های قبلی المپیک بسیار کمتر از این حرف‌ها بود.

وقتی تاریخ به فلز ارزش می‌دهد

اما اشتباه نکنید! هیچ ورزشکاری مدالش را به قیمت فلز خام نمی‌فروشد، مگر اینکه واقعاً در تنگنای مالی شدیدی باشد. بابی ایتن، یکی از سرشناس‌ترین کارشناسان یادگاری‌های ورزشی، معتقد است که تفاوت فاحشی بین ارزش فلزی و ارزش کلکسیونی مدال وجود دارد. به گفته‌ی او، یک مدال طلا بلافاصله بعد از مراسم اهدای جوایز، در بازار کلکسیونرها چیزی بین ۵۰ تا ۸۰ هزار دلار قیمت می‌خورد.

این رقم بسته به اینکه چه کسی مدال را برده باشد، می‌تواند به ارقام میلیون دلاری برسد؛ برای مثال، در سال ۲۰۱۳ یکی از مدال‌های جسی اونز، اسطوره دوومیدانی که در سال ۱۹۳۶ جلوی چشم هیتلر قهرمان شده بود، به قیمت باورنکردنی ۱٫۴۷ میلیون دلار فروخته شد. این یعنی ارزش معنوی و تاریخی مدال، حدود ۶۰۰ برابر ارزش طلای به‌کار رفته در آن بود.

بد نیست داستان گرگ لوگانس، شیرجه‌رو معروف آمریکایی را هم بدانید. او که پنج مدال طلا داشت، در سال‌های اخیر سه تای آن‌ها را فروخت. یکی از مدال‌های او مربوط به المپیک ۱۹۸۸ سئول، به قیمت بیش از ۲۰۰ هزار دلار به فروش رفت. جالب اینجاست که لوگانس با پول فروش این مدال‌ها توانست زندگی‌اش را کاملاً تغییر دهد، به پاناما نقل مکان کند و دوران بازنشستگی آرامی را شروع کند. او در مصاحبه‌ای گفته بود پولی که از فروش مدال‌هایش به دست آورد، به او اجازه داد زندگی‌اش را از نو بسازد و کاری را انجام دهد که واقعاً می‌خواست.

البته همه مثل لوگانس برای زندگی شخصی‌شان مدال نمی‌فروشند. رایان لاکتی، شناگر مشهور، در سال ۲۰۲۲ شش مدال خود را به حراج گذاشت تا برای یک خیریه‌ی کودکان پول جمع کند. او حرف قشنگی زد: «من آدم احساساتی‌ای نیستم. مدال‌ها توی کمد خاک می‌خوردند، اما پول‌شان می‌تواند زندگی چند کودک را تغییر دهد.»

رسوایی مهندسی در مهد هنر و صنعت

اما بگذریم از قیمت و ارزش؛ بیایید به داغ‌ترین حاشیه‌ی المپیک ۲۰۲۶ میلان برسیم: «مدال‌های شکننده». ایتالیا به فراری، فیات و طراحی‌های لوکس معروف است؛ اما انگار در ساخت مدال‌های این دوره، خساست یا بی‌دقتی عجیبی به خرج داده‌ است.

قهرمان اول این تراژدی، بریزی جانسون، اسکی‌باز آمریکایی است. او که با هزار مشقت طلای اسکی سراشیبی را برده بود، تنها ۱۵ دقیقه بعد از مراسم اهدای مدال، با یک مدال دو تکه در دستش مقابل خبرنگاران ظاهر شد! جانسون که از شدت شادی بالا و پایین می‌پریده، متوجه می‌شود دیسک سنگین طلایی از بند جدا شده و روی زمین افتاده است. او با کنایه‌ای تلخ گفت: «نمی‌دانم ایتالیایی‌ها واقعاً به مهندسی معروف هستند یا نه، ولی مدال من تابِ شادی‌ام را نداشت. ظاهراً نباید با این مدال‌ها حرکت ناگهانی انجام داد!»

