قدرت سازگاری مغز؛ انسان چگونه پس از نابینایی دوباره با جهان ارتباط برقرار می‌کند؟

به گزارش سایت دیدبان ایران، پژوهش‌ها نشان می‌دهند مغز پس از نابینایی بخش‌های دیداری را رها نمی‌کند، بلکه حتی ظرف پنج روز آن‌ها را برای پردازش حس لامسه بازتنظیم می‌کند. مغز انسان ساختاری ثابت و تغییرناپذیر نیست. این اندام شگفت‌انگیز در طول زندگی پیوسته خود را با تجربه‌های تازه سازگار می‌کند، مهارت‌های جدید می‌آموزد و شیوه پردازش اطلاعات را تغییر می‌دهد. اما وقتی یکی از مهم‌ترین منابع دریافت یعنی بینایی، از دست می‌رود، مغز چگونه با شرایط جدید کنار می‌آید؟

مغز از میلیاردها سلول عصبی تشکیل شده است که از طریق شبکه‌ای پیچیده با یکدیگر ارتباط برقرار می‌کنند. این ارتباطات ثابت نیستند و تجربه‌های روزمره، یادگیری و تمرین می‌توانند نحوه فعالیت آن‌ها را تغییر دهند.

برای مثال، وقتی فردی نواختن یک ساز موسیقی را یاد می‌گیرد، مغز او به‌تدریج در هماهنگ‌کردن حرکت انگشتان، پردازش صداها و به‌خاطرآوردن الگوهای موسیقی مهارت بیشتری پیدا می‌کند. بخشی از این پیشرفت به تغییر قدرت ارتباطات عصبی و هماهنگی بهتر شبکه‌های مغز مربوط است.

انعطاف‌پذیری عصبی به همین توانایی تغییر گفته می‌شود. مغز می‌تواند ارتباطات پرکاربرد را تقویت کند، میزان فعالیت برخی مسیرهای عصبی را تغییر دهد و در شرایط خاص، سازمان‌دهی شبکه‌های خود را با نیازهای تازه هماهنگ کند.

هنگامی که فرد بینایی خود را از دست می‌دهد، مغز دیگر اطلاعاتی را که پیش‌تر از چشم‌ها دریافت می‌کرد، در اختیار ندارد. این تغییر می‌تواند فعالیت شبکه‌های مرتبط با پردازش اطلاعات حسی را دگرگون کند.

البته انعطاف‌پذیری عصبی به معنای توانایی نامحدود مغز برای جبران هر آسیبی نیست. مغز نمی‌تواند هر بخش ازدست‌رفته‌ای را آزادانه جایگزین کند یا تمام محدودیت‌های ناشی از نابینایی را از میان بردارد. میزان سازگاری به عوامل مختلفی از جمله سن، تجربه‌های قبلی، وضعیت شبکه‌های عصبی و مدت نابینایی بستگی دارد.

یکی از پرسش‌های جالب درباره انعطاف‌پذیری عصبی این است که مغز برای سازگاری با شرایط تازه به چه مدت زمان نیاز دارد. آیا تغییرات پس از سال‌ها نابینایی ظاهر می‌شوند یا ممکن است بسیار زودتر آغاز شوند؟ …