قوه قضاییه پیشگام در تحقق حکمرانی داده‌محور؛ اشتراک بیش از ۱۰ میلیون رکورد داده قضایی گمنام‌سازی‌شده با شرکت‌های دانش‌بنیان برای توسعه هوش مصنوعی و هوشمندسازی خدمات قضایی

قوه قضاییه، در اجرای دقیق انتظارات مقام معظم رهبری در حکم انتصاب رئیس قوه قضاییه، به ویژه بند مربوط به «گسترش فناوری‌های نوین و تضمین دستیابی آسان و رایگان مردم به خدمات قضایی»، رویکردی پیشرو و مسئولانه در اشتراک‌گذاری هدفمند، گمنام‌سازی‌شده و امن داده‌های قضایی اتخاذ کرده است.

این اقدام راهبردی، تعامل سازنده میان دستگاه قضا و شرکت‌های دانش‌بنیان را تقویت کرده و بستر مناسبی برای توسعه ابزارهای هوشمند حقوقی و قضایی مبتنی بر هوش مصنوعی فراهم آورده است. نتیجه این همکاری، تسریع فرآیندهای قضایی، کاهش پیچیدگی‌های حقوقی برای شهروندان، ارتقای دقت و کیفیت خدمات، و در نهایت، تحقق عدالت هوشمند، مردم‌محور و کارآمد خواهد بود.

رئیس قوه قضاییه در جلسات متعدد و به ویژه در نشست رونمایی از دستاورد‌های این مرکز در ۲۶ بهمن‌ماه، ضمن تبیین نقش فناوری‌های نوین و الگوریتم‌های هوش مصنوعی در پیشبرد امور قضایی و حقوقی، تأکید کرد: «ما در قوه قضاییه باید هر چه بیشتر بر به‌کارگیری ابزار‌ها و روش‌های فناورانه و شیوه‌های مرتبط با هوش مصنوعی متمرکز شویم تا پیشبرد امور قضایی و حقوقی مردم با سرعت و سهولت بیشتری همراه باشد».

اشتراک‌گذاری داده؛ زیربنای توسعه هوش مصنوعی

در عصر حاضر، داده به عنوان سوخت اصلی و تعیین‌کننده پیشرفت سامانه‌های مبتنی بر هوش مصنوعی شناخته می‌شود. دسترسی به مجموعه‌های گسترده، دقیق، معتبر و باکیفیت از داده‌ها، پیش‌نیاز اساسی دستیابی مدل‌های هوشمند به عملکرد بالا، دقت قابل اعتماد و پاسخ‌دهی کارآمد است. غنای، تنوع و کیفیت داده‌ها مستقیماً بر توانایی سیستم‌های هوشمند در تحلیل مسائل حقوقی، ارائه راهنمایی‌های دقیق و کمک مؤثر به شهروندان تأثیر می‌گذارد و این امر به نوبه خود، بهبود تجربه کاربری، کاهش اطاله دادرسی، افزایش سواد حقوقی عمومی و تسهیل احقاق حقوق مردم را به دنبال دارد.

تعامل نظام‌مند با زیست‌بوم دانش‌بنیان

مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضاییه، به عنوان نهاد پیشران هوشمندسازی فرآیند‌های قضایی، توسعه کاربرد‌های هوش مصنوعی را در چارچوب سیاست‌های کلان دستگاه قضا و با همکاری نزدیک شرکت‌های دانش‌بنیان پیگیری نموده است. در آذرماه سال جاری، این مرکز فراخوانی عمومی و فراگیر برای دعوت از شخصیت‌های حقیقی و حقوقی فعال در حوزه هوش مصنوعی و خدمات الکترونیک قضایی منتشر کرد.

