بازار
واژه سماع در اصل به چه معنا بوده و چگونه در طول تاریخ تصوف از معنای نخستین خود فاصله گرفته و به رقص و حرکات موزون امروزی تبدیل شده است؟
موضوع سماع در تصوف فرقه‌ای یکی از مباحث بسیار چالش‌برانگیز است. در بیان حقیقت این پدیده باید بگویم تعریف اولیه سماع با آنچه امروز در جامعه و حلقه‌های صوفیه مشاهده می‌کنیم کاملاً متفاوت است. سماع در لغت و در اصل به معنای شنیدن صدای خوش بوده است. در صدر تاریخ تصوف، ظاهر قضیه این‌گونه بود که قاری می‌آمد و قرآن یا اشعار عرفانی را با صدای خوش می‌خواند و حاضران گوش می‌سپردند. اما به مرور زمان و در طول تاریخ، آداب و رسوم من‌درآوردی و متعددی به این حالت ساده افزوده شد و تغییر شکل یافت.
امروز دیگر سماع به معنای شنیدن شعر خوش نیست؛ بلکه به شکلی ساختاریافته درآمده که مریدان دور هم جمع شده، حلقه ذکر تشکیل می‌دهند، دارای سرذکر و سرحلقه هستند و در برخی طریقت‌ها رفتارهای خاصی را اجرا می‌کنند. برای نمونه در طریقت قادریه به یک شیوه و در طریقت نقشبندیه جهری به شیوه‌ای دیگر سماع برگزار می‌شود و در برخی فرقه‌ها نواختن آلات موسیقی مانند دف و تنبور نیز به آن ضمیمه شده است. در واقع آنچه امروز تحت عنوان سماع شناخته می‌شود، مجموعه‌ای مرکب از موسیقی، غنا، آواز و حرکات خاص بدنی است که تحت لوای عرفان ترویج می‌شود.
آیا خود اهل خانقاه و بزرگان تصوف درباره جواز یا نحوه برگزاری سماع اتفاق نظر دارند یا در درون تصوف نیز درباره آن اختلاف است؟ …
