اما در سالهای اخیر شرایط بهطور محسوسی تغییر کرده است. هزینه فناوری خورشیدی کاهش یافته، ظرفیت نصبشده به سرعت افزایش پیدا کرده و تولید برق خورشیدی اکنون در ابعادی انجام میشود که حتی در مقایسه با یکی از مهمترین منابع تجدیدپذیر یعنی انرژی باد، توانسته است به جایگاهی بالاتر برسد.
با این حال، یک تناقض مهم همچنان وجود دارد. انرژیهای تجدیدپذیر با سرعت زیادی در حال گسترش هستند، اما مصرف جهانی زغالسنگ، نفت و گاز طبیعی هنوز به اندازهای کاهش پیدا نکرده است که بتوان از آغاز یک جایگزینی گسترده و پایدار سخن گفت. دادههای سال ۲۰۲۵ این واقعیت را به شکل روشنی نشان میدهند: جهان در حال ساختن ظرفیت عظیمی از انرژی پاک است، اما همزمان به انرژی بیشتری نیز نیاز دارد. انرژیهای تجدیدپذیر اکنون یکسوم برق جهان را تأمین میکنند
بر اساس آخرین بررسی آماری انرژی جهان، تولید برق جهانی در سال ۲۰۲۵ به حدود ۳۲ هزار و ۲۰۲ تراواتساعت رسید. از این میزان، منابع تجدیدپذیر شامل برقآبی، بادی، خورشیدی و سایر فناوریهای تجدیدپذیر در مجموع حدود ۱۰ هزار و ۷۴۹ تراواتساعت برق تولید کردند.
این رقم به آن معناست که انرژیهای تجدیدپذیر اکنون حدود ۳۳.۴ درصد، یعنی تقریباً یکسوم، از کل برق جهان را تأمین میکنند.
در میان این منابع، انرژی برقآبی همچنان بزرگترین منبع تولید برق تجدیدپذیر در جهان محسوب میشود. نیروگاههای برقآبی در سال ۲۰۲۵ حدود ۴۴۷۹ تراواتساعت برق تولید کردند که معادل ۱۳.۹ درصد از کل تولید برق جهان بود.
در همین سال، تولید برق خورشیدی به ۲۸۱۱ تراواتساعت رسید و ۸.۷ درصد از کل برق جهان را تشکیل داد. انرژی باد نیز با تولید ۲۷۱۴ تراواتساعت، سهمی معادل ۸.۴ درصد از تولید برق جهانی داشت.
سایر منابع تجدیدپذیر، از جمله انرژی زمینگرمایی، زیستتوده و دیگر فناوریهای کوچکتر، در مجموع ۷۴۵ تراواتساعت برق تولید کردند که معادل ۲.۳ درصد از کل تولید برق جهان بود.
اما اهمیت این ارقام فقط به سهم فعلی انرژیهای تجدیدپذیر محدود نمیشود. نکته مهمتر، سرعت تغییر این ترکیب است. مجموع تولید انرژیهای تجدیدپذیر در سال ۲۰۲۵ حدود ۹.۱ درصد افزایش یافت، اما همه منابع با سرعت یکسان رشد نکردند.
میزان مصرف جهانی انرژیهای تجدیدپذیر انرژی خورشیدی به موتور اصلی رشد تجدیدپذیرها تبدیل شد
در سال ۲۰۲۵، تولید برق خورشیدی ۳۰.۱ درصد افزایش پیدا کرد. در همین مدت، تولید برق بادی ۸.۲ درصد بیشتر شد، سایر منابع تجدیدپذیر رشد ۲.۸ درصدی داشتند و تولید برقآبی تنها ۰.۴ درصد افزایش یافت.
این اختلاف در سرعت رشد نشان میدهد که مرکز ثقل توسعه انرژیهای تجدیدپذیر بهسرعت در حال حرکت به سمت انرژی خورشیدی است.
اگر افزایش واقعی مقدار برق تولیدشده را در نظر بگیریم، انرژی خورشیدی تقریباً سهچهارم رشد تولید برق تجدیدپذیر در سال ۲۰۲۵ را به خود اختصاص داده است. بنابراین، اگرچه برقآبی همچنان از نظر حجم تولید در جایگاه نخست قرار دارد، انرژی خورشیدی از نظر سرعت توسعه بهوضوح جلوتر از سایر منابع قرار گرفته است.
مؤسسه انرژی نیز در بررسی آماری سال ۲۰۲۶، انرژی خورشیدی را سریعترین فناوری تجدیدپذیر از نظر قابلیت توسعه در مقیاس بزرگ معرفی کرده است. بر اساس این بررسی، انرژی خورشیدی بهتنهایی ۷۱ درصد از افزایش کل عرضه انرژیهای تجدیدپذیر در سال ۲۰۲۵ را به خود اختصاص داده است.
این تحول از نظر تاریخی نیز قابل توجه است. تنها یک دهه پیش، شرایط کاملاً متفاوت بود. خورشید برای نخستینبار از باد جلو زد
یکی از مهمترین اتفاقات سال ۲۰۲۵ در بازار جهانی برق این بود که انرژی خورشیدی برای نخستینبار توانست برق بیشتری نسبت به انرژی باد تولید کند.
برای درک سرعت این تغییر، کافی است به آمار سال ۲۰۱۵ نگاه کنیم. در آن سال، انرژی باد در سراسر جهان ۸۳۲ تراواتساعت برق تولید میکرد، در حالی که تولید برق خورشیدی تنها ۲۵۷ تراواتساعت بود. به این ترتیب، تولید برق بادی در آن زمان بیش از سه برابر تولید برق خورشیدی بود.
اما طی یک دهه، فاصله میان این دو فناوری نهتنها از بین رفت، بلکه جایگاه آنها نیز تغییر کرد. تولید برق بادی در سال ۲۰۲۵ بیش از سه برابر شد و به ۲۷۱۴ تراواتساعت رسید. با این حال، تولید برق خورشیدی تقریباً ۱۱ برابر شد و به ۲۸۱۱ تراواتساعت رسید.
شتاب رشد خورشیدی در سالهای اخیر حتی چشمگیرتر بوده است. تولید برق خورشیدی در سال ۲۰۲۲ تنها ۱۰۶۱ تراواتساعت بود. اما تنها سه سال بعد، این رقم به بیش از ۲.۶ برابر سطح سال ۲۰۲۲ رسید.
این اعداد نشان میدهند که انرژی خورشیدی صرفاً یک فناوری در حال رشد نیست، بلکه در حال تجربه مرحلهای از توسعه است که سرعت آن با بسیاری از روندهای تاریخی صنعت انرژی تفاوت دارد. چین در صدر بازار جهانی انرژی خورشیدی
چین بدون تردید مهمترین بازیگر بازار جهانی انرژی خورشیدی است. این کشور در سال ۲۰۲۵ حدود ۱۱۷۳ تراواتساعت برق خورشیدی تولید کرد؛ رقمی که تقریباً ۴۲ درصد از کل تولید برق خورشیدی جهان را شامل میشود.
پس از چین، آمریکا با تولید ۳۹۳ تراواتساعت در جایگاه دوم قرار گرفت. هند با ۱۶۹ تراواتساعت، ژاپن با ۱۱۱ تراواتساعت و آلمان با ۹۲ تراواتساعت در رتبههای بعدی قرار گرفتند.
رشد تولید خورشیدی در این کشورها نیز قابل توجه بود. تولید برق خورشیدی چین در سال ۲۰۲۵ حدود ۴۰ درصد افزایش یافت. تولید آمریکا ۲۸ درصد بیشتر شد و هند نیز رشد ۲۳ درصدی را تجربه کرد.
چنین نرخهایی زمانی اهمیت بیشتری پیدا میکنند که بدانیم این کشورها بازارهایی هستند که انرژی خورشیدی در آنها دیگر یک فناوری نوظهور محسوب نمیشود، بلکه در مقیاس بسیار بزرگ مورد استفاده قرار گرفته است. انرژی باد همچنان قدرتمند است، اما سرعت رشد آن کمتر شده
پیشی گرفتن خورشیدی از باد به معنای افول انرژی بادی نیست. انرژی باد همچنان یکی از بزرگترین منابع تولید برق پاک در جهان است و در سال ۲۰۲۵ نیز رشد قابل توجهی داشت.
تولید برق بادی جهان در سال ۲۰۲۵ به ۲۷۱۴ تراواتساعت رسید که نسبت به سال قبل ۸.۲ درصد افزایش نشان میدهد.
چین بار دیگر در صدر این بازار قرار داشت. این کشور در سال ۲۰۲۵ حدود ۱۱۲۸ تراواتساعت برق بادی تولید کرد که تقریباً ۴۲ درصد از کل تولید برق بادی جهان بود.
آمریکا با ۴۶۹ تراواتساعت در رتبه دوم قرار گرفت. پس از آن آلمان با ۱۳۴ تراواتساعت، برزیل با ۱۱۶ تراواتساعت و هند با ۱۰۴ تراواتساعت قرار داشتند.
با این حال، روند رشد انرژی باد در نقاط مختلف جهان یکسان نیست. تولید برق بادی چین در سال ۲۰۲۵ حدود ۱۳.۴ درصد افزایش یافت و هند رشد تقریباً ۲۸ درصدی را تجربه کرد. تولید برق بادی برزیل نیز تقریباً ۸ درصد بیشتر شد.
در مقابل، تولید برق بادی در چند بازار بالغ اروپایی، از جمله آلمان و اسپانیا، کاهش یافت. به همین دلیل، اگرچه انرژی باد همچنان در حال گسترش در سطح جهان است، انرژی خورشیدی اکنون به موتور سریعتر رشد انرژیهای تجدیدپذیر تبدیل شده است. خورشیدی و باد سهم قابل توجهی از برق جهان دارند
اگر تولید برق خورشیدی و بادی را در کنار یکدیگر قرار دهیم، اهمیت این دو فناوری بیشتر مشخص میشود. این دو منبع در سال ۲۰۲۵ در مجموع حدود ۵۵۲۵ تراواتساعت برق تولید کردند.
این میزان برابر با ۱۷.۲ درصد از کل برق تولیدشده در جهان بود. همچنین تولید ترکیبی برق خورشیدی و بادی حدود ۲۳ درصد بیشتر از تولید برقآبی در سراسر جهان بود.
این موضوع نشان میدهد که اگرچه برقآبی همچنان بزرگترین منبع تجدیدپذیر منفرد است، خورشید و باد در مجموع اکنون به نیرویی بسیار بزرگتر در بازار جهانی برق تبدیل شدهاند. برقآبی همچنان غول دنیای تجدیدپذیرهاست
رشد سریع انرژی خورشیدی نباید باعث شود اهمیت انرژی برقآبی نادیده گرفته شود. نیروگاههای برقآبی در سال ۲۰۲۵ حدود ۴۴۷۹ تراواتساعت برق تولید کردند؛ یعنی همچنان بهطور قابل توجهی بیشتر از تولید برق خورشیدی یا بادی بهصورت جداگانه.
تفاوت اصلی برقآبی با خورشیدی و باد در میزان بلوغ این فناوری است. تولید برقآبی در سال ۲۰۱۵ حدود ۳۸۸۰ تراواتساعت بود و در دهه بعد تنها حدود ۱۵ درصد افزایش پیدا کرد.
در همین بازه زمانی، تولید برق بادی ۲۲۶ درصد افزایش یافت و تولید برق خورشیدی تقریباً ۱۰۰۰ درصد رشد کرد. این مقایسه بهخوبی نشان میدهد که چرا انرژی خورشیدی امروز بهعنوان سریعترین بخش در حال توسعه بازار انرژیهای تجدیدپذیر شناخته میشود.
چین در زمینه تولید برقآبی نیز جایگاه نخست جهان را در اختیار دارد. این کشور در سال ۲۰۲۵ حدود ۱۳۹۲ تراواتساعت برقآبی تولید کرد. پس از چین، برزیل با ۳۹۸ تراواتساعت، کانادا با ۳۴۸ تراواتساعت، آمریکا با ۲۴۴ تراواتساعت و روسیه با حدود ۲۰۰ تراواتساعت قرار گرفتند.
تولید برقآبی البته میتواند از سالی به سال دیگر تغییر محسوسی داشته باشد؛ زیرا میزان بارندگی، ذخیره برف و وضعیت مخازن مستقیماً بر میزان تولید تأثیر میگذارد.
