رشد ۸ هزار همتی تجارت الکترونیک؛ رونق بازار یا توهم آماری؟/ چه بر سر کسب‌ و کار‌های اینترنتی آمد؟

اقتصاد۲۴- ارزش معاملات تجارت الکترونیکی ایران در سال ۱۴۰۴ از ۸ هزار همت عبور کرده، خبر ناگوار، اما آن است که در پس این عدد بزرگ، نشانه‌هایی از رکود و نااطمینانی دیده می‌شود. افت شدید صدور اینماد در ماه‌های پایانی سال، جنگ و اختلال اینترنت، کاهش قدرت خرید و دشواری تأمین مالی، تصویری متفاوت از اقتصاد دیجیتال ایران ارائه می‌دهد؛ بازاری که بزرگ‌تر شده، اما معلوم نیست چقدر از این رشد واقعی است و چه تعداد از کسب‌وکارهایش می‌توانند از بحران عبور کنند. رشد ۴۹ درصدی واقعی است؟

گزارش سالانه تجارت الکترونیکی ایران در سال ۱۴۰۴، از بازاری خبر می‌دهد که ارزش معاملات آن به ۸ هزار و ۲۰۴ همت رسیده و در مقایسه با سال قبل، رشد ۴۹ درصدی داشته است. چنین رشدی در نگاه اول نشانه گسترش تجارت آنلاین و استقبال بیشتر مردم از خرید اینترنتی است، اما وقتی این عدد را در کنار نرخ تورم همان سال قرار دهیم، تازه واقعیت مشخص می‌شود.

بر اساس داده‌های گزارش، تورم سالانه در سال ۱۴۰۴ حدود ۴۸.۳ درصد بوده است. به این ترتیب، ارزش اسمی معاملات تجارت الکترونیکی تقریباً به اندازه افزایش قیمت‌ها رشد کرده است. به عبارت ساده‌تر، وقتی قیمت کالا‌ها و خدمات با سرعت بالا می‌رود، طبیعی است که ارزش ریالی خرید‌ها نیز افزایش پیدا کند. ممکن است مشتری همان کالای سال قبل را با قیمت بالاتری بخرد و فروشگاه نیز در پایان سال گردش مالی بیشتری ثبت کند، بی‌آنکه تعداد مشتریان یا حجم واقعی فروش آن به همان اندازه افزایش یافته باشد.

این مسئله زمانی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که بدانیم تجارت الکترونیکی تنها به چند فروشگاه بزرگ و شناخته‌شده محدود نیست. بخش قابل‌توجهی از این بازار را کسب‌وکار‌های کوچک، فروشگاه‌های تخصصی و فعالانی تشکیل می‌دهند که از طریق اینترنت مشتری پیدا می‌کنند و درآمد روزانه آنها به میزان فروش وابسته است.

اگر رشد اسمی بازار تقریباً هم‌پای تورم باشد، نمی‌توان از کنار این پرسش گذشت که آیا تجارت الکترونیکی ایران واقعاً در حال توسعه است یا فقط در حال تحمل افزایش هزینه‌ها و قیمت‌هاست؟ برای پاسخ به این پرسش، باید به شاخص‌هایی مانند تعداد معاملات، میزان خرید واقعی و وضعیت کسب‌وکار‌های فعال نیز توجه کرد. …