چرا برخی افراد هیچ‌وقت عکس‌هایشان را پست و استوری نمی‌کنند؟

باشگاه خبرنگاران جوان - زمانی فکر می‌کردیم کسانی که در فضای مجازی ردی از خود به‌جا نمی‌گذارند، یا افسرده‌اند، یا زندگی کسالت‌باری دارند و یا آن‌قدر از تکنولوژی عقب مانده‌اند که تماشاچی باقی مانده‌اند. اما بیایید یک‌بار برای همیشه این افسانه را دور بریزیم؛ شاید آن‌ها باهوش‌ترین کاربران اینترنت باشند که تصمیم گرفته‌اند «باشند، اما دیده نشوند».

شاید کسانی که عکس پست نمی‌کنند، دارند از یک «مهمانی جهنمی» فرار می‌کنند؛ جایی که رئیس سخت‌گیر، اقوام سنتی و دوستان صمیمی‌ همگی در یک اتاق به آن‌ها زل زده‌اند و هر کلمه‌ای که بگویند، می‌تواند علیه‌شان استفاده شود.

فکر می‌کنید آن دوستِ قدیمی که سال‌هاست هیچ عکسی از او ندیده‌اید، به بالاترین سطح اعتمادبه‌نفس رسیده، یا دارد از پشت دیوارهای بلندِ سکوت، دقیق‌تر از هر کسی شما را تماشا می‌کند؟

برای درک ارزشمندی سکوت کاربرانی که از زندگی خود، چیزی در اینترنت پست نمی‌کنند، بیایید ابتدا یک سوءتفاهم تاریخی را پاک کنیم. در سال‌های آغازین وب و دوران اوج فراگیری وبلاگ‌ها، جیکوب نیلسن، پژوهشگر برجسته کاربری، اصلی را مطرح کرد که به «قانون ۱ درصد» یا قانون ۹۰-۹-۱ شهرت یافت و معماری واقعی جوامع آنلاین را این‌طور ترسیم می‌کرد:

۹۰ درصد کاربران فقط مصرف‌کننده‌اند (می‌خوانند، می‌بینند، رد می‌شوند). ۹ درصد گاهی مشارکت می‌کنند (لایک می‌زنند یا کامنتی می‌گذارند). و تنها یک درصد هستند که محتوا تولید می‌کنند و صدایشان شنیده می‌شود.

در آن دوران، با دیده‌ی تحقیر به این اکثریت ۹۰ درصدی نگاه می‌کردند. به آن‌ها لقب «Lurker» (به معنای کسی که در سایه کمین کرده) یا «تماشاچی مفت‌سوار» می‌دادند. پیش‌فرض این بود که این افراد یا تنبل‌اند، یا چیزی برای ارائه ندارند، یا از تکنولوژی می‌ترسند. اما امروز، در سال ۲۰۲۵، این تعریف دچار یک دگرگونی رادیکال شده است.

در وهله‌ی اول، معنای سکوت در عصر حاضر تغییر کرده و پست نگذاشتن دیگر به معنای «نبودن» نیست؛ بلکه شکلی از  «مشارکت محیطی» یا «خودداری فعال» (Active Withholding) محسوب می‌شود. اکثریت خاموش، در واقع هوشمندترین بازیگران این اکوسیستم‌اند و قوانین بازی را بهتر فهمیده‌اند:

جایی که «توجه» و «داده» ارز رایج به حساب می‌آید، کسی که داده‌ای نمی‌دهد اما اطلاعات می‌گیرد، برنده است.

آن‌ها در سکوت مشاهده می‌کنند، یاد می‌گیرند و سرگرم می‌شوند، اما آگاهانه از تغذیه کردن الگوریتم‌ها با لحظات خصوصی‌شان سر باز می‌زنند. این گروه «ماده تاریک» اینترنت به‌شمار می‌روند؛ نامرئی اما دارای جرمی سنگین که تعادل کل کهکشان وب را حفظ می‌کند.

اما در ذهن این افراد چه می‌گذرد؟ آیا واقعاً از اعتمادبه‌نفس بالایی برخوردارند یا صرفاً می‌ترسند؟ برای پاسخ به این سؤال، باید از سطح جامعه‌شناسی عبور کنیم و نگاهی به عمق روان‌شناسی فردی بیندازیم؛ جایی که مفاهیمی مثل «خودمختاری» و «لذت بودن در لحظه» معنا پیدا می‌کنند.

وقتی به صفحه اینستاگرامِ دوستی نگاه می‌کنیم که آخرین پستش مربوط به تولد سه سال پیش اوست، ناخودآگاه در ذهنمان او را قضاوت می‌کنیم: «نکنه افسرده شده؟» یا «شاید زندگی‌اش آن‌قدر کسالت‌باره که چیزی برای نشون دادن نداره؟»

 اما علم روان‌شناسی این دست قضاوت‌های رایج را رد می‌کند. این سکوت طولانی، نشانه خالی بودن زندگی نیست؛ بلکه می‌تواند نشانه‌ای از «پرباری درونی» باشد. بیایید ببینیم چرا کسانی که عکس پست نمی‌کنند، اغلب از نظر روانی سالم‌تر و امن‌تر از کسانی هستند که روزی ۱۰ استوری می‌گذارند.

رای درک ذهنیت این «ناظران خاموش»، باید ابتدا بفهمیم وقتی دکمه‌ی «Share» را فشار می‌دهیم، واقعاً چه اتفاقی در ذهن ما می‌افتد.

