چه در بحث زلزله و لرزهنگارها، چه در ایمنسازی ساختمانهای بلندمرتبه، چه در بحث سیلابهای شهری و حتی در ایمنسازی زیرساختهای حیاتی مثل پلها، تهران همواره در وضعیتی متزلزل بوده و گویی در برابر حوادث، بیدفاع مانده است. با این حال، شهرداری مدعی است که رویکردی متفاوت را در پیش گرفته و اقدامات موثری را برای پر کردن این خلأها و ایجاد ظرفیتهای جدید در مدیریت بحران انجام داده است.
شناسایی چالشهای پایتخت
تهران از سالها پیش با تهدید زلزله دست و پنجه نرم میکند، اما ارزیابی دقیق ساختمانهای حساس همواره یک نقطه ضعف بود. در این زمینه، علی نصیری رئیس سازمان پیشگیری و مدیریت بحران شهر تهران اعلام میکند که از میان ۱۶ هزار ساختمان بلندمرتبه و مهم شهر، تاکنون ۱۵ هزار و ۶۲۵ مورد ارزیابی شدهاند. این ارزیابیها شامل ۶۳۳ ساختمان در ۱۴۸ بیمارستان، ۹۷۰ مرکز بهداشتی، ۴۳۳۵ مدرسه، ۷۳۵ مرکز آموزشی، ۹۰۰ مسجد و ۳۸۴۴ مرکز اداری و تجاری است.
نکته تکاندهنده در این گزارش، درجهبندی ایمنی این ساختمانهاست. نصیری میگوید این بناها در چهار گروه تقسیم شدهاند که گروههای C و D در واقع ساختمانهای کاملاً ناایمن یا به اصطلاح «متروپلیهای تهران» هستند. او تأکید میکند که تعداد این ساختمانهای ناایمن کم نیست و اسامی تمامی آنها، از جمله مراکز نظامی، هتلها و ساختمانهای قوه قضائیه، به نهادهای مربