یک جام جهانی فوتبال؛ یک دنیا نگرانی حقوق بشری

جام جهانی فوتبال ۲۰۲۶ از ۱۱ ژوئن تا ۱۹ جولای ۲۰۲۶ (۲۱ خرداد تا ۲۸ تیر ۱۴۰۵) به‌صورت مشترک در ۱۶ شهر ۳ کشور آمریکای شمالی شامل آمریکا، کانادا و مکزیک برگزار می‌شود؛ زمان برگزاری این رویداد ورزشی بزرگ در حالی نزدیک‌تر می‌شود که هشدار‌ها درباره نقض‌های حقوق بشری از زمان آغاز مقدمات برگزاری آن اعلام شدند.

بخش عمده و اصلی این ابراز نگرانی‌های حقوق بشری به آمریکا باز می‌گردد؛ در عین حال، فیفا (کمیته مرکزی سازماندهی و نظارت بر اکثر تورنمنت‌های بین‌المللی فوتبال FIFA) با درخواست‌های جدی برای اقدام‌های لازم برای مقابله با نقض حقوق بشر مواجه می‌شود.

هشدار‌های جدی درباره نقض حقوق بشر در جام جهانی آمریکایی

الف) عفو بین‌الملل:

سازمان عفو بین‌الملل در خرداد سال جاری با انتشار بیانیه‌ای در رابطه با جام جهانی فوتبال ۲۰۲۶ از حمله‌های فزاینده به حقوق بشر و تعهد‌ها و مسئولیت‌های حقوق بشری فیفا ابراز نگرانی کرد.

براساس این بیانیه، آندره‌آ فلورانس، مدیر اجرایی اتحادیه ورزش و حقوق، گفت: در سال ۲۰۱۸، آمریکا، مکزیک و کانادا تعهد‌های واضحی در مورد حقوق بشر در اسناد پیشنهاد خود برای میزبانی جام جهانی مردان فیفا ۲۰۲۶ ارائه کردند؛ برخلاف شعار فیفا «فوتبال جهان را متحد می‌کند»، برگزاری جام جهانی تحت سیاست‌های تبعیض‌آمیز و انحصاری، به جای ایجاد پلی برای شکاف‌های اجتماعی، خطر تعمیق آن‌ها را به همراه دارد؛ فیفا باید از اهرم خود استفاده کند و تضمین‌های قانونی و الزام‌آوری را مطالبه کند که حقوق بشر بیش از این قربانی بازی نشود.

این در حالی است که فیفا در اساسنامه، سیاست حقوق بشر و راهنمای فرآیند مناقصه ۲۰۲۶، مسئولیت خود را در احترام به حقوق بشر مطابق با اصول راهنمای سازمان ملل در مورد تجارت و حقوق بشر می‌پذیرد؛ راهنمای فرآیند مناقصه به‌طور خاص از میزبانان احتمالی می‌خواهد که تعهد خود را به «اطمینان از اینکه میزبانی و برگزاری مسابقات تاثیر‌های نامطلوبی بر حقوق بشر شناخته شده بین‌المللی نداشته باشد» مستند کنند؛ این راهنما توجه ویژه‌ای به حقوق کار، حقوق کودکان، آزادی بیان و تجمع مسالمت‌آمیز و محافظت از همه افراد در برابر همه اشکال تبعیض دارد.

اتحادیه ورزش و حقوق همچنین چندین حوزه بحرانی را شناسایی کرده است که در آن‌ها سیاست‌های دولت در کشور‌های میزبان جام جهانی ۲۰۲۶، به ویژه آمریکا تحت ریاست جمهوری دونالد ترامپ، خطر‌های قابل توجه و فوری را برای حقوق بشر مهاجران، آزادی مطبوعات و آزادی بیان، حقوق زنان، مردان، امنیت کودکان و حق رهایی از تبعیض ایجاد می‌کند و مستلزم مداخله فوری و شفاف است.

ازجمله حوزه‌های بحرانی می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

سیاست‌های مهاجرتی تبعیض‌آمیز: فیفا پیش‌بینی می‌کند که تا ۶.۵ میلیون نفر در مسابقات ۲۰۲۶ در کشور‌های میزبان شرکت کنند؛ سیاست‌های مهاجرتی دولت فعلی آمریکا، ازجمله ناپدید شدن‌های اجباری تحت قانون دشمنان بیگانه، ممنوعیت سفر، افزایش بازداشت و محدودیت‌های ویزا، فراگیری و ماهیت جهانی جام جهانی را تهدید می‌کند.

