افشین: نگهداشت نخبگان با شعار ممکن نیست/ از مدرسه تا صنعت باید زنجیره نخبگانی شکل بگیرد

به گزارش خبرنگار دانشگاه خبرگزاری دانشجو، حسین افشین، معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان ریاست‌جمهوری، در حاشیه سیزدهمین نمایشگاه «ایران‌ساخت» و در جمع خبرنگاران، با تشریح دیدگاه‌ها و برنامه‌های دولت در حوزه نخبگان، بر ضرورت نگاه جامع و بلندمدت به مسئله شناسایی، پرورش و نگهداشت نخبگان تأکید کرد.

وی با اشاره به اینکه حفظ نخبگان صرفاً به یک عامل محدود نمی‌شود، گفت: برای نگهداشت نخبگان مجموعه‌ای از شرایط اجتماعی، سیاسی، اقتصادی و زیرساختی لازم است و در این مسیر، همه اجزای دولت باید به‌صورت هماهنگ عمل کنند. افشین تأکید کرد که این موضوع یک مسئله شعاری نیست و تحقق آن به برنامه‌ریزی و اقداماتی نیاز دارد که ممکن است چندین سال، حتی تا یک دهه، زمان ببرد.

معاون علمی رئیس‌جمهور با تفکیک میان «مهاجرت نخبگان» و «کسب تجربه و بازگشت به کشور» اظهار داشت: رفتن نخبگان برای کسب تجربه جهانی و بازگشت آن‌ها به کشور نه‌تنها منفی نیست، بلکه می‌تواند بسیار مفید باشد. به گفته وی، در سطح جهانی به‌طور متوسط حدود ۷ درصد از نخبگان مهاجرت کرده و سپس بازمی‌گردند، اما این عدد در ایران حدود یک درصد است. افشین با طرح این پرسش که چرا این نرخ پایین است، به عوامل متعددی اشاره کرد و یکی از مهم‌ترین آن‌ها را نبود بازار کار متناسب با فناوری‌های پیشرفته دانست.

او توضیح داد: اگر فناوری و صنعت کشور در سطح بالا توسعه نیابد، نخبه‌ای که تجربه جهانی کسب کرده، پس از بازگشت با نبود فرصت شغلی مناسب مواجه می‌شود. این مسئله ناشی از آن است که هنوز نتوانسته‌ایم فناوری را به‌درستی با صنعت پیوند بزنیم و همین موضوع به‌طور خودکار به مهاجرت نخبگان منجر می‌شود. افشین با استفاده از یک مثال گفت: برای برداشتن یک سیب از روی یک سطح در حال حرکت، باید سرعت دست با سرعت آن سطح هماهنگ باشد؛ در غیر این صورت حتی دیده هم نمی‌شود. به گفته او، در حوزه نخبگان نیز اگر زیرساخت‌های فناوری همگام با تحولات جهانی حرکت نکنند، امکان بهره‌گیری از ظرفیت نخبگان وجود نخواهد داشت.

وی توسعه فناوری‌های نوین در کشور را یک ضرورت زیرساختی دانست و افزود: در کنار آن، اصلاح قوانین نیز اهمیت زیادی دارد. به گفته افشین، وجود قوانین زائد و محدودکننده، از جمله تعیین سقف حقوق بدون توجه به حفظ نخبگان، باعث می‌شود این افراد به‌سرعت جذب کشورهای اطراف شوند. او تأکید کرد که سیاست‌گذاری‌ها باید متناسب و هدفمند باشد.

معاون علمی رئیس‌جمهور در ادامه به ابعاد اجتماعی و سیاسی موضوع اشاره کرد و گفت: برای نگهداشت نخبگان، افراد باید از نظر روحی و اجتماعی احساس رضایت و آرامش داشته باشند و این امر نیازمند برنامه‌ریزی حاکمیت و دولت است. به اعتقاد وی، تنها در صورت کنار هم قرار گرفتن همه این پارامترها می‌توان به نتیجه مطلوب رسید.

افشین با تأکید بر اهمیت شناسایی استعدادها از سنین پایین، گفت: اگر قرار است کشور از نخبگان خالی نشود، باید فرآیند شناسایی از کودکی آغاز شود. وی با اشاره به تأکید خود بر حضور دانش‌آموزان و خانواده‌ها در نمایشگاه ایران‌ساخت افزود: دیدن پیشرفت‌ها و فناوری‌هایی که توسط جوانان کشور ایجاد شده، انگیزه می‌سازد. تا زمانی که آینده را به افراد نشان ندهیم، نمی‌توانیم آن را بسازیم.

