نخستین نشست «هیئت صلح» ترامپ برای غزه؛ ۳۵ کشور عضو شدند، اروپا غایب بزرگ

باشگاه خبرنگاران جوان ؛ اعظم پورکند - دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، یک «هیئت صلح» جدید را برای هدایت آنچه تثبیت و بازسازی غزه می‌نامد، تشکیل داده است. ده‌ها کشور از سراسر خاورمیانه، آسیا و اروپا در این هیئت مشارکت دارند. در حالی که برخی از متحدان کلیدی آمریکا به آن ملحق می‌شوند، قدرت‌های بزرگ غربی به دلیل اختلاف نظر بر سر نقش این هیئت در مقایسه با سازمان ملل، از عضویت کامل خودداری کرده‌اند.

این هیئت متعهد شده است ۵ میلیارد دلار برای بازسازی غزه جنگ‌زده اختصاص دهد و هزاران نیرو را برای نیرو‌های تثبیت‌کننده بین‌المللی و پلیس به این سرزمین اعزام کند.

این نهاد که در اواسط ژانویه به عنوان بخشی از نقشه راه صلح ترامپ برای غزه تأسیس شد، برای عضویت دائمی فراتر از سه سال اول، ظاهراً به مشارکت یک میلیارد دلاری نیاز دارد. منتقدان در مورد مأموریت هیئت و عدم حضور نمایندگان سیاسی فلسطین ابراز تردید کرده‌اند.

ترامپ در سخنرانی افتتاحیه خود گفت که این «بااهمیت‌ترین» گردهمایی رهبران جهان است که تاکنون تشکیل شده است. او افزود که برخی کشور‌ها با نپیوستن «بازی درمی‌آورند»، از جمله برخی که علیرغم دعوت، حتی نمی‌خواهد در این نهاد حضور داشته باشند.

چه کسانی در هیئت صلح ترامپ حضور دارند؟

کاخ سفید به طور رسمی ۵۰ کشور را برای پیوستن به این هیئت دعوت کرده است که تاکنون حدود ۳۵ کشور ابراز تمایل کرده‌اند. گزارش‌ها حاکی از آن است که حدود ۲۶ کشور به طور رسمی ملحق شده و به عنوان اعضای مؤسس معرفی شده‌اند و نمایندگانی را به نشست افتتاحیه در واشنگتن فرستاده‌اند.

مجارستان و بلغارستان دو کشور عضو اتحادیه اروپا هستند که دعوت را پذیرفته‌اند و ویکتور اوربان، نخست‌وزیر مجارستان، متحد نزدیک ترامپ، شخصاً در این نشست شرکت کرد. کوزوو و آلبانی نیز مشارکت دارند.

نشست افتتاحیه در واشنگتن میزبان نمایندگانی از کشور‌های شرکت‌کننده بود، از سران دولتی مانند خاویر میلی، رئیس‌جمهور آرژانتین؛ پرابووو سوبیانتو، رئیس‌جمهور اندونزی؛ و الهام علی‌اف، رئیس‌جمهور آذربایجان؛ تا مقامات رده پایین‌تر، همراه با اعضای هیئت اجرایی آمریکا که بر برنامه‌ریزی عملیاتی نظارت دارند.

از جمله شرکای اصلی خاورمیانه‌ای در این هیئت می‌توان به اسرائیل (به نمایندگی گیدعون ساعر، وزیر امور خارجه)، امارات متحده عربی، مراکش، بحرین، مصر، عربستان سعودی، ترکیه، اردن، قطر و کویت اشاره کرد که همگی هیئت‌هایی را به اولین جلسه فرستادند.

از آسیا، قزاقستان، ازبکستان، ارمنستان، آذربایجان، هند، اندونزی، کامبوج، تایلند، ویتنام و پاکستان به نمایندگی شهباز شریف، نخست‌وزیر، حضور داشتند.

روسیه تأیید کرده که دعوتنامه دریافت کرده و در حال بررسی این پیشنهاد است.

یک هیئت اجرایی متشکل از چهره‌های کلیدی دولت ترامپ از جمله جرد کوشنر (داماد ترامپ)، مارکو روبیو (وزیر امور خارجه)، استیو ویتکاف (فرستاده ویژه)، تونی بلر (نخست‌وزیر پیشین انگلیس)، آجای بانگا (رئیس بانک جهانی) و دیگر مشاوران ارشد، بر برنامه‌ریزی عملیاتی، بازسازی، حکمرانی و پرتفوی سرمایه‌گذاری مرتبط با مأموریت هیئت نظارت دارند.

آیا فلسطینیان در هیئت صلح حضور دارند؟

هیچ نماینده فلسطینی در هیئت صلح یا هیئت اجرایی موازی غزه حضور ندارد. نه حماس و نه تشکیلات خودگردان فلسطین از جمله محمود عباس، رهبر آن، برای پیوستن دعوت نشده‌اند.