برخلاف دستور اجرایی ترامپ مبنی بر اینکه تیم‌های راه‌یافته به جام جهانی مردان ۲۰۲۶ از ممنوعیت سفر معاف خواهند بود، هواداران و اعضای خانواده درجه یک از کشور‌های ممنوعه اجازه ورود به آمریکا را نخواهند داشت؛ تاخیرها، انکار‌ها و احتمال واقعی بازداشت هواداران، رسانه‌ها و دیگر شرکت‌کنندگان از کشور‌های خاص می‌تواند به‌شدت این مسابقات را مختل کند.

نقض حق اعتراض و آزادی بیان: تشدید سرکوب آزادی بیان و تجمع‌های مسالمت‌آمیز، به‌ویژه برای افرادی که در سخنرانی‌ها و اعتراض‌های مربوط به حقوق فلسطینی‌ها شرکت می‌کنند، عمیقا نگران‌کننده است؛ دانشجویان و فعالان به دلیل ابراز نظرهایشان بازداشت و ویزای آن‌ها لغو شده است؛ دولت ترامپ همچنین پس از اعتراض‌های علیه دستگیری‌های مهاجران، نیرو‌های گارد ملی را به لس‌آنجلس اعزام کرده است.

تعهدات اعلام‌شده فیفا به آزادی بیان، پیش از این نیز با وضع قوانینی که بازیکنان و هواداران را از بیان اظهارات سیاسی یا مذهبی منع می‌کند، نقض شده است.

از سوی دیگر، دنیل نورونا، مدیر حمایت از قاره آمریکا در عفو بین‌الملل، گفت: سابقه طولانی اعتراض مسالمت‌آمیز در فوتبال جهانی وجود دارد؛ فیفا و مقام‌های آمریکایی باید اطمینان حاصل کنند که جام جهانی به بهانه‌ای برای سرکوب مخالفان یا گسترش نظارت گسترده تبدیل نشود و هر بازیکن، هوادار، خبرنگار و ساکن بتواند بدون ترس از تحریم، بازداشت خودسرانه یا رفتار تبعیض‌آمیز در آن شرکت و اعتراض کند.

نقض آزادی مطبوعات: خبرنگارانی که جام جهانی مردان ۲۰۲۶ را پوشش می‌دهند، هم در مکزیک و هم در آمریکا با خطر‌های مشخص و نگران‌کننده‌ای رو‌به‌رو هستند؛ مکزیک همواره در میان یکی از خطرناک‌ترین و مرگ‌بارترین کشور‌های جهان برای متخصصان رسانه قرار دارد که با تهدید، آزارواذیت و خشونت مواجه هستند؛ مصونیت فراگیر برای این جرایم، تاثیری هولناک و مناطق سکوت ایجاد می‌کند که در آن اطلاعات حیاتی سرکوب می‌شود؛ در آمریکا، خبرنگاران ممکن است با غربالگری‌های سرزده، نظارت بر رسانه‌های اجتماعی و ممنوعیت ورود به دلیل دیدگاه‌های سیاسی ادراک‌شده مواجه شوند که توانایی آن‌ها را برای گزارش مستقل تضعیف می‌کند.

آنتوان برنارد، مدیر حمایت و کمک در گزارشگران بدون مرز (RSF)، گفت: خبرنگارانی که جام جهانی را پوشش می‌دهند، باید دسترسی بدون مانع و عاری از محدودیت‌های خودسرانه، بازداشت یا خشونت داشته باشند؛ فیفا و مقام‌های محلی باید اقدام‌های استثنایی را برای محافظت از همه کارکنان رسانه‌ای اجرا کنند.

نقض حقوق کارگران: مقیاس عظیم جام جهانی مردان ۲۰۲۶، نیروی کار عظیمی را در شهر‌های میزبان برای تامین نیروی کار استادیوم‌ها، خدمات رسانی، حمل‌ونقل و موارد دیگر ضروری خواهد کرد؛ برچیدن برنامه‌های فدرال توسط دولت ترامپ و احساسات ضد اتحادیه‌ای، خطر استثمار و کار کودکان، سرقت دستمزد و شرایط کاری ناامن را برای این کارگران حیاتی افزایش می‌دهد.