برای مثال، تولید برقآبی برزیل در سال ۲۰۲۵ حدود ۵.۴ درصد کاهش یافت. این کاهش به معنای تغییر اساسی جایگاه برزیل در بازار جهانی نیست و این کشور همچنان یکی از بزرگترین تولیدکنندگان برقآبی جهان محسوب میشود.
این مسئله تفاوت مهمی میان ظرفیت نصبشده و تولید واقعی برق را نشان میدهد. ثابت ماندن ظرفیت یک نیروگاه برقآبی به این معنا نیست که آن نیروگاه هر سال دقیقاً مقدار یکسانی برق تولید خواهد کرد. سایر منابع تجدیدپذیر رشد آهستهتری دارند
در کنار خورشیدی، باد و برقآبی، مجموعهای از فناوریهای کوچکتر مانند انرژی زمینگرمایی، زیستتوده و سایر منابع تجدیدپذیر نیز در سبد انرژی جهان حضور دارند.
این منابع در سال ۲۰۲۵ در مجموع حدود ۷۴۵ تراواتساعت برق تولید کردند که نسبت به سال قبل ۲.۸ درصد افزایش داشت.
چین با تولید تقریباً ۱۳۷ تراواتساعت در صدر این گروه قرار گرفت. پس از چین، آمریکا با ۶۵ تراواتساعت و برزیل با ۶۲ تراواتساعت قرار داشتند. آلمان و ژاپن نیز هر کدام حدود ۴۸ تراواتساعت تولید کردند.
اگرچه این فناوریها در برخی کشورها و مناطق اهمیت قابل توجهی دارند، رشد آنها در سطح جهانی بسیار کندتر از انرژی خورشیدی و بادی بوده است.
تولید ترکیبی این منابع در سال ۲۰۱۵ حدود ۵۲۷ تراواتساعت بود و در سال ۲۰۲۵ به ۷۴۵ تراواتساعت رسید. این یعنی طی یک دهه، تولید آنها حدود ۴۱ درصد افزایش یافته است. سوختهای زیستی مسیر متفاوتی دارند
داستان سوختهای زیستی با برق خورشیدی، باد و برقآبی تفاوت دارد. سوختهای زیستی عمدتاً در بخش حملونقل مورد استفاده قرار میگیرند و بنابراین بیشتر با بنزین و گازوئیل رقابت میکنند تا با نیروگاههای تولید برق.
در بررسی آماری انرژی جهان، مصرف سوختهای زیستی به جای تراواتساعت با واحد بشکه معادل نفت در روز گزارش شده است.
مصرف جهانی سوختهای زیستی در سال ۲۰۲۵ به حدود ۲.۲۸ میلیون بشکه معادل نفت در روز رسید که تقریباً نسبت به سال ۲۰۲۴ بدون تغییر باقی ماند.
با این حال، درون این رقم تغییرات مهمی رخ داده است. مصرف بنزین زیستی، که سوختهایی مانند اتانول را شامل میشود، ۷ درصد افزایش یافت و به حدود ۱.۲۷ میلیون بشکه معادل نفت در روز رسید.
در مقابل، مصرف بیودیزل تقریباً ۷ درصد کاهش پیدا کرد و به حدود ۱.۰۱ میلیون بشکه در روز رسید.
آمریکا با مصرف حدود ۷۴۹ هزار بشکه معادل نفت در روز همچنان بزرگترین مصرفکننده سوختهای زیستی جهان بود، اما مصرف این کشور در سال ۲۰۲۵ حدود ۱۱ درصد کاهش یافت.
برزیل با مصرف حدود ۵۴۰ هزار بشکه در روز در جایگاه دوم قرار گرفت و مصرف آن تقریباً ۱۰ درصد افزایش پیدا کرد. اندونزی نیز با ۱۹۷ هزار بشکه در روز سومین مصرفکننده بزرگ بود.
هند یکی از سریعترین رشدها را در میان مصرفکنندگان بزرگ ثبت کرد. مصرف سوختهای زیستی در این کشور تقریباً ۴۰ درصد افزایش یافت و به ۱۱۱ هزار بشکه معادل نفت در روز رسید.