تنها نمایندگی فلسطین در «کمیته ملی اداره غزه» جداگانه است که شامل فلسطینیانی به عنوان روسای خدمات مختلف در «غزه جدید» پیشنهادی می‌باشد.

به گفته یک منبع فلسطینی که با تایمز آو اسرائیل صحبت کرده، واشنگتن تنها ایجاد یک کمیته هماهنگی بین تشکیلات خودگردان و این هیئت را تأیید کرده است. این کمیته باید روابط بین تشکیلات خودگردان و هیئت صلح که نظارت بر بازسازی غزه پس از جنگ را بر عهده دارد، رسمیت بخشد. محمد مصطفی، نخست‌وزیر تشکیلات خودگردان، نماینده رام‌الله در این پنل خواهد بود و نیکولای ملادنف، نماینده عالی غزه، نماینده هیئت صلح خواهد بود.

پس از تعهد بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، به پیوستن به این هیئت، این حرکت با انتقاد مواجه شد، به ویژه با توجه به اینکه دفتر او پیشتر ترکیب کمیته اجرایی آن را زیر سوال برده بود. اسامه حمدان، مقام ارشد حماس، در ۱۱ فوریه به الجزیره گفت که مشارکت نتانیاهو در این شورا «مسخره‌ترین موضوع روزگار» است.

سازمان حقوق بشری فلسطینی «الحق» نیز طرح صلح ترامپ را «روز تاریکی برای جامعه بین‌المللی» توصیف کرده است. این سازمان در بیانیه‌ای گفت: «این طرح به جای تضمین پایان فوری و بدون قید و شرط اشغال غیرقانونی اسرائیل... آن را گسترش، تعمیق و بین‌المللی می‌کند.»

چه کسانی عضویت در هیئت صلح را رد کرده‌اند؟

چندین قدرت غربی و بازیگران برجسته جهانی به دلیل نگرانی‌هایی درباره گستردگی منشور هیئت و همپوشانی احتمالی با سازمان ملل، عضویت را رد کرده یا در حال تعلل هستند.

اتحادیه اروپا ملحق نمی‌شود؛ اورزولا فون در لاین، رئیس کمیسیون اروپا، از حضور در نشست افتتاحیه خودداری کرد، در حالی که حضور یک کمیسر اروپایی در میان اعضای اتحادیه که مجوز این سفر را صادر نکرده بودند، جنجال برانگیخت. فرانسه، آلمان، انگلیس و اسپانیا همگی عضویت کامل را رد کرده‌اند.

واتیکان نیز اعلام کرده که پاسخ به بحران غزه باید تحت نظارت سازمان ملل باقی بماند.

سایر کشور‌هایی که صریحاً عضویت را رد کرده یا منتظر شفاف‌سازی هستند عبارتند از نیوزیلند (که مستقیماً رد کرد) و استرالیا (که هنوز در حال بررسی است). چندین دولت غربی که دعوت را پذیرفته‌اند، مشارکت خود را به نقش‌های ناظر غیرعضو محدود می‌کنند.

دستور کار اولین نشست هیئت چیست؟

سرتیپ جاسپر جفرز، ژنرال آمریکایی، در این نشست گفت که پنج کشور آماده اعزام نیرو‌های حافظ صلح به غزه هستند. «پنج کشور اول متعهد به اعزام نیرو به نیروی تثبیت‌کننده بین‌المللی شده‌اند: اندونزی، مراکش، قزاقستان، کوزوو و آلبانی. دو کشور متعهد به آموزش پلیس شده‌اند: مصر و اردن.» او افزود که نیروی تثبیت‌کننده بین‌المللی استقرار خود را از جنوب غزه (رفح) آغاز کرده و «بخش به بخش» گسترش خواهد یافت.

جفرز گفت که برنامه بلندمدت استفاده از ۲۰۰۰۰ نیروی تثبیت‌کننده بین‌المللی و آموزش ۱۲۰۰۰ پلیس است.

ایده اولیه پشت این هیئت اجرای طرح ترامپ برای غزه پس از جنگ بود که او در ماه سپتامبر در یک طرح صلح ۲۰ ماده‌ای تشریح کرد. ترامپ می‌گوید کشور‌های عضو قبلاً ۵ میلیارد دلار برای بازسازی این سرزمین تعهد کرده‌اند، در حالی که سازمان ملل هزینه آن را بیش از ۵۰ میلیارد دلار برآورد کرده است.

این هیئت همچنین قرار است کمک‌های بشردوستانه ارائه دهد، مکانیسم‌های امنیتی ایجاد کند و پایه‌های بهبود اقتصادی در غزه را بنا نهد. این هیئت به دنبال یک اداره تکنوکرات برای این منطقه است که تقریباً در سه سال جنگ به طور کامل ویران شده است، اداره‌ای متشکل از کارشناسان بین‌المللی به جای مقامات منتخب.