لوک تری‌انگل، دبیرکل کنفدراسیون بین‌المللی اتحادیه‌های کارگری (ITUC)، گفت: ما به‌شدت نگران هستیم که بدون حمایت‌های قوی و قابل اجرا از نیروی کار، این مسابقات ناخواسته به کار پرخطر و کار کودکان دامن بزند، دستمزد‌ها را سرکوب کند و حقوق اساسی کارگران را برای سازماندهی و چانه‌زنی جمعی انکار کند؛ فیفا باید خواستار گفت‌وگوی اجتماعی قوی و توافق‌نامه‌های الزام‌آور برای محافظت از هر کارگری که در این جام جهانی مشارکت دارد، شود.

ناتوانی در مبارزه با فساد: اتحاد ورزش و حقوق نگرانی‌های قابل توجهی در رابطه با شفافیت پایین دولتی و مقررات ضعیف مبارزه با فساد در داخل و اطراف جام جهانی مردان ۲۰۲۶، به‌ویژه با توجه به تغییر‌های اخیر سیاست در آمریکا و مکزیک، دارد.

تور دولویک، مشاور ویژه سازمان شفافیت بین‌الملل، گفت: جام جهانی فوتبال ۲۰۲۶ در شرایطی جهانی برگزار خواهد شد که تلاش‌های ضد فساد به‌طور فزاینده‌ای تحت فشار قرار دارد؛ همه کشور‌های میزبان و فیفا باید با ایجاد سازوکار‌های جامع مدیریت ریسک که منافذ احتمالی فساد را می‌بندند و سیستم‌های قابل اعتماد برای تشخیص و گزارش بی‌نظمی‌ها، به مسئولیت‌های ضد فساد خود عمل کنند.

ب) دیده‌بان حقوق بشر

مینکی وردن، مدیر ابتکارات جهانی دیده‌بان حقوق بشر، گفت: فیفا باید آشکارا تهدید مهاجرت آمریکا و دیگر سیاست‌های ضد حقوق بشری علیه تمامیت این مسابقات را بپذیرد و از اهرم فشار خود بر دولت آمریکا استفاده کند تا اطمینان حاصل شود که حقوق همه تیم‌های واجد شرایط، کارکنان پشتیبانی، رسانه‌ها و هوادارانی که به دنبال ورود به آمریکا هستند، رعایت می‌شود.

وی تصریح کرد: فیفا باید معیار‌ها و جدول زمانی مشخصی را برای تغییر‌های سیاست‌های آمریکا که برای تضمین احترام به حقوق مهاجران در طول جام جهانی ۲۰۲۶ و پس از آن لازم است، تعیین کند.

دیده‌بان حقوق بشر در اردیبهشت سال جاری به فیفا نوشت و تاکید کرد که باید از اهرم فشار خود برای فشار آوردن به دولت ترامپ برای لغو سیاست‌های تبعیض‌آمیز مهاجرتی در آمریکا استفاده کند؛ فیفا در خرداد پاسخ داد که انتظار دارد کشور‌های میزبان اقدام‌هایی را برای اطمینان از ورود هر فرد واجد شرایطی که در این رقابت‌ها شرکت دارد، انجام دهند و به‌طور فعال با مقام‌های مربوطه در حال همکاری است.

ج) اتحادیه هواداران فوتبال

رونان اوین، مدیر اجرایی اتحادیه هواداران فوتبال Football Supporters Europe، گفت: هواداران برای جشن گرفتن و ابراز شور و شوق خود به جام جهانی سفر می‌کنند و هرگونه تلاشی برای محدود کردن حقوق اساسی این افراد، ازجمله حق آزادی بیان، خیانت به روح فوتبال است؛ ما به‌ویژه نگران احتمال اعمال گزینشی و تبعیض علیه هواداران براساس دیدگاه‌های سیاسی یا ملیت خود هستیم؛ فیفا باید تضمین‌های لازم را برای اطمینان از اینکه هواداران از سراسر جهان می‌توانند با خیال راحت سفر کنند و در بازی‌ها شرکت کنند، به دست آورد.

