«چوب الف بر سر ما» یعنی چه؟

به گزارش ایسنا، فرهاد قربان‌زاده - زبان‌شناس، فرهنگ‌نویس و ویراستار- دربارۀ واژۀ «چوب الف» نوشته است: چوبِ الف یا چوبْ‌الف چرم، چوب یا مقوایی است که لای کتاب می‌گذارند یا هنگام کتاب خواندن آن را پایین قسمت در حال مطالعه حرکت می‌دهند. این ترکیب دست‌کم صد سال در فارسی سابقه دارد:

«چوب الف را روی کلمات می‌گرداندم و جملۀ عربی و شعر فارسی را تکرار می‌کردم» (مستوفی، شرح زندگانی من، ۱۳۸۴، ج ١، ص ٢١٨).

«شاهین دید که یک چوق‌الف لای دیوان است» (سیمین دانشور، از فرهنگ بزرگ سخن، ذیل «چوق‌الف»).

«یار دبستانی من، با من و همراه منی / چوب الف بر سر ما، بغض من و آه منی» (منصور تهرانی).

از این سروده برمی‌آید که ظاهراً از چوب الف برای تنبیه شاگردان هم استفاده می‌شده‌است. این کاربردِ چوب الف در این شاهد نیز دیده می‌شود:

«جانور اهلی که دیگر نیازی به داغ و درفش و چوب الف ندارد. او خود مسیر هرروزه‌اش را بدون مزاحمت عقل می‌رود و می‌آید» (محمود صباحی، جامعۀ تعزیه؛ جستاری در روان رنجور ایرانی، لندن، اچ‌انداس مدیا، ١۳٩۵، ص ١١٢).

چنان‌که در تعریف این واژه اشاره کردیم، چوب الف از جنس چرم هم ساخته می‌شد:

«از روی … …