ترامپ رئیس و عضو مادام‌العمر این هیئت است. در این سند که اولین بار توسط بلومبرگ نیوز منتشر شد، آمده است: «مدت عضویت هر کشور عضو بیش از سه سال از تاریخ اجرای این منشور نخواهد بود، مشروط به تمدید توسط رئیس. شرط سه سال عضویت برای کشور‌های عضوی که در سال اول اجرای منشور بیش از یک میلیارد دلار وجه نقد به هیئت صلح کمک کنند، اعمال نخواهد شد.»

بر اساس پیش‌نویس منشور، عضویت در هیئت به کشور‌هایی محدود می‌شود که توسط رئیس دعوت شده‌اند. به رئیس اختیارات گسترده‌ای از جمله اختیار برکناری کشور‌های عضو - مشروط به وتوی دو سوم اعضای هیئت - و انتصاب جانشین در صورت ترک خود اعطا می‌شود.

آیا هیئت صلح ترامپ رقیبی برای سازمان ملل است؟

این هیئت همچنین به دلیل هدف قرار دادن نهاد‌های بین‌المللی موجود، از جمله سازمان ملل، با انتقاد مواجه شده است. در منشور هیئت آمده است که کمیته باید «شهامت کنار گذاشتن رویکرد‌ها و نهاد‌هایی را داشته باشد که اغلب شکست خورده‌اند». ترامپ خود مدتهاست منتقد سرسخت سازمان ملل است و اوایل ژانویه اعلام کرد که آمریکا از ۶۶ سازمان و معاهده بین‌المللی خارج خواهد شد که حدود نیمی از آنها به سیستم سازمان ملل وابسته هستند.

ترامپ در اواخر ژانویه در پاسخ به این سوال که آیا این هیئت می‌تواند جایگزین سازمان ملل شود، گفت: «ممکن است... سازمان ملل اصلاً مفید نبوده است. هرگز به پتانسیل خود نرسیده است.»

دیپلمات‌های سازمان ملل روز چهارشنبه یک روز زودتر از برنامه قبلی در نیویورک تشکیل جلسه دادند تا با نشست هیئت صلح ترامپ در واشنگتن تداخل نداشته باشد. در این نشست، آنها بر نقش حیاتی سازمان ملل در پرداختن به مناقشه اسرائیل و فلسطین تأکید مجدد کردند، حتی در حالی که ابتکار جدید تحت رهبری آمریکا به دنبال تغییر شکل تلاش‌های میانجی‌گری جهانی است.

رزماری دیکارلو، معاون دبیرکل سازمان ملل در امور سیاسی و صلح‌سازی، از این لحظه به عنوان «لحظه‌ای محوری» یاد کرد و آن را فرصتی نادر برای تغییر جهت منطقه پس از بیش از دو سال درگیری دانست. با این حال، او هشدار داد که نتیجه به تصمیماتی بستگی دارد که در هفته‌های آینده اتخاذ می‌شود.

چندین عضو شورای امنیت نیز اقدامات اخیر اسرائیل برای گسترش کنترل خود بر کرانه باختری را محکوم کردند و پاکستان این اقدامات را طبق قوانین بین‌المللی «باطل و بی‌اثر» خواند.

نظر مسکو چیست؟

ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، گفت که دعوتنامه شخصی ترامپ را برای پیوستن به این هیئت دریافت کرده است. او گفت: «در مورد مشارکت ما در این شورا، به وزارت خارجه روسیه دستور داده شده است اسناد دریافتی را مطالعه کند، در این مورد با شرکای استراتژیک خود مشورت کند و تنها پس از آن می‌توانیم به دعوت پاسخ دهیم.»

به گفته پوتین، تمرکز اصلی باید بر حل و فصل در خاورمیانه و همچنین یافتن راه‌هایی برای حل مشکلات فوری مردم فلسطین و رفع مسائل بشردوستانه «حاد» در غزه باشد. پوتین بر اهمیت اطمینان از اینکه کل فرآیند در نهایت به حل مثبت مناقشه اسرائیل و فلسطین کمک کند، تأکید کرد.

پوتین همچنین گفت که روسیه آماده است یک میلیارد دلار به «شورای صلح» از وجوه مسدود شده در آمریکا اختصاص دهد. سرگئی لاوروف، وزیر امور خارجه روسیه، گفت که مسکو یادداشت رسمی مبنی بر مجوز استفاده از دارایی‌های مسدود شده برای پروژه‌های غزه به واشنگتن ارسال کرده است، اما پاسخی دریافت نکرده است.

منبع: آرتی