در لحظه‌ای که شما تصمیم می‌گیرید عکسی از غروب خورشید یا میز شام عاشقانه‌تان را منتشر کنید، ناخودآگاه وارد «قراردادی نانوشته» با مخاطبان خود می‌شوید. شما بخشی از «استقلال» خود را قربانی می‌کنید، چون دیگر آن لحظه، فقط متعلق به شما نیست.

روان‌شناسان این وضعیت را در چارچوب «نظریه خودمختاری» (Self-Determination Theory) توضیح می‌دهند. انسان‌ها سه نیاز اساسی دارند: خودمختاری، شایستگی و ارتباط. آدم‌های ساکت، با پست نکردن، نیاز اول را به شکلی قدرتمند حفظ می‌کنند. آن‌ها حاضر نیستند لذت خالص نوشیدن یک قهوه را با اضطراب «کادربندی مناسب برای استوری» معامله کنند. برای آن‌ها، تجربه‌کردن لحظه نمایش آن اولویت دارد.

باید اعتراف کنیم که شبکه‌های اجتماعی به یک شغل دوم فرساینده تبدیل شده‌اند و اشتراک‌گذاری نه فقط تفریح، که نوعی «اجرا» است. شما باید کارگردان، نویسنده، بازیگر و تدوین‌گر زندگی خودتان باشید. و مثل هر اجرایی، ترس از شکست وجود دارد.

کسی که مدام پست می‌گذارد، دائماً در حال سنجش «شایستگی» خود با متر و معیار لایک‌هاست. اگر پستی کم لایک بخورد، حس خفیفی از «بی‌کفایتی» یا طردشدن به سراغش می‌آید. افرادی که پست نمی‌گذارند، خود را از این «تئاتر شایستگی» بازنشسته کرده‌اند و نیازی ندارند که یک الگوریتم یا تعدادی غریبه، ارزش لحظاتشان را تأیید کنند.

شاید بپرسید: «پس نیاز به ارتباط چه می‌شود؟ مگر انسان موجودی اجتماعی نیست؟ افراد ساکت، انسان‌گریز نیستند؛ فقط مدل ارتباطی‌شان را عوض کرده‌اند.

در دنیای شبکه‌های اجتماعی، ما با مدل «پخش همگانی» خو گرفته‌ایم؛ یعنی من فریاد می‌زنم و ۵۰۰ نفر که شاید نیمی از آن‌ها را نشناسم، صدایم را می‌شنوند. اما کاربران ساکت، با مدل «پخش محدود» زندگی می‌کنند و ارتباطات عمیق را به ارتباطات وسیع ترجیح می‌دهند.

به‌جای اینکه عکس اولین قدم‌های کودکشان را برای صدها نفر استوری کنند تا واکنش‌های سطحی و ایموجی‌های «قلب» دریافت کنند، آن را در یک گروه کوچک دوستان به‌اشتراک می‌گذارند؛ جایی که واکنش‌ها واقعی‌تر و عمیق‌تر است.

بسیاری از افرادی که پست نمی‌گذارند، لزوماً به نیروانای عرفانی نرسیده‌اند؛ فقط محتاط شده‌اند: این گروه می‌دانند که در اینترنت سال ۲۰۲۵، هر کلمه‌ای که بگویید، می‌تواند روزی علیه شما استفاده شود. اینجاست که به مفهوم به نام «سرمایش اجتماعی» می‌رسیم.

در فیزیک وقتی دما پایین می‌آید، حرکت اتم‌ها کُند می‌شود. در جامعه هم همین‌طور است. وقتی انسان‌ها احساس کنند که دائماً «تحت نظارت» هستند، رفتارهایشان کُند، محتاطانه و منجمد می‌شود.

و واقعیتی که شاید از نظارت لحظه‌ای هم مهم‌تر باشد ماندگاری ابدی داده‌ها است. اینترنت فراموش نمی‌کند. آن جوکِ بی‌مزه‌ای که در سال ۲۰۱۵ توییت کردید، یا عکس ناشیانه‌ای که از یک مهمانی در فیس‌بوک گذاشتید، مثل یک بمب ساعتی عمل می‌کند. کاربران امروز دیده‌اند که چطور یک توییت قدیمی باعث اخراج آدم‌ها، بی‌آبرویی یا «کنسل‌شدن» آن‌ها در سال‌های بعد شده است.

این آگاهی دائمی، نوعی اثر بازدارنده ایجاد می‌کند: کاربران برای محافظت از «خود آینده‌شان»، به سکوت پیش‌دستانه روی می‌آورند. در اقتصاد اعتباری مدرن، داده حکم پول را دارد و اعتبار حکم سرمایه.

فردی که پست نمی‌گذارد، در حال اجرای استراتژی «مدیریت دفاعی داده» است. آن‌ها دریافته‌اند که در محیط‌های دوقطبی و پرتنش آنلاین، هر اظهارنظری می‌تواند علیه خودشان استفاده شود؛ پس سکوت را امن‌ترین پناهگاه می‌دانند.

نتیجه‌ی این سرمایش، ظهور پدیده‌ای به نام میانگین بوروکراتیک است: کاربران برای حفظ امتیاز اجتماعی خود، هرگونه ویژگی منحصربه‌فرد، تیز یا بحث‌برانگیز را از پروفایل‌های خود حذف می‌کنند. بسیاری از مردم ترجیح می‌دهند شبیه کارمندی خنثی و بی‌خطر به نظر برسند تا انسانی واقعی با نظرات پیچیده. درنهایت، امن‌ترین پروفایل، پروفایلی است که هیچ‌چیز در آن نیست.