وی پس از همکاری تجاری ترامپ و فیفا برای پولی کردن جایگاه‌های مخصوص هواداران Fan Zones در خیابان‌های اطراف ورزشگاه‌های محل برگزاری رقابت‌ها برای نخستین بار در تاریخ برگزاری رقابت‌های جام جهانی فوتبال، گفت: قیمت‌های بالا و پولی شدن Fan Zones دسترسی میلیون‌ها هوادار فقیر را قطع می‌کند و این خیانت به روح فوتبال است و Fan Zones را از فضا‌های عمومی به باشگاه‌های خصوصی تبدیل می‌کند.

سیل شکایت‌های حقوق بشری به فیفا

فیفا در مهر سال جاری اعلام کرد که ۱۴۵ گزارش مربوط به نگرانی‌های حقوق بشری درباره جام جهانی ۲۰۲۶ در آمریکا دریافت کرد.

این گزارش‌ها شامل ۳۷ شکایت مربوط به سیاست‌های فدرال یا اجرای قوانین در آمریکا بود؛ برخی از این شکایت‌ها شامل نگرانی هواداران در مورد برگزاری مسابقات و جام جهانی تابستان آینده در آمریکا بود که به اقدام ها، سیاست‌ها و سخنان دولت تحت ریاست جمهوری ترامپ اشاره می‌کرد.

دیگر شکایت‌ها براساس ادعای مشاهده مقام‌های گمرک و حفاظت مرزی آمریکا (CBP) و مقام‌های مهاجرت و اجرای گمرک آمریکا (ICE) در ورزشگاه‌ها در طول مسابقات بود.

بیش از ۲۰ شکایت در مورد مسائل مربوط به دسترسی و تبعیض بود؛ گزارش‌های تبعیض به‌ویژه پس از آن قابل توجه است که فیفا تصمیم گرفت پیام‌رسانی در مورد نژادپرستی، تبعیض و کارزار‌های شمول خود را در ورزشگاه‌ها و رسانه‌های اجتماعی در طول مسابقات کاهش دهد، به دلایلی که هرگز به‌طور عمومی توضیح نداده است.

فیفا همچنین ۱۲ شکایت مربوط به حقوق کارگران و همچنین کمی کمتر از ۱۰ مورد مربوط به مسائل حفاظتی را آغاز کرد؛ ۵ شکایت در مورد آزارواذیت و همچنین ۴ شکایت در دسته آزادی بیان و استفاده بیش از حد از زور اعلام شد.

درخواست از فیفا و میزبانان برای اقدام در زمینه حقوق بشر

۹۰ نهاد و گروه حقوق بشری آمریکا در خرداد سال جاری در نامه‌ای به فیفا خواستند تا از نفوذ خود به‌عنوان برگزارکننده جام جهانی برای تحت فشار قرار دادن دولت ترامپ جهت تضمین امنیت مردم محلی و بازدیدکنندگان استفاده کند.

در ادامه، ائتلافی از سازمان‌های حقوق بشری در آذر ۱۴۰۴ کردند که فیفا، نهاد حاکم بر فوتبال بین‌المللی، باید لفاظی‌های بلندپروازانه خود در مورد حقوق را با اقدام‌های ملموس همراه کند.

اتحاد ورزش و حقوق، Dignity ۲۰۲۶، ACLU، AFL-CIO، عفو بین‌الملل، دیده‌بان حقوق بشر، شورای حامیان مستقل، NAACP، Athlete Ally و گزارشگران بدون مرز گردهم آمده و درباره نقض حقوق بشر در جریان جام جهانی ۲۰۲۶ ابراز نگرانی کرده و از فیفا خواستند تا درباره حقوق بشر اقدام‌های لازم را انجام دهند.

حقوق کارگران، آزادی رسانه‌ها، مهاجرت و اجرای قانون، مبارزه با تبعیض، امنیت هواداران، حقوق کودکان، حقوق ساکنان و جوامع شهر‌های میزبان ازجمله مواردی بودند که گروه‌ها و نهاد‌های حقوق بشری یادشده بر آن‌ها تاکید داشتند.

