در رسای سایه

فارغ از مباحث زیبایی‌شناسی و مبلمان و مقوله‌های مهمی چون تعدیل دمای شهری، کاهش آلودگی، تولید اکسیژن و…، سایه در سامانه‌های طبیعی و انسانی، از آب‌وهوای خُردمقیاس و آسایش حرارتی تا کارکردهای اکولوژیکی، یکی از عناصر بنیادی اما کمتر مورد توجه در تنظیم شرایط محیطی است. اگرچه سایه در نگاه نخست تنها به معنای کاهش تابش مستقیم خورشید است، پیامدهای آن بسیار فراتر از کاهش نور است و می‌تواند بر تراز انرژی سطح، دمای سطح و هوا، رطوبت، تبخیر و تعرق، آسایش حرارتی انسان و عملکرد اکوسیستم‌ها اثر بگذارد.

در محیط‌های شهری، سایه درختان و سایر عناصر معماری با کاهش تابش موج‌کوتاه خورشیدی و تابش موج‌بلندی که بدن دریافت می‌کند، می‌تواند دمای تابشی میانگین و شاخص‌های تنش گرمایی را به‌طور قابل‌توجهی کاهش دهد. درواقع، تفاوت تابش دریافتی و تباین دمایی سطوح در شرایط سایه و آفتاب، به شکل‌گیری اختلاف فشار در مقیاس خرد و وزش باد ملایم و همچنین تعدیل شرایط دمایی منجر می‌شود. به‌عبارتی، شواهد پژوهشی نشان می‌دهد که در شرایط گرم و آفتابی، مؤلفه تابشی یکی از مهم‌ترین عوامل تعیین‌کننده آسایش حرارتی فضای باز است. به‌طوری‌که در برخی مناطق، در روزهای گرم، اگر دماسنج را در دو نقطه مجاور هم، یکی برخوردار از سایه و دیگری محروم از سایه، قرار دهیم، تفاوت دمایی حتی بیش از ده درجه سلسیوس ثبت می‌شود. این موضوع در روزمرگی انسان‌ها نیز به چالشی رقابتی برای تصرف مکان‌های سایه‌دار جهت پارک‌کردن خودروها در کنار خیابان‌ها، در روزهای گرم سال، تبدیل شده است. …