آمار فریبنده بارش؛ همدان همچنان تشنه مدیریت آب

خبرگزاری مهر، گروه استانها- محمدرضا بهرامی‌صفت: بارندگی‌های استان همدان در سال آبی جاری تصویری از بهبود مقطعی را نشان می‌دهد اما در واقعیت شرایط اینگونه نیست؛ هرچند میزان بارش‌ها در سال آبی جاری نسبت به مدت مشابه سال گذشته افزایش داشته، اما جمع‌بندی آمارها حکایت از آن دارد که استان در مقایسه با میانگین بلندمدت همچنان با کمبود آب روبه‌رو است و همین موضوع، در کنار روند افزایشی دما، لزوم مدیریت مصرف آب و صرفه جویی را به یک ضرورت تبدیل کرده است.

از ابتدای سال آبی (ابتدای مهرماه ۱۴۰۴) تا امروز، مجموع بارش ثبت‌شده در سطح استان حدود ۳۱۱ میلی‌متر بوده که نسبت به میانگین بلندمدت، حدود ۲۱ میلی‌متر معادل ۶ درصد کاهش داشته است. با این حال، مقایسه همین رقم با سال آبی ۱۴۰۳ از افزایش حدود ۵۲ میلی‌متری بارش‌ها حکایت دارد؛ افزایشی که اگرچه در نگاه اول امیدبخش به نظر می‌رسد، اما به معنای عبور از تنش آبی نیست، زیرا کسری‌های انباشته‌شده در منابع زیرزمینی و وابستگی بالای بخش‌های شرب، کشاورزی و صنعت به این منابع، با یک فصل یا یک سال بارندگی به شرایط مطلوب نمی‌رسد.

امسال در فصل بهار حدود ۱۴۲ میلی‌متر بارش در استان همدان ثبت شده که ۲۳ میلی‌متر بیشتر از میانگین بلندمدت بوده و همین آمار نشان می‌دهد که بارش‌های بهاری توانسته بخشی از عقب‌ماندگی ناشی از کم‌بارشی پاییز را جبران کنداما توزیع بارش‌ها در شهرستان‌های مختلف یکسان نبوده است؛ در برخی مناطق میزان بارش سال آبی از حد نرمال بالاتر رفته اما در بخش قابل توجهی از استان همدان بارش‌هایی پایین‌تر از میانگین بلندمدت ثبت شده است.

ثبت ۵۱ میلیمتر کسری بارش در ملایر

بیشترین کسری بارش در ملایر با حدود ۵۱ میلی‌متر ثبت شده است و این ناهمگونی مکانی، مدیریت منابع آب را دشوارتر می‌کند، زیرا ممکن است در یک شهرستان شرایط به ظاهر مناسب باشد، اما در شهرستان دیگر بر سفره‌های زیرزمینی، شبکه‌های توزیع و تأمین آب شرب همچنان فشار وارد شود.

همزمان با وضعیت بارش، شاخص‌های دمایی نیز پیام مهمی برای مدیریت آب دارند. بهار امسال در استان اندکی خنک‌تر از بلندمدت بوده، اما در مجموع سال آبی، دما حدود یک درجه بالاتر از حد نرمال ثبت شده و پیش‌بینی‌ها نیز از تابستانی گرم‌تر از نرمال خبر می‌دهند.

افزایش دما معمولاً به معنای تبخیر بیشتر آب، کاهش ماندگاری رطوبت خاک، افزایش نیاز آبی گیاهان و بالا رفتن مصرف آب در بخش خانگی و شهری است؛ بنابراین حتی اگر در برخی ماه‌ها بارش‌ها بهتر شود، اثر مفید آن می‌تواند زیر سایه گرما و تبخیر بالا کاهش پیدا کند.

برای پاییز سال جاری بارش‌ها تقریبا به‌موقع پیش‌بینی شده و براساس داده‌های هواشناسی در آبان‌ماه امکان ثبت بارش‌هایی بیش از نرمال وجود دارد، اما این به معنای وقوع رخدادهای عجیب یا بی‌سابقه نیست و نباید با بزرگنمایی یا ایجاد انتظار غیرواقعی، حساسیت عمومی نسبت به صرفه‌جویی کاهش پیدا کند.

تجربه سال‌های اخیر ثابت کرده اتکا به «بارش‌های احتمالی آینده» نمی‌تواند جایگزین سیاست‌های پایدار مدیریت مصرف شود؛ زیرا مسئله آب فقط به میزان بارندگی محدود نیست و به نحوه بهره‌برداری، میزان برداشت از منابع زیرزمینی، راندمان شبکه‌های توزیع، الگوی کشت و شیوه مصرف در خانه‌ها، صنایع و شهرها گره خورده است.

بارش ۳۱۱ میلی‌متری همدان؛ کسری ۶ درصدی نسبت به بلندمدت

مدیرکل هواشناسی استان همدان در گفت‌وگو با خبرنگار مهر با اشاره به وضعیت بارش‌ها اظهار کرد: از ابتدای سال آبی جاری، یعنی از اول مهرماه ۱۴۰۴ تاکنون، میزان بارش در استان همدان به ۳۱۱ میلی‌متر رسیده است که در مقایسه با بلندمدت، ۲۱ میلی‌متر معادل ۶ درصد کاهش را نشان می‌دهد.

