آغازی برای یک زندگی تازه؛ روایت واگذاری یک فرزندخوانده

خبرگزاری مهر _ گروه جامعه؛ محدثه کرمی: امروز در بهزیستی استان تهران، یکی دیگر از حساس‌ترین و انسانی‌ترین لحظات نظام حمایت اجتماعی رقم خورد؛ لحظه‌ای که یک نوزاد، پس از طی مسیرهای قانونی و تخصصی، برای نخستین‌بار در آغوش خانواده‌ای قرار گرفت که قرار است خانه، امنیت و آرامش را به او هدیه دهند.

این دیدار، صرفاً یک تحویل اداری نبود؛ بلکه نقطه تلاقی امید، انتظار و مسئولیتی بزرگ بود که هم برای خانواده و هم برای نهادهای حمایتی معنا داشت.

ترس از ورود به مسیری سخت اما شیرین

مادر خانواده‌ای که برای نخستین بار فرزندخوانده خود را دید، درباره تردیدهای ابتدایی مسیر به خبرنگار مهر می‌گوید: خیلی‌ها می‌گفتند باید از نظر مالی در وضعیت خیلی خوبی باشیم یا حتماً خانه به نام خودمان باشد. راستش اولش می‌ترسیدیم وارد این پروسه شویم؛ نگران بودیم سنگ جلوی پایمان بیندازند. اما ثبت‌نام را در سامانه انجام دادیم و بسم‌الله گفتیم.

وی با اشاره به مراجعه به بهزیستی ورامین و گفت‌وگو با کارشناسان توضیح می‌دهد که سخت‌گیری‌ها، برخلاف تصور عمومی، بازدارنده نیست، می‌گوید: ما مستأجر هستیم، اما زندگی‌مان طوری است که می‌دانیم می‌توانیم از یک فرزند حمایت کنیم. بهزیستی بیشتر دنبال این است که مطمئن شود کودک وارد خانواده‌ای امن و آرام می‌شود. این سخت‌گیری‌ها اگر اسمش سخت‌گیری باشد، به نفع بچه‌هاست.

به گفته وی، بررسی‌های روان‌شناختی و مددکاری نه‌تنها منفی نیست، بلکه حتی برای خانواده‌هایی که به‌صورت طبیعی صاحب فرزند می‌شوند نیز می‌تواند مفید باشد، ای‌کاش همه خانواده‌ها قبل از بچه‌دار شدن این مراحل را طی می‌کردند؛ اینکه واقعاً ببینیم آیا از نظر روحی و مالی آمادگی داریم یا نه؟

لحظه غیرقابل توصیف تحویل فرزندخوانده

این خانواده، نخستین دیدار با نوزاد را لحظه‌ای فراموش‌نشدنی توصیف می‌کنند و به گفته آنها این فقط یک ملاقات نیست؛ پدر و مادر شدن برای ما نعمت بزرگی است. این لحظه واقعاً قابل وصف نیست و امیدواریم قدر این نعمت بزرگ را بدانیم.

پدر خانواده نیز این اتفاق را آغاز زندگی تازه‌ای می‌داند و می‌گوید: خدا را شاکر هستیم که دختر خوبی نصیب ما شد. زندگی‌مان از این به بعد متحول خواهد شد. این خوشحالی را نمی‌توانم توصیف کنم.

فرآیند فرزندخواندگی آن‌ها از اواخر اردیبهشت‌ماه آغاز شده است، خانواده نوزاد جدید می‌گوید: بعد از ثبت‌نام در سامانه ملی فرزندخواندگی، به بهزیستی ورامین مراجعه کردیم. به‌دلیل وقفه‌ای که در جریان جنگ ۱۲ روزه ایجاد شد، کارها کمی عقب افتاد، اما از مرداد دوباره پیگیری‌ها شروع شد. مشاوره‌ها، بازدید منزل و بررسی‌های روان‌شناسی تا پایان شهریور انجام شد.

جلسه کمیته فرزندخواندگی آن‌ها در آبان‌ماه و در شیرخوارگاه شبیر برگزار شد و در نهایت مجوز پذیرش نوزاد صادر شد. مادر جدید کودک می‌گوید: به ما گفتند می‌توانیم نوزاد داشته باشیم و درباره جنسیت پرسیدند. تمایل‌مان به دختر بود و چند روز پیش تماس گرفتند که نوزاد دختر معرفی شده از زمان تماس تا امروز، فقط چند روز طول کشید اما پر از هیجان و انتظار بود.

چرا اولین ملاقات پیش از ارائه توضیحات پزشکی انجام می‌شود؟

در جریان این دیدار، زهره امان‌آبادی سرپرست شیرخوارگاه شبیر و پزشک، توضیح داد: خانواده‌ها آن‌قدر هیجان‌زده هستند که تا کودک را نبینند، تمرکز لازم برای شنیدن توضیحات پزشکی را ندارند. به همین دلیل ابتدا دیدار انجام می‌شود و بعد از آن درباره وضعیت سلامت، سوابق و مراقبت‌های لازم توضیح می‌دهیم.