آن‌ها از فیفا و کشور‌های میزبان خواستند:

پیام‌رسانی ضد تبعیض را مجددا برقرار کنند؛

متعهد شوند که از حمایت‌های موثر در برابر نژادپرستی، بازداشت‌های خودسرانه و اجرای مهاجرت غیرقانونی در طول مسابقات اطمینان حاصل کنند؛

با شرکای اجتماعی در نهایی کردن برنامه‌های اقدام حقوق بشر همکاری نزدیکی داشته باشند؛

گام‌های موثری برای تضمین احترام به حق آزادی بیان و اعتراض مسالمت‌آمیز بردارند؛

یک سیاست جامع حفاظت از کودکان را اعلام و اجرا کنند؛

از بهره‌مندی معنادار جامعه از جام جهانی ۲۰۲۶ اطمینان حاصل کنند؛ و

گام‌های موثری بردارند تا اطمینان حاصل شود که جام جهانی ۲۰۲۶ منجر به سوءاستفاده از جوامع آسیب‌پذیر، از جمله زندانی شدن جمعیت‌های بی‌خانمان، نمی‌شود.

تاثیر‌های سوء ترامپ بر جام جهانی ۲۰۲۶

رئیس‌جمهور آمریکا، در مراسم قرعه‌کشی جام جهانی ۲۰۲۶ در واشنگتن دی‌سی، در مرکز توجه قرار گرفت و ریاست مراسمی را بر عهده گرفت که تا حدودی برای چاپلوسی از وی طراحی شده بود، اما سیاست‌های سختگیرانه ترامپ در مورد مهاجرت و روابط اغلب پرتنش با همسایگان آمریکای شمالی و میزبانان مشترک، موضوع وحدت جهانی را که قرار است این رویداد ورزشی نمایانگر آن باشد، تضعیف می‌کند.

کارشناسان می‌گویند که رئیس‌جمهور دمدمی مزاج آمریکا به طور قابل توجهی بر نقض حقوق بشر در جریان برگزاری رقابت‌های جام جهانی ۲۰۲۶ در آمریکا و ۲ کشور دیگر تاثیر می‌گذارد.

در حالی که آمریکا میزبان ۸۲ بازی از ۱۰۴ بازی برنامه‌ریزی‌شده در جریان جام جهانی ۲۰۲۶ است، ترامپ با اعمال ممنوعیت‌ها و محدودیت‌های مسافرتی سیاست‌های ضد مهاجرتی خود را پیش می‌برد؛ در عین حال روند بررسی روادید برای بازدید از آمریکا گاهی اوقات می‌تواند هفته‌ها یا حتی ماه‌ها طول بکشد.

رئیس‌جمهور آمریکا همچنین بار‌ها تهدید کرده است که به دلایل امنیتی احتمالی، مسابقات جام جهانی را از چندین شهر تحت کنترل دموکرات‌ها منتقل خواهد کرد؛ در میان شهر‌هایی که به‌طور بالقوه در معرض خطر هستند، بوستون با میزبانی از ۷ بازی، سانفرانسیسکو و سیاتل هر کدام با میزبانی از ۶ بازی و لس‌آنجلس با میزبان از ۸ بازی هستند.

جابجایی بازی‌ها یک کابوس سازمانی برای فیفا خواهد بود؛ در عین حال، هوادارانی که از قبل پرواز و محل اقامت خود را رزرو کرده‌اند، جای خود را دارند، با چالش‌های جدی مواجه خواهند شد.

این در حالی است که قرارداد‌های شهر میزبان فقط در صورت وقوع حادثه‌های فاجعه‌بار مانند بلایای طبیعی، جنگ یا شورش قابل فسخ است.

ترامپ با وجود مخالفت‌های مقام‌های محلی و ایالتی، نیرو‌های گارد ملی را در بسیاری از همان شهر‌های تحت کنترل دموکرات‌ها مستقر کرده است و می‌گوید که این نیرو‌ها برای مقابله با جرم و جنایت مورد نیاز هستند.

در عین حال، حمله‌های ماموران اداره مهاجرت و گمرک در شهر‌هایی مانند لس‌آنجلس، جایی که ترامپ قول داده است مهاجران بدون مدرک را شکار کند، تنش‌ها را افزایش داده و فضایی از ترس، به‌ویژه در میان جوامع لاتین، ایجاد کرده است.