بسیاری از ما در مواجهه با چالشهای زندگی روزمره یا تصمیمگیریهای حساس مالی، به سادگی عباراتی نظیر «این کار بسیار پرریسک است» را به کار میبریم. با این حال، در حوزه اقتصاد رفتاری و روانشناسی تصمیمگیری، مرز باریک اما بنیادینی میان دو مفهوم کلیدی «ریسک» و «عدم قطعیت» وجود دارد که نادیده گرفتن آن میتواند به رفتارهای غیرمنطقی، اضطراب فرساینده و خطاهای محاسباتی سنگین منجر شود.
تفکیک علمی این دو مفهوم به سالها پیش و پژوهشهای کلاسیک اقتصاددان برجسته، فرانک نایت، بازمیگردد. ریسک به شرایطی اطلاق میشود که پیامدهای نامطلوب احتمالی وجود دارند، اما انسان میتواند با تکیه بر دادههای پیشین، محاسبات آماری و شواهد تجربی، احتمال وقوع هر پیامد را تخمین بزند؛ درست مانند پرتاب یک تاس منصفانه، یا محاسبات دقیق آکچوئری در شرکتهای بیمه برای برآورد خسارت تصادفات رانندگی. در مقابل، عدم قطعیت نایتی فضایی است که در آن حتی فهرست پیامدهای احتمالی نیز نامشخص و مهندسیناپذیر است و هیچ مدل ریاضی یا داده تاریخی معتبری برای تخصیص شانس و درصد به رخدادها وجود ندارد.
شوکهای ارزی ناگهانی، تحولات بنیادین ژئوپلیتیک، تغییرات پیشبینینشده در قوانین تجاری یا ورود فناوریهای ساختارشکن و نوظهور نمونههای روشنی از ورود به فضای عدم قطعیت محض به شمار میروند.
مغز انسان بر اساس سازوکارهای تکاملی و پردازش پیشبینانه طراحی شده است تا مصرف انرژی شناختی را به حداقل رسانده و از الگوهای پیشبینیپذیر برای بقا استفاده کند. …