وی افزود: این جلسه، مقدمه صدور گواهی سلامت کودک و آغاز مسئولیت‌های پزشکی خانواده است.

«خانواده میزبان»؛ خانواده موقت کودک فرزندخوانده

در کنار خانواده‌های فرزندپذیر، نقش «خانواده‌های میزبان» نیز پررنگ است؛ خانواده‌هایی که به‌طور موقت از کودکان بدسرپرست یا فاقد سرپرست نگهداری می‌کنند.

یکی از مادران میزبان که تاکنون چندین کودک را در خانه خود پذیرفته، می‌گوید: این بچه‌ها مهمان خانه ما هستند تا زمانی که تکلیف‌شان مشخص شود. این کودک پنجمین کودکی است که پیش من بود، وقتی رفت همه‌مان ناراحت شدیم، اما نیت‌مان فقط کمک است.

وی در توضیح خانواده میزبان می‌گوید: خانواده میزبان خانواده‌ای هستند که کودک بدسرپرست یا بی سرپرست را به طور موقت نگهداری می‌کنند تا زمانیکه شیرخوارگاه درخواست تحویل کودک را بدهد.

وظایف بهزیستی در قبال این خانواده‌های میزبان تأمین تمامی نیازهای کودک است تمامی نیازهای کودک از جمله پوشک، شیرخشک و حتی پزشک را تأمین می‌کنند اما بستگی به خانواده میزبان دارد که این هزینه‌ها را از بهزیستی بپذیرد یا خودشان تمامی هزینه‌ها را متقبل شوند که ما انتخابمان گزینه دوم است.

مادر میزبان تأکید می‌کند که نگهداری در محیط خانواده، تأثیر عاطفی متفاوتی نسبت به مراکز دارد در خانه، کودک محبت مادر و پدر را می‌بیند، سفر می‌رود، مهمانی می‌آید، بازی می‌کند. این‌ها چیزهایی است که در مراکز با تعداد زیاد بچه‌ها سخت‌تر فراهم می‌شود.

توصیه این مادر به خانواده‌هایی که توان نگهداری کودک را دارند این است که اگر خانواده‌ای می‌تواند حتماً این کار را انجام دهند زیرا این کودکان کسی را ندارند و نیاز به حمایت دارند.

اهدای حریم خصوصی به کودک فرزندخوانده

محمدرضا بشیری مدیر روابط عمومی اداره کل بهزیستی استان تهران، در توضیح روند جلسه ملاقات خانواده متقاضی فرزندخوانده گفت: مهمترین بخش فرایند فرزندخواندگی بعد از کمیته ارزیابی خانواده متقاضی فرزندخوانده همین ملاقات است. نحوه ملاقات عاطفی خانواده‌ای که متقاضی فرزند است با کودکی که به عنوان فرزندخوانده معرفی می‌شود، نقطه عطف عاطفی و پیوند و اتصال روحی خانواده و فرزند همین جلسه ملاقات است.

فاطمه محمدی‌سرشت، کارشناس مسئول فرزندخواندگی بهزیستی استان تهران نیز در تشریح این روند گفت: خانواده‌ها ابتدا در سامانه ملی فرزندخواندگی ثبت‌نام می‌کنند و مدارک هویتی، شغلی، تحصیلی، بیمه، ازدواج و مسکن را بارگذاری می‌کنند. سپس مصاحبه، مشاوره تخصصی، بررسی‌های پزشکی قانونی و بازدید منزل انجام می‌شود.

به گفته وی، پس از تأیید نهایی در کمیته فرزندخواندگی، کودک متناسب با شرایط خانواده معرفی می‌شود حتی سعی می‌کنیم بیشترین شباهت ظاهری بین کودک و خانواده وجود داشته باشد.

محمدی‌سرشت با اشاره به گسترش طرح خانواده میزبان افزود: سیاست ما حرکت به سمت نگهداری کودکان در خانواده‌ها و کاهش نقش مراکز است. از ابتدای امسال تاکنون ۳۷۳ کودک واگذار شده‌اند و پیش‌بینی می‌کنیم این عدد تا پایان سال به بیش از ۴۰۰ مورد برسد.

وی همچنین از وجود حدود ۲۰۰ خانواده آماده دریافت فرزند و نزدیک به ۲۰۰۰ خانواده در نوبت در استان تهران خبر داد.

پایان یک انتظار، آغاز یک مسئولیت

آنچه در بهزیستی استان تهران رخ داد، پایان ماه‌ها انتظار و آغاز مسئولیتی مادام‌العمر بود؛ مسئولیتی که نه فقط بر پایه قوانین، بلکه بر ستون‌های مهر، تعهد و آگاهی استوار است.

امروز، یک نوزاد، از میان مسیرهای اداری و تخصصی عبور کرد تا به آغوش خانواده‌ای برسد؛ آغوشی که قرار است معنای خانه را برای او تعریف کند.