مهدی رضایی افزود: با وجود ثبت کسری بارش نسبت به میانگین بلندمدت، میزان بارش استان در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته ۵۲ میلی‌متر افزایش داشته است.

مدیرکل هواشناسی استان همدان با بیان اینکه از ابتدای سال آبی تاکنون، ۹۱ درصد از بارش سالانه مورد انتظار استان محقق شده است، گفت: از ابتدای فصل بهار تاکنون نیز ۱۴۲ میلی‌متر بارش در سطح استان ثبت شده که ۲۳ میلی‌متر بیشتر از میانگین بلندمدت بوده است.

رضایی خاطرنشان کرد: اگرچه بارش‌های فصل بهار امسال بیشتر از نرمال بوده، اما کسری بارش ثبت‌شده در فصل پاییز باعث شده مجموع بارش سال آبی همچنان پایین‌تر از بلندمدت قرار گیرد.

وی با اشاره به وضعیت بارش‌ها در شهرستان‌های مختلف استان بیان کرد: در بین شهرستان‌ها، بارش سال آبی در تویسرکان و نهاوند بیشتر از بلندمدت بوده است؛ به‌طوری‌که در تویسرکان ۲۴ میلی‌متر و در نهاوند ۵ میلی‌متر بارش بیشتر از میانگین بلندمدت ثبت شده است.

رضایی افزود: در سایر شهرستان‌های استان، میزان بارش نسبت به بلندمدت منفی بوده و بیشترین کسری بارش نیز مربوط به ملایر است که ۵۱ میلی‌متر کمتر از میانگین بلندمدت بارش داشته است.

مدیرکل هواشناسی استان همدان در بخش دیگری از سخنان خود به وضعیت دمایی استان اشاره کرد و گفت: فصل بهار امسال در همدان نسبت به بلندمدت، نیم درجه سانتی‌گراد خنک‌تر بوده است.

رضایی تصریح کرد: با این حال، در مجموع سال آبی جاری، دمای استان ۰.۳ درجه سانتی‌گراد بیشتر از نرمال ثبت شده است.

پیش‌بینی افزایش دمای تابستان امسال به میزان یک درجه

وی درباره پیش‌بینی شرایط اقلیمی تابستان امسال نیز اظهار کرد: بر اساس پیش‌بینی‌های فصلی، انتظار می‌رود دمای هوای تابستان امسال در استان همدان حدود یک درجه بیشتر از نرمال باشد.

مدیرکل هواشناسی استان همدان همچنین درباره بارش‌های پاییزه گفت: بر اساس پیش‌بینی‌های فصلی، انتظار داریم بارش‌های پاییز امسال به‌موقع آغاز شود و برخلاف سال گذشته، با تأخیر مواجه نباشد.

رضایی افزود: پیش‌بینی‌ها نشان می‌دهد بارش‌های پاییزه، به‌ویژه در آبان‌ماه، به احتمال زیاد فراتر از نرمال خواهد بود و این شرایط در پی شکل‌گیری یک ال‌نینوی قوی و تأثیر آن بر الگوهای بزرگ‌مقیاس جوی رخ خواهد داد.

وی در پایان تأکید کرد: برخی مطالب مطرح‌شده در فضای مجازی درباره وقوع بارش‌های بی‌سابقه در پاییز امسال صحت ندارد و انتظار ما بارش‌های خوب و بیشتر از نرمال است، اما نه در حد شرایط عجیب و خارج از الگوهای معمول.

بی‌شک در چنین شرایطی، مدیریت مصرف آب باید از یک توصیه مقطعی به یک دستورکار دائمی تبدیل شود؛ کاهش مصارف غیرضروری در بخش خانگی، اصلاح الگوی آبیاری فضای سبز شهری و پرهیز از توسعه گونه‌های پرآب‌بر، افزایش بهره‌وری در کشاورزی با حرکت به سمت روش‌های نوین آبیاری و بازنگری در الگوی کشت، همچنین کنترل برداشت‌های بی‌رویه از چاه‌ها و برخورد با برداشت‌های غیرمجاز، مجموعه اقداماتی است که می‌تواند فشار بر منابع آب استان را کاهش دهد. هرچند بارندگی‌ها در مقاطعی بهتر شده، اما کسری نسبت به بلندمدت و چشم‌انداز گرم‌تر شدن هوا نشان می‌دهد همدان برای عبور کم‌هزینه‌تر از فصل‌های پیش رو، ناگزیر از جدی گرفتن مدیریت مصرف و حفاظت از منابع آب است.

در مجموع، اگرچه آمارها از بهبود نسبی بارش‌ها نسبت به سال گذشته و ثبت بارندگی‌های مطلوب در فصل بهار حکایت دارد، اما تراز بارش استان همچنان پایین‌تر از میانگین بلندمدت است و همین نکته نشان می‌دهد نباید صرفاً با چند موج بارشی به برداشت «رفع نگرانی» رسید. همزمان، روند گرم‌تر شدن هوا و چشم‌انداز تابستانی با دمای بالاتر از نرمال می‌تواند تبخیر را افزایش داده و فشار بر منابع آب را بیشتر کند. بنابراین، مدیریت مصرف آب باید به‌عنوان اولویت‌های جدی دنبال شود تا فرصت بارش‌های پیشِ رو به جای مصرف بی‌رویه، به ترمیم تدریجی منابع و کاهش آسیب‌پذیری استان در برابر خشکسالی‌های احتمالی کمک کند.