بازار
گروه اقتصادی خبرگزاری تسنیم؛ رضا احسانی __ «اجماع واشنگتن» مجموعه‌ای از 10 توصیه سیاستی بازارمحور است که جان ویلیامسون در سال 1989 تدوین کرد و سه نهاد مستقر در واشنگتن، یعنی «صندوق بین‌المللی پول»، «بانک جهانی» و «خزانه‌داری آمریکا» آن را به کشورهای در حال توسعه توصیه می‌کردند.
بیشتر بخوانید یادداشت| فرصت «صد تریلیون دلاری» حوضه آبخیز خزر
محورهای اصلی این سیاست شامل انضباط مالی، آزادسازی مالی و تجاری، خصوصی‌سازی، مقررات‌زدایی و تضمین حقوق مالکیت بود. بعدها آزادسازی حساب سرمایه، بانک مرکزی مستقل، هدف‌گذاری تورم و نرخ ارز شناور نیز به این بسته اضافه شد. ویلیامسون خود بعدها تأکید کرد که این توصیه‌ها نسخه واحد برای همه کشورها نیست و اجماع واشنگتن بیشتر یک برچسب بود، تا اینکه یک ایدئولوژی باشد.
منتقدان اصلی این بسته بر یک‌اندازه بودن آن برای همه کشورها، بی‌توجهی به نهادها، ترتیب نامناسب اصلاحات و هزینه‌های اجتماعی سنگین آن تأکید کردند. پس از بحران‌های دهه 1990 و 2000، اقتصاددانان «اجماع پس از واشنگتن» را مطرح کردند که بر نهادها، حکمرانی خوب، فقرزدایی، مقررات احتیاطی و نقش دولت در تأمین کالاهای عمومی تأکید داشت.
اقتصاد ایران پس از خاتمه جنگ تحمیلی هشت‌ساله تاکنون، در عمل مسیری را پیموده که به‌شدت با منطق تعدیل ساختاری و اجماع واشنگتن همسو بوده است.
سیاست تعدیل در دولت مرحوم هاشمی
دولت مرحوم هاشمی رفسنجانی در انتهای دهه 1360 با پذیرش «برنامه تعدیل ساختاری» صندوق بین‌المللی پول، سیاست‌های ثبات اقتصادی و اصلاحات ساختاری را در قالب برنامه اول توسعه به اجرا گذاشت. این برنامه با هدف بازگرداندن اقتصاد به مسیر رشد، کاهش تورم و جذب سرمایه خارجی طراحی شد و شامل کاهش یارانه‌ها به صنعت، آزادسازی تجارت و خصوصی‌سازی مجدد بود.
رئیس‌جمهور وقت و تیم تکنوکرات او معتقد بودند که کاهش نقش دولت در اقتصاد و سپردن فعالیت‌ها به بخش خصوصی، زمینه‌ساز رشد پایدار خواهد شد. با این حال، نتایج این سیاست‌ها با انتظارات فاصله داشت. آزادسازی سریع تجارت و حذف کنترل‌های ارزی منجر به سقوط ارزش ریال، تعطیلی بسیاری از واحدهای تولیدی داخلی در برابر سیل واردات و افزایش بیکاری تا مرز 30 درصد شد. …
