زنجبیل برای بیشتر مردم یک ادویه آشناست؛ ماده ای تند و معطر که در غذاها، دمنوش ها و بسیاری از درمان های سنتی استفاده می شود. اما سال هاست پژوهشگران به یک ویژگی متفاوت این گیاه توجه کرده اند: آیا ترکیبات موجود در زنجبیل می توانند در مبارزه با التهاب نقش داشته باشند؟
یک پژوهش جالب ایده ای بسیار متفاوت را بررسی کرد. دانشمندان به جای آن که صرفا عصاره یا پودر زنجبیل را مصرف کنند، ذراتی بسیار کوچک از خود زنجبیل استخراج کردند؛ ذراتی در مقیاس نانو که می توانستند پس از مصرف خوراکی، به روده بزرگ برسند.
نتایج آزمایش ها روی سلول ها و مدل های حیوانی، توجه زیادی را به این ایده جلب کرد. البته باید تاکید کرد که این یافته ها هنوز به معنی آن نیست که خوردن زنجبیل می تواند بیماری های التهابی روده را در انسان درمان کند.
زنجبیل چگونه به یک نانوذره تبدیل شد؟
پژوهشگران ابتدا زنجبیل تازه را آماده کردند و سپس با استفاده از روش های آزمایشگاهی مانند همگن سازی و سانتریفیوژ با سرعت بالا، ذرات موجود در آن را جدا و خالص کردند.
محصول به دست آمده شامل جمعیتی از نانوذرات مشتق شده از زنجبیل بود که اندازه متوسط آن ها حدود ۲۳۰ نانومتر گزارش شد. برای تصور این اندازه کافی است بدانیم صدها عدد از این ذرات می توانند در عرض یک تار موی انسان قرار بگیرند.
این ذرات فقط تکه های ساده ای از زنجبیل نبودند. پژوهشگران دریافتند که آن ها حاوی ترکیبات زیست فعال زنجبیل، از جمله ۶-gingerol و ۶-shogaol، و همچنین لیپیدها و مواد زیستی دیگری هستند.
چرا روده بزرگ اهمیت دارد؟
بیماری های التهابی روده، از جمله بیماری کرون و کولیت اولسراتیو، با التهاب مزمن دستگاه گوارش ارتباط دارند. در چنین شرایطی، کنترل التهاب و کمک به ترمیم پوشش روده اهمیت زیادی دارد.
ایده اصلی پژوهشگران این بود که اگر بتوان مواد ضدالتهابی را مستقیما به محل التهاب رساند، شاید بتوان اثر مطلوب را افزایش داد و در عین حال تماس غیرضروری آن ها با سایر قسمت های بدن را کاهش داد.
در آزمایش های انجام شده، نانوذرات مشتق شده از زنجبیل پس از مصرف خوراکی توانستند به شکل موثری روده بزرگ را هدف قرار دهند و عمدتا توسط سلول های پوششی روده و برخی سلول های ایمنی جذب شوند. نانوذرات زنجبیل چه کاری انجام دادند؟
نتایج آزمایش های حیوانی امیدوارکننده بود.
در مدل های مختلف کولیت در موش ها، نانوذرات زنجبیل توانستند شدت التهاب حاد را کاهش دهند و به ترمیم بافت روده کمک کنند. پژوهشگران همچنین کاهش برخی مولکول های مرتبط با التهاب، از جمله tnf-alpha، il-۶ و il-۱β، و افزایش برخی عوامل ضدالتهابی مانند il-۱۰ و il-۲۲ را گزارش کردند.
موضوع جالب تر این بود که در مدل های حیوانی، این نانوذرات با کاهش التهاب مزمن، با کاهش خطر سرطان مرتبط با کولیت نیز ارتباط نشان دادند.
این یافته اهمیت زیادی دارد، زیرا التهاب مزمن روده می تواند در طول زمان به آسیب بافتی و افزایش خطر برخی عوارض منجر شود. آیا این یعنی زنجبیل می تواند کولیت را درمان کند؟
پژوهش مورد اشاره، یک مطالعه پیش بالینی بود؛ یعنی نتایج اصلی آن از آزمایش های سلولی و مدل های حیوانی به دست آمده است. بنابراین نمی توان از آن نتیجه گرفت که مصرف زنجبیل یا حتی مصرف نانوذرات زنجبیل می تواند بیماری کرون یا کولیت اولسراتیو را در انسان درمان کند.
حتی نمی توان نانوذراتی را که در آزمایشگاه با روش های تخصصی تولید و خالص شده اند، معادل زنجبیلی دانست که در خانه می خوریم یا به صورت دمنوش مصرف می کنیم.
به عبارت دیگر، «زنجبیل ممکن است دارای ترکیبات ضدالتهابی باشد» با این ادعا که «خوردن زنجبیل بیماری التهابی روده را درمان می کند» دو گزاره کاملا متفاوت هستند. پس اهمیت این کشف در چیست؟
اهمیت این پژوهش فقط در خود زنجبیل نیست؛ بلکه در ایده ای است که پشت آن قرار دارد.
پژوهشگران نشان دادند که یک ماده خوراکی می تواند منبعی برای ساخت نانوذرات زیستی باشد و این ذرات ممکن است به عنوان یک سیستم طبیعی برای رساندن مواد فعال به روده مورد استفاده قرار گیرند.
این موضوع در سال های بعد نیز مورد توجه قرار گرفت. برای مثال، پژوهش های دیگری بررسی کردند که آیا می توان از نانوذرات مشتق شده از زنجبیل به عنوان وسیله ای برای رساندن داروهای ضدسرطان به تومورهای روده بزرگ استفاده کرد.
در یکی از این مطالعات، نانوذرات مشتق شده از زنجبیل با داروی دوکسوروبیسین ترکیب شدند تا امکان استفاده از آن ها به عنوان یک سیستم دارورسانی برای سرطان روده بزرگ بررسی شود. یک ادویه معمولی با یک ایده پزشکی غیرمعمول
شاید جذاب ترین بخش داستان همین باشد: ماده اولیه این فناوری، چیزی است که در آشپزخانه بسیاری از خانه ها پیدا می شود.
اما فاصله زیادی بین «زنجبیل خوراکی» و «نانوذرات مشتق شده از زنجبیل» وجود دارد. تولید این ذرات نیازمند فرایندهای آزمایشگاهی، جداسازی، خالص سازی و مشخصه یابی دقیق است و نمی توان با مخلوط کردن زنجبیل در خانه به همان محصول رسید. حتی منابع پژوهشی نیز درباره تلاش برای ساخت این ذرات از زنجبیل تازه، بر استفاده از تجهیزات تخصصی آزمایشگاهی تاکید کرده اند.
آنچه علم تاکنون نشان داده، بسیار ظریف تر و البته جذاب تر است: ذرات بسیار کوچک مشتق شده از زنجبیل در آزمایشگاه توانسته اند در مدل های حیوانی به سمت روده حرکت کنند، التهاب را کاهش دهند و به ترمیم بافت کمک کنند.
این یافته می تواند مسیر جالبی برای توسعه درمان های آینده باشد، اما برای تبدیل شدن به یک درمان واقعی، باید مراحل بیشتری از پژوهش، به ویژه مطالعات بالینی در انسان، پشت سر گذاشته شود.
شاید در آینده، زنجبیل فقط یک ادویه در آشپزخانه نباشد؛ بلکه الهام بخش نسل جدیدی از روش های دارورسانی هدفمند برای بیماری های روده باشد. کد خبر 1062641
