چرا گروسی در سایه تاریخ مانده است؟/ هم‌تراز امیرکبیر، اما شناخته نشده

خبرگزاری مهر، گروه فرهنگ و ادب، طاهره طهرانی: محمد مریوانی، پژوهشگر و دبیر و نویسنده، لیسانس باستان‌شناسی از دانشگاه تهران و فوق لیسانس تاریخ ایران اسلامی است، و اکنون به عنوان دبیر تاریخ در آموزش و پرورش شهرستان بیجار مشغول به خدمت است. از او دو کتاب از مجموعه شخصیت های مانا (دریابان غلامعلی بایندر و حسنعلی خان امیرنظام گروسی) منتشر شده است، که این مصاحبه درباره کتاب حسنعلی خان امیرنظام گروسی از این مجموعه است:

* شخصیت حسنعلی خان امیرنظام گروسی را خودتان انتخاب کردید؟ و دلایل انتخابش چه بود؟

از آنجا که قبلاً با حوزه هنری انقلاب اسلامی در خصوص پژوهش در مورد شخصیت‌های مانا همکاری نموده بودم، این بار با پیشنهاد مرکز پژوهش‌های حوزه هنری انقلاب اسلامی در تهران در خصوص پژوهش درباره شخصیت حسنعلی خان امیرنظام گروسی به‌عنوان یکی دیگر از شخصیت های ماندار تاریخ ایران روبه‌رو شدم. بنده نیز با خرسندی کامل بلافاصله این پیشنهاد را پذیرفته و کار خود را در این خصوص آغاز کردم. علت پذیرش سریع پژوهش در خصوص امیرنظام گروسی این بود که او نیز همشهری بنده بوده و در شهر بیجار گروس متولد گردیده بود.

* بخش پژوهش کار چقدر زمان برد؟ و آیا تنها از منابع استفاده کردید یا با افراد و کارشناسان با احیانا بازماندگان هم گفتگویی داشتید؟

با وجود این که قبلاً در خصوص شخصیت امیرنظام گروسی مطالبی را جمع‌آوری کرده بودم اما بازهم مراحل جمع آوری منابع و مطالب و پژوهش در این راستا حدود یک سال به طول انجامید تا وارد مرحله تایید و چاپ گردید. ضمناً از آنجا که دوران حیات امیرنظام گروسی به حدود ۱۵۰ سال قبل بازمی‌گشت بنابراین منابع پژوهش فقط منابع مکتوب یعنی اسناد و کتاب ها و مقالات و نشریات بوده است و منابع شفاهی قابل توجهی در پژوهش به کار گرفته نشده است.

* فصل‌بندی کتاب انتخاب خودتان بود؟ چطور به این تنظیم رسیدید؟

کتاب‌های مانا دارای یک ساختار کلی هستند که مطالب کتاب حسنعلی خان امیرنظام گروسی نیز با توجه به این ساختار تهیه و تنظیم گردید.

* شخصیت امیرنظام گروسی را چطور تعریف می‌کنید؟

حسنعلی خان امیرنظام گروسی در سال ۱۳۳۶ هجری قمری در بیجار گروس متولد شد. در سال ۱۲۶۴ ه.ق با ریاست فوج گروس در دفع فتنه سالار شرکت کرد و در سال ۱۲۶۶ ه.ق فتنه بابیه در زنجان را خاموش نمود. در محاصره هرات در سال ۱۲۷۳ه.ق لیاقت و کاردانی زیادی از خود نشان داد و مورد توجه ناصرالدین شاه قرار گرفت و در سال ۱۲۷۶ به عنوان وزیر مختار ایران در کشورهای اروپایی منصوب و بیش از ۱۰ سال وزیر مختار ایران در فرانسه و انگلستان و عثمانی بود و در این مدت با ترقیات اروپا آشنا شده و خود نیز از افراد ترقی خواه ایران در دوران قاجار گردید. ۱۰ سال وزیر فواید عامه در دوران ناصرالدین شاه بود و جهت رفاه حال مردم ایران اقدامات موثری در زمینه راه‌سازی و غیره انجام داد.

امیرنظام گروسی سال‌ها پیشکار مظفرالدین شاه و محمدعلی شاه در تبریز بود و حکومت ایالات مختلفی چون کرمانشاهان و کردستان، آذربایجان، همدان، کرمان و ... را بر عهده داشت و سال ها با تمام قدرت در این ایالات حکمرانی کرد. وی با توجه به نفوذ و کاردانی که داشت می‌توانست در دوران ناصرالدین شاه و مظفرالدین شاه به‌عنوان صدراعظم انتخاب شود و حتی چندین بار صدارت نیز به وی پیشنهاد گردید اما بنا به دلایلی از پذیرفتن آن خودداری کرد. ایشان حدود ۷۰ سال در مناصب مختلف نظامی و دولتی در دوران قاجار به دولت و ملت ایران خدمت کرد تا اینکه در سال ۱۳۱۷ ه.ق در کرمان وفات یافت. به طور کلی حسنعلی خان امیرنظام گروسی با توجه به اینکه سال‌ها در اروپا زندگی کرد و با ترقیات آنان آشنایی داشت به فردی ترقی خواه تبدیل شد و سال‌ها در راستای ترقی و پیشرفت ایران در دوران قاجار تلاش کرد و در این راستا اقدامات زیادی نیز انجام داد و در واقع یکی از شخصیت‌های برجسته‌ دوران قاجار بود، به گونه ای که برخی وی را هم‌رده و در حد و اندازه‌ امیرکبیر می دانند امّا با شهرت و معروفیت کمتر.

* نکته یا خاطره جالبی از نوشتن این کتاب دارید؟

کتاب حسنعلی خان امیرنظام گروسی در چهارمین جایزه کتاب سال کردستان، موفق به کسب جایزه کتاب شایسته‌ تقدیر در این جشنواره شد.