در پی این فراخوان، بیش از ۴۰ شرکت دانش‌بنیان با مشارکت فعال وارد فرآیند شدند و بیش از ۱۰ میلیون رکورد داده قضایی (شامل آرای قضایی، لوایح، دادخواست‌ها و سایر متون حقوقی، با رعایت کامل اصول محرمانگی، گمنام‌سازی دقیق و حفظ حریم خصوصی افراد) در اختیار آنان قرار گرفت تا ابزار‌های هوشمند حقوقی و قضایی را توسعه دهند. پس از ارزیابی‌های فنی، حقوقی و کیفی دقیق، تعدادی از محصولات پیشنهادی موفق به عبور از مراحل آزمون و تأیید گردیدند.

دیدگاه مدیران شرکت‌های دانش‌بنیان

زهراسادات فاطمی، مدیرعامل شرکت آیه، با قدردانی از رویکرد پیشگامانه قوه قضاییه، اظهار داشت که دسترسی به داده‌های مفید و گمنام‌سازی‌شده، نقطه شروع کلیدی برای ورود به این حوزه و توسعه محصولاتی بوده که امروز به بلوغ رسیده‌اند. وی داده را سوخت اصلی موتور هوش مصنوعی دانست و تأکید کرد که قوه قضاییه به عنوان تنها نهاد حاکمیتی پیشرو در اشتراک‌گذاری چنین داده‌هایی، کمک شایانی به اکوسیستم فناوری کشور کرده و سایر دستگاه‌ها نیز باید از این الگو بهره گیرند. فاطمی همچنین فراهم‌سازی امکان دریافت بازخورد مستقیم از مردم توسط قوه قضاییه را اقدامی ارزشمند توصیف کرد.

امین آقائی، مدیرعامل شرکت رایانش امن همراه روشن، با اشاره به سرمایه ارزشمند داده‌های گمنام‌سازی‌شده دریافتی، خاطرنشان کرد که این اقدام، دقت و کارایی سامانه‌های هوشمند را به طور قابل توجهی افزایش داده و فرهنگ اشتراک‌گذاری داده در نهاد‌های حاکمیتی را تقویت می‌کند. وی افزود که امکان دریافت بازخورد مستقیم از شهروندان، ارزش افزوده‌ای مهم برای بهبود مستمر محصولات ایجاد کرده است.

کاظم کیال، مدیرعامل پیام‌رسان بله، این اشتراک‌گذاری بیش از ۱۰ میلیون داده را اقدامی تحولی و ارزنده دانست که با رعایت دقیق حریم خصوصی، امکان توسعه راهنما‌های هوشمند برای تنظیم دادخواست و مشاوره اولیه حقوقی را فراهم آورده و بلوغ و انسجام مدیریت داده در قوه قضاییه را برجسته ساخته است.

محمد مشایخی، مدیرعامل شرکت هوش خرمند کارا، با تمجید از چابکی و خردمندی مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضاییه، تأکید کرد که بدون حمایت و دسترسی به داده‌های باکیفیت، مسیر توسعه مدل‌های زبانی و ابزار‌های هوشمند بسیار طولانی‌تر می‌بود و این الگو باید توسط سایر نهاد‌ها پیگیری شود.

آرش عباسی، مدیرعامل شرکت هوش مصنوعی یار، نیز این اقدام را نادر در فضای مدیریتی کشور دانست و گفت که پیش‌دستی قوه قضاییه در جمع‌آوری، گمنام‌سازی و ارائه داده‌ها، فرآیند آموزش مدل‌ها را تسریع بخشیده و نقطه قوت برجسته‌ای برای دستگاه قضا به شمار می‌رود.

پیشگامی قوه قضاییه در ایجاد زیرساخت‌های داده‌ای باز، رعایت دقیق اصول امنیتی و حریم خصوصی، و همکاری هدفمند با زیست‌بوم دانش‌بنیان کشور، الگویی موفق و ارزشمند برای سایر نهاد‌های دولتی و حاکمیتی فراهم آورده است. این رویکرد نه تنها نویدبخش آینده‌ای هوشمندتر و کارآمدتر در ارائه خدمات قضایی به آحاد جامعه است، بلکه گامی مؤثر در جهت تحقق عدالت داده‌محور، افزایش سواد حقوقی عمومی، کاهش بار محاکم و اجرای کامل سند تحول و تعالی قوه قضاییه به شمار می‌رود.