سه بیانیه، یک شکاف

بیانیه دوحه با شعار «گاز طبیعی؛ شکل‌دهنده آینده انرژی» منتشر شد. هسته آن تبلیغ گاز بود: منبعی فراوان، ارزان، پاک و قابل‌اتکا و «سوخت انتخابی» برای تامین تقاضای رو به رشد انرژی، مقابله با تغییر اقلیم و بهبود کیفیت هوا. رسانه‌های قطری و منابع مجمع بر پیشنهاد همکاری در تولید هیدروژن، گازهای نو و فناوری جذب و ذخیره کربن تاکید کردند. بیانیه حتی به تهدیدهای ناشی از «استفاده مخرب از فناوری‌های اطلاعات و ارتباطات» اشاره داشت. منطق دوحه این بود: «ما را به‌عنوان بخشی از راه‌حل اقلیمی بپذیرید.» مخاطبش سیاستگذار اروپایی و بازار گذار انرژی بود. دوحه دغدغه‌ای جز اعتبار اقلیمی گاز نداشت. مجمع در آن بیانیه وکیل مدافع گاز «پاک» بود، نه صدای صادرکننده‌ای که زیر فشار جنگ و تحریم است.  الجزایر: ورود سیاست

دو سال بعد، لحن تغییر کرد. بیانیه الجزایر با شعار «گاز طبیعی برای آینده‌ای امن و پایدار» دو پیام مهم داشت. نخست، تحریم‌های اقتصادی یک‌جانبه بدون تایید شورای امنیت و اعمال فراسرزمینی قوانین ملی علیه اعضا از جمله ایران را محکوم کرد. دوم، این بیانیه نشانه‌هایی از نهادینه‌سازی و گسترش فرهنگ مصرف گاز داشت: توافق درباره استقرار موسسه پژوهش گاز مجمع در الجزایر و پیوستن موزامبیک، موریتانی و سنگال. ادبیات «قابل‌اتکا و انعطاف‌پذیر» به «فراوان و ارزان» اضافه و تعهد به بازارهای متوازن مطرح شد. الجزایر مرحله گذار بود: گاز همچنان «پایدار» معرفی می‌شد، اما برای نخستین‌بار، سیاست تحریم هم وارد متن بیانیه شد.  مسکو: دفاع از حاکمیت در بازار آشفته

بیانیه مسکو از همان جمله اول، موضوعی متفاوت را پیش می‌کشد: تاکید دوباره بر «حقوق حاکمیتی مطلق و دائمی» اعضا بر منابع گازشان. این عبارت در بیانیه‌های پیشین، چنین جایگاه آغازینی نداشت. اعضا اعلام می‌کنند می‌خواهند «تامین‌کننده قابل‌اطمینان» باشند. این کلمه کلیدی است، چون همین اعتبار است که جنگ، آن را به پرسش کشیده است.  تفاوت‌های اصلی بیانیه مسکو …