اختفا به پدیدهای گفته میشود که در آن، از دید ناظر زمینی، یک جرم آسمانی برای مدتی پشت جرم دیگری قرار میگیرد و از دید ناظر پنهان میشود. ماه، به دلیل قطر ظاهری نزدیک به ۳۰ دقیقه قوسی در آسمان، بارها موجب اختفای ستارگان میشود؛ اما اختفای سیارات بهمراتب کمتر رخ میدهد و از جذابیت رصدی بیشتری برخوردار است.
به گزارش کمیته آماتوری انجمن نجوم ایران، اختفای زهره اگرچه پدیدهای بسیار نادر نیست، اما به دلیل درخشش فوقالعاده این سیاره، رویدادی دیدنی و مناسب برای رصد، عکاسی نجومی و حتی انجام اندازهگیریهای علمی است.
در اختفای ۲۳ شهریور، ماه تنها حدود ۱۲ درصد روشن است و زهره نیز با قدر ظاهری حدود منفی۴.۵ یکی از درخشانترین اجرام آسمان خواهد بود. این شرایط، در صورت مساعد بودن وضعیت جوی و شفافیت آسمان، امکان مشاهده زهره حتی با چشم غیرمسلح را نیز فراهم میکند؛ هرچند برای رصد دقیق لحظههای اختفا استفاده از تلسکوپ توصیه میشود.
اختفایی متفاوت در شمالشرق ایران
یکی از جذابترین ویژگیهای این رویداد در ایران، تفاوت شکل اختفا در نقاط مختلف کشور است. در بخشهایی از استانهای خراسان شمالی، خراسان رضوی و خراسان جنوبی و همچنین قسمت کوچکی از استان سمنان، اختفا به صورت خراشان رخ میدهد.
در این مناطق، مسیر ظاهری زهره از نزدیکی لبه قرص ماه عبور میکند و ناظر میتواند با تلسکوپ شاهد پنهان شدن بخشی از هلال زهره پشت لبه ماه باشد.
این وضعیت از نظر رصدی جذابیت ویژهای دارد؛ زیرا در یک اختفای خراشان، به جای آنکه زهره در ناحیهای دور از لبه ماه بهطور کامل پشت قرص ماه پنهان شود، بخشی از قرص زهره در امتداد لبه ماه ناپدید میشود. بنابراین عوارض و پستیوبلندیهای لبه ماه نیز میتوانند در شکل و زمان دقیق پنهان شدن و دوباره ظاهر شدن زهره نقش داشته باشند.
با حرکت از شمالشرق به سمت مناطق جنوبغربی ایران، مدت زمانی که زهره پشت ماه قرار دارد افزایش مییابد و در برخی مناطق میتواند به حدود ۸۰ دقیقه برسد. بنابراین محل دقیق رصدگر نقش مهمی در زمانبندی و شکل مشاهده این اختفا دارد. …