او با بیان اینکه نخبگی صرفاً به ریاضیات و فیزیک محدود نمی‌شود، اظهار داشت: نخبگی در هنر، ادبیات، سیاست، فرهنگ، علوم مهندسی و علوم پزشکی نیز وجود دارد و هر دانش‌آموز استعداد خاص خود را دارد. به گفته افشین، تلاش دولت بر این است که با محوریت مدارس، فرآیند شناسایی استعدادها تقویت شود؛ چرا که به تأکید رئیس‌جمهور، آینده کشور از مدارس ساخته می‌شود.

معاون علمی رئیس‌جمهور با اشاره به بسته‌های حمایتی بنیاد ملی نخبگان گفت: بسته‌های آموزشی، پژوهشی و طرح‌هایی مانند «احمدی روشن» برای کاهش فشار از دوش نخبگان طراحی شده‌اند. وی افزود: هرچند ممکن است از نظر عددی این حمایت‌ها بزرگ به نظر نرسد، اما نشان‌دهنده اهمیت نخبگان برای حاکمیت و اراده دولت برای حمایت از آن‌ها در حد توان است.

افشین حفظ شأن نخبگان را مرحله‌ای مهم پس از حمایت مادی دانست و گفت: باید از نظر معنوی نیز از نخبگان استفاده شود، نظرات آن‌ها در تصمیم‌گیری‌های کشور لحاظ شود و زمینه مشارکتشان فراهم آید. به گفته او، در سنین بالاتر نیز این نخبگان می‌توانند وارد چرخه نخبه‌پروری شوند و تجربیات خود را به نسل‌های بعد منتقل کنند. وی تصریح کرد که بنیاد ملی نخبگان در تلاش است این چرخه نخبگانی را از کودکی تا پایان عمر فعال نگه دارد.

وی در بخش دیگری از سخنان خود به تفاوت «تولید نخبه» و «نگهداشت نخبه» اشاره کرد و گفت: نگاه به این دو مقوله متفاوت است و برای نگهداشت نخبگان باید سرمایه‌گذاری در فناوری‌های نوین و صنایع مدرن انجام شود.

افشین با اشاره به نقدهای مطرح‌شده درباره نسل Z گفت: این نسل بسیار باهوش و سرشار از اطلاعات است و در مدت کوتاهی مهارت‌هایی را می‌آموزد که در گذشته زمان‌بر بود. به گفته او، برای چنین نسلی باید تصمیم‌گیری‌ها سریع، منعطف و متناسب با شرایط روز باشد، چرا که مقاومت در برابر نسل‌های جدید، منجر به از دست رفتن فرصت‌ها می‌شود.

معاون علمی رئیس‌جمهور در پاسخ به پرسشی درباره صادرات محصولات دانش‌بنیان گفت: مقایسه صرف صادرات محصولات دانش‌بنیان مسیر دقیقی نیست. وی اعلام کرد: صادرات محصولات دانش‌بنیان به حدود ۶۰۰ میلیون دلار رسیده و شرکت‌های دانش‌بنیان سفارش‌هایی نزدیک به ۲.۵ میلیارد دلار دارند، اما اهمیت اصلی در میزان کاهش ارزبری است. به گفته افشین، در حوزه دارو و تجهیزات پزشکی، اگر شرکت‌های دانش‌بنیان فعال نبودند، واردات کشور به‌جای ۲.۵ میلیارد دلار، به ۱۷ تا ۱۸ میلیارد دلار می‌رسید.

وی درباره رصدخانه نخبگان نیز توضیح داد: این رصدخانه با استفاده از هوش مصنوعی و داده‌کاوی، از حالت سنتی خارج شده و با بهره‌گیری از اطلاعات منابعی مانند لینکدین و ریسرچ‌گیت، وضعیت نخبگان ایرانی در داخل و خارج از کشور را پایش می‌کند. افشین تأکید کرد که هدف از این رصد، صرفاً آگاهی نیست، بلکه باید دید چه همکاری‌ها و اقدامات مشترکی می‌توان تعریف کرد.

معاون علمی رئیس‌جمهور با بیان اینکه دنیای امروز مرز نمی‌شناسد، گفت: هر نخبه ایرانی در خارج از کشور می‌تواند سفیر علمی ایران باشد و لازم است نگاه‌ها به سمت هم‌افزایی بین‌المللی تغییر کند. وی در پایان خاطرنشان کرد که آمارهای نخبگانی به‌صورت شفاف ارائه خواهد شد و سیاست‌گذاری‌ها بر اساس این داده‌ها ادامه می‌یابد.