آنچه بر شیعیان این مرز و بوم از قرن سوم تا پنجم گذشت

جوان آنلاین: پذیرش اسلام از سوی ایرانیان و به شکل تدریجی و از روی آگاهی از قرن اول هجری آغاز و در طی دو قرن به مسلمان شدن جمعیت قابل توجهی از آنان منجر شد. به همان موازات، تشیع هم گرچه به جهت تعداد کم شمارتر بود، اما در نقاط مختلف ایران رشدی رو به تزاید داشت. از شروع قرن سوم هجری تا قرن پنجم و به ویژه بعد از شروع دوران غیبت صغری (۳۲۹ قمری)، در ایران تحولاتی سیاسی مهمی روی داد که تأثیراتی قابل توجه، هم بر زندگی کل ایرانیان و هم بر زندگی شیعیان داشت. در مقال پی آمده، این تغییرات سیاسی و تأثیرات آن بر وضعیت شیعیان را از قرن سوم تا قرن پنجم مورد بررسی قرار داده‌ایم؛ امید آنکه تاریخ پژوهان ایران و عموم علاقه‌مندان را مفید و مقبول آید. 

 

 آغازین سکونتگاه‌های شیعیان در ایران

با شروع قرن سوم، نقاطی از ایران به محل سکونت شیعیان تبدیل شده بود. در رأس این مناطق، خراسان و به ویژه نیشابور، طبرستان (که در آن علویان حضور پررنگی داشتند)، ری و قم قرار داشت. همچنین در برخی از مناطق همدان، خوزستان و سیستان، اقلیتی از شیعیان زندگی می‌کردند. در آن مقطع، تقریباً نیمی از مردم ایران مسلمان شده بودند، اما همچنان جمعیت قابل توجهی از ایرانیان، دین زرتشتی داشتند. 

 طاهریان و جنگ با علویان  …