کلان‌شهرهای بدون برنامه

بر اساس گزارشی از فایننشال‌تایمز، آفریقا تا همین چند وقت پیش قاره‌ای کاملا روستایی به شمار می‌رفت. در سال۱۹۵۰، نزدیک به ۹۰درصد از مردم این قاره در روستاها می‌زیستند و در این پهنه پهناور، تنها قاهره و اسکندریه جمعیتی بیش از یک‌میلیون نفر داشتند. امروز اما با معیارهای تازه و یکپارچه سازمان ملل برای تعاریف شهری، نزدیک به سه‌چهارم جمعیت آفریقا در کانون‌های شهری یا نیمه‌شهری سکونت دارند و حدود ۴۲درصد آنان شهرنشین مطلق‌ هستند. این قاره اکنون آغوش خود را بر ۸۸کلان‌شهر بالای یک‌میلیون نفر گشوده که تنها ۱۷مورد آنها در دل نیجریه جای گرفته‌اند. برای درک شتاب این تحول، کافی است به این نکته توجه شود که در سال۱۹۵۰، از جمعیت ۲۲۸‌میلیونی آفریقا فقط ۳۳‌میلیون نفر شهرنشین بودند؛ اما امروز جمعیت این قاره به ۱.۶میلیارد نفر (حدود ۱۹درصد از کل جمعیت کره زمین) رسیده که ۶۷۰‌میلیون نفر از آنان در قلب شهرها زندگی می‌کنند سرعت این تحول، خیره‌کننده است.

برای درک این شتاب، مرور تجربه چین هم راه‌گشاست؛ در اوج دوران شکوفایی شهرنشینی در این کشور در طول دهه ۱۹۹۰ (که در پی اصلاحات اقتصادی سال۱۹۷۹ کلید خورد)، سالانه حدود ۱۴‌میلیون نفر به جمعیت شهری آن افزوده می‌شد. این در حالی است که شهرهای آفریقا در سال‌های اخیر، سالانه پذیرای حدود ۱۵‌میلیون ساکن جدید بوده‌اند؛ رقمی که پیش‌بینی می‌شود تا سال ۲۰۵۰ به سالانه ۱۹‌میلیون نفر برسد. این جهش به معنای اضافه شدن جمعیتی معادل نزدیک به دوبرابر شهر لندن در هر سال، یا ورود روزانه بیش از ۵۰هزار نفر به قلب شهرهای آفریقاست. این موج سرکش، تنها یک تغییر جغرافیایی نیست، بلکه شریان‌های درآمد، رشد اقتصادی، باورهای اجتماعی و مناسبات سیاسی را از نو خواهد ساخت. جریانی پرتلاطم از سرمایه‌گذاری، تجارت، مهاجرت، مبادلات مالی و تبادلات فرهنگی، قاره‌ای را که روزگاری در حاشیه و انزوای جهان ایستاده بود، به قلب پهنه اقتصاد جهانی پیوند خواهد داد. الگویی متفاوت از شهرنشینی …