جرم راه‌رفتن نیست، ره هموار نیست

در یک هفته گذشته سخنان رئیس مرکز نظارت بر اماکن پلیس تهران پلیس که دلیل پلمب کافه‌ها را راه‌رفتن عابران پیاده در این خیابان بدون هدف و «دور‌دور» عنوان کرده بود، موجب شگفتی شد. سرهنگ علی رفیعی در نشستی ‌خبری بیان کرد: «ایرانشهر و سنایی به مکان دور‌دور پیاده تبدیل شده‌اند. بساط‌گستران هم در آنجا می‌آیند. در آنجا کافه‌ها در پیاده‌رو هم وارد شده و با توجه به آنکه سد معبر تخلف بوده و معبر عمومی را که متعلق به مردم است اشغال کرده، پلیس وارد عمل شده است و می‌توان گفت بیشترین طرحی که در آنجا اجرا شد، به دلیل سد معبر بوده است». اینکه پلیس به ‌عنوان ضابط قضائی به شکل مستقل عملی را جرم تلقی کرده یا رویه خاصی را با تفسیر خود حاکم کند، خلاف حقوق شهروندی است. شنونده این جملات‌ بی‌اختیار به یاد شعر «محتسب» اثر پروین اعتصامی می‌افتد که در دوران دبیرستان در کتاب فارسی می‌خواندیم: «گفت جرم راه‌رفتن نیست، ره هموار نیست». برای اینکه یک‌سویه به موضوع نگاه نشود، بهتر است قوانین و مقرراتی که می‌تواند سخنان پلیس را توجیه کند، یک به یک مرور شوند. در سخنان فرمانده انتظامی، چرخیدن در خیابان به شکل پیاده یا با خودرو، با عنوان «دور‌دور‌کردن» جرم تلقی شده است. البته در گذشته با خودروهایی که به‌اصطلاح دور‌دور می‌کنند، در خیابان‌های معروف تهران مثل جردن یا اندرزگو برخورد شده، اما نکته جدید، دور‌دور تلقی‌کردن آمد‌و‌شد عابران پیاده است. در این زمینه دو قانون و یک آیین‌نامه اصلی وجود دارد؛ نخست «قانون نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران» (مصوب 27 تیر 1369 مجلس شورای اسلامی)، ‌دوم «قانون رسیدگی به تخلفات رانندگی» (مصوب 8 اسفند 1389 مجلس شورای اسلامی)‌ و سوم‌ «آیین‌نامه راهنمایی و رانندگی» (مصوب 18 خردادماه 1384 هیئت وزیران و قابل اجرا از اول مهر 1384).  …