این ارقام نشان میدهند که برخلاف برق خورشیدی، سوختهای زیستی هنوز یک روند رشد جهانی یکپارچه و همسان ندارند. آینده این بخش به عوامل مختلفی مانند سیاستهای حملونقل، الزامهای مربوط به ترکیب سوخت، دسترسی به مواد اولیه، فناوری خودروها و شرایط بازار سوخت در مناطق مختلف جهان وابسته است. پس چرا با وجود رشد تجدیدپذیرها، مصرف سوختهای فسیلی کاهش نمییابد؟
در اینجا به مهمترین پرسش میرسیم. اگر انرژیهای تجدیدپذیر با چنین سرعتی در حال رشد هستند، چرا مصرف سوختهای فسیلی هنوز پایین نمیآید؟
پاسخ را باید در سرعت رشد تقاضای جهانی برای انرژی جستوجو کرد.
در سال ۲۰۲۵، عرضه انرژیهای تجدیدپذیر حدود ۳.۲ اگزاژول افزایش یافت. اما کل تقاضای جهانی انرژی در همین سال تقریباً ۸.۱ اگزاژول بیشتر شد.
به بیان ساده، انرژیهای تجدیدپذیر تنها توانستند حدود ۴۰ درصد از افزایش تقاضای جدید انرژی در جهان را پوشش دهند.
این نکته بسیار مهم است. رشد سریع انرژیهای پاک لزوماً به معنای کاهش فوری مصرف انرژی فسیلی نیست. اگر اقتصاد جهانی، جمعیت، صنعت، حملونقل و تقاضای برق با سرعت زیادی رشد کنند، بخشی از انرژی تجدیدپذیر جدید برای پاسخ به همین تقاضای تازه مورد استفاده قرار میگیرد، نه برای جایگزین کردن مستقیم نیروگاهها و سامانههای فعلی مبتنی بر زغالسنگ، نفت و گاز.
در نتیجه، ممکن است انرژی خورشیدی سالانه ۳۰ درصد رشد کند، انرژی باد همچنان ظرفیتهای جدید ثبت کند و سهم تجدیدپذیرها در تولید برق افزایش یابد، اما مصرف سوختهای فسیلی نیز همزمان رشد کند.
برای اینکه مصرف سوختهای فسیلی بهطور پایدار وارد مسیر نزولی شود، رشد انرژیهای کمکربن باید در نهایت به اندازهای از رشد تقاضای کلی انرژی پیشی بگیرد که علاوه بر پاسخگویی به نیازهای جدید، بتواند بخشی از مصرف موجود زغالسنگ، نفت و گاز طبیعی را نیز کنار بزند. گذار انرژی با سرعت یکسانی پیش نمیرود
دادههای سال ۲۰۲۵ در واقع دو داستان متفاوت را همزمان روایت میکنند. داستان نخست، موفقیت چشمگیر انرژیهای تجدیدپذیر است. تولید این منابع به سرعت افزایش یافته، سهم آنها از برق جهانی به حدود یکسوم رسیده و انرژی خورشیدی بهعنوان سریعترین بخش در حال رشد، برای نخستینبار از انرژی باد در تولید سالانه برق عبور کرده است.
داستان دوم اما به همان اندازه مهم است: مصرف جهانی انرژی همچنان با سرعت زیادی افزایش مییابد و انرژیهای تجدیدپذیر هنوز به اندازهای رشد نکردهاند که بتوانند بهطور کامل جایگزین افزایش تقاضا و مصرف فعلی سوختهای فسیلی شوند.
در این میان، انرژی برقآبی همچنان بزرگترین منبع منفرد برق تجدیدپذیر جهان است، اما سرعت رشد آن نسبت به خورشیدی و باد بسیار پایینتر است. انرژی باد همچنان توسعه پیدا میکند، اما شتاب آن با انرژی خورشیدی قابل مقایسه نیست. انرژی خورشیدی وارد مرحلهای از رشد شده که میتواند ساختار بازار برق تجدیدپذیر را در سالهای آینده به شکل قابل توجهی تغییر دهد.
سایر فناوریهای تجدیدپذیر نیز همچنان نقش خود را ایفا میکنند، اما در مقیاس جهانی بسیار کوچکتر و کندتر از خورشیدی و باد رشد دارند. سوختهای زیستی نیز مسیر متفاوتی را دنبال میکنند و روند آنها بیش از هر چیز به شرایط بازار حملونقل، سیاستهای دولتی و مواد اولیه وابسته است. آینده انرژی خورشیدی دیگر یک رؤیای دور نیست
در سال ۲۰۰۷، زمانی که بحث درباره آینده خورشیدی بیشتر شبیه پیشبینی یک تحول بلندمدت بود، بسیاری از موانعی که امروز تا حد زیادی کاهش یافتهاند همچنان جدی بودند. قیمت بالای پنلهای خورشیدی، دشواری ذخیرهسازی و زیرساخت عظیم ساختهشده بر پایه سوختهای فسیلی باعث میشد گذار به انرژی خورشیدی بسیار دور از دسترس به نظر برسد.
امروز اما شرایط تغییر کرده است. انرژی خورشیدی نهتنها به یک فناوری مهم در بازار جهانی تبدیل شده، بلکه با تولید ۲۸۱۱ تراواتساعت برق در سال ۲۰۲۵ برای نخستینبار از انرژی باد با تولید ۲۷۱۴ تراواتساعت عبور کرده است.
چین با تولید ۱۱۷۳ تراواتساعت برق خورشیدی همچنان قدرت اصلی این بازار است و سهمی نزدیک به ۴۲ درصد از تولید جهانی دارد. رشد ۴۰ درصدی تولید خورشیدی چین، در کنار رشد ۲۸ درصدی آمریکا و ۲۳ درصدی هند، نشان میدهد که توسعه این فناوری هنوز از شتاب بالایی برخوردار است.
با این حال، این موفقیت به معنای پایان فوری عصر سوختهای فسیلی نیست. جهان هنوز به انرژی بیشتری نیاز دارد و بخش قابل توجهی از انرژی جدیدی که تولید میشود، برای پاسخ به همین تقاضای فزاینده مصرف میشود.
آنچه در سال ۲۰۲۵ در بازار انرژی جهان رخ داد، بیش از آنکه نشاندهنده پایان سوختهای فسیلی باشد، نشانه آغاز مرحلهای تازه در تحول سیستم انرژی است. انرژیهای تجدیدپذیر اکنون حدود ۳۳.۴ درصد از برق جهان را تولید میکنند و انرژی خورشیدی با رشد ۳۰.۱ درصدی، سریعتر از هر منبع اصلی تجدیدپذیر دیگری توسعه یافته است.
برای نخستینبار، تولید برق خورشیدی از تولید برق بادی عبور کرد و مجموع تولید خورشیدی و بادی به حدود ۵۵۲۵ تراواتساعت رسید؛ رقمی که ۱۷.۲ درصد از کل تولید برق جهان را شامل میشود و حدود ۲۳ درصد بیشتر از تولید برقآبی جهانی است.
با این حال، فاصله میان رشد انرژی پاک و رشد تقاضای جهانی انرژی همچنان مانع اصلی کاهش مصرف سوختهای فسیلی است. در سال ۲۰۲۵، انرژیهای تجدیدپذیر حدود ۳.۲ اگزاژول به عرضه انرژی جهان اضافه کردند، اما تقاضای جهانی حدود ۸.۱ اگزاژول افزایش یافت. بنابراین منابع تجدیدپذیر تنها حدود ۴۰ درصد از رشد تقاضای جدید را پوشش دادند.
به همین دلیل، پاسخ به پرسش اصلی این گزارش ساده اما مهم است: انرژیهای تجدیدپذیر به اندازه کافی سریع رشد نکردهاند که همزمان با تأمین تقاضای جدید، مصرف موجود سوختهای فسیلی را نیز به شکل پایدار کاهش دهند.
با این حال، روند موجود نشان میدهد آیندهای که نزدیک به دو دهه پیش برای انرژی خورشیدی تصور میشد، دیگر یک چشمانداز دور نیست. این آینده اکنون در حال شکلگیری است، اما فعلاً در کنار سیستم انرژی فسیلی موجود حرکت میکند، نه بهطور کامل به جای آن. اگر روندهای دهه گذشته ادامه پیدا کند، ترکیب منابع تولید برق تجدیدپذیر در سال ۲۰۳۵ میتواند تفاوت بسیار زیادی با ترکیب امروز داشته باشد و انرژی خورشیدی احتمالاً نقش بسیار بزرگتری در سیستم انرژی جهانی ایفا خواهد کرد.