جانسون تنها ورزشکاری نیست که تعجب می‌کند چرا مردمی که نزدیک به شش قرن صرف ساخت کلیسای دوموی میلان کرده‌اند، نتوانسته‌اند راه بهتری برای وصل کردن مدال به روبانش پیدا کنند. کمی بعد از آن‌که تیم آمریکا در اسکیت نمایشی تیمی زنان، طلا گرفت، آلیسا لیو ویدیویی در اینستاگرام منتشر کرد که در آن مدال طلایش را در یک دست و روبانش را در دست دیگر گرفته بود. او زیر ویدیو نوشت: «مدال من به روبانش نیازی نداره.»

این مشکل فقط مخصوص مدال‌های طلا نیست. کمی بعد از کسب مدال برنز در اسنوبورد اسلالوم غول‌پیکر موازی، ترول زامفیروف اسنوبوردباز بلغاری در حال دویدن بود که مدالش از بند جدا شد. البته او توانست دوباره آن را وصل کند؛ اما ابا آندرشون چنین شانسی نداشت. رسانه‌های سوئدی گزارش دادند که مدال نقره‌ی او در مسابقه‌ی اسکیاتلون پس از جداشدن از بند، زیر برف ناپدید شد و همین باعث یک جست‌وجوی اضطراری شد. او درنهایت مدال را پیدا کرد؛ اما از پیدا کردن قفل شکسته‌ای که نتوانسته بود مدال را نگه دارد، منصرف شد.

تیم بیاتلون آلمان هم ویدیویی در شبکه‌های اجتماعی منتشر کرد که لحظه‌ی دقیق فاجعه برای یوستوس اشترلو را نشان می‌داد. او و هم‌تیمی‌هایش در رله‌ی ترکیبی، در حال رقصیدن با آهنگ «Funkytown» بودند که مدال برنزش از روبان جدا شد و به زمین افتاد.

بازیافتی که کار دست ایتالیایی‌ها داد

مسئولان ساخت این مدال‌ها در موسسه‌ی IPZS (که مسئول چاپ پول و اسناد دولتی ایتالیاست)، در دفاع از خود گفته‌اند که این مدال‌ها را با استفاده از مواد بازیافتی ساخته‌اند تا نمادی از پایداری و احترام به محیط زیست باشد. اما به نظر می‌رسد این «پایداری محیط زیستی» به قیمت «ناپایداری ساختاری» تمام شده است.

این اولین بار نیست که چنین ماجرایی پیش می‌آید. در المپیک ۲۰۲۴ پاریس هم ورزشکاران شکایت داشتند که رنگ مدال‌ها بعد از چند روز می‌پرد یا پوسته‌پوسته می‌شود. لین بیندولو، فوتبالیست آمریکایی، مدالش را به «گران‌ترین زیرلیوانی دنیا» تشبیه کرده بود؛ چون بعد از یک بار زمین خوردن، چنان دفرمه شده بود که دیگر شبیه مدال نبود.

با احتیاط حمل شود

المپیک ۲۰۲۶ میلان به پایان رسید و درس بزرگی برای ورزشکاران به جا گذاشت: اگر در این مسابقات برنده شدید، باید با مدال‌تان مثل یک ظرف عتیقه رفتار کنید. این دیسک‌های نیم کیلویی که حالا حدود ۲۵۰۰ دلار ارزش فلزی و هزاران دلار ارزش کلکسیونی دارند، به طرز عجیبی حساس هستند.

باوجود اینکه برگزارکنندگان وعده داده‌اند تمام مدال‌های آسیب‌دیده را ترمیم یا تعویض کنند، اما دریافت یک مدال تعمیری یا جایگزین، اصالت و اعتبار لحظه‌ی نخستینِ اهدای مدال را مخدوش می‌کند. آنطور که به نظر می‌رسد حتی مدال‌های المپیک هم از موج تولید «کالاهای مصرفی با عمر کوتاه» در امان نمانده‌اند؛ مدال‌هایی که شاید در بازار طلا رکورد بزنند، اما در عمل و پس از پایان مسابقات، دوام چندانی نمی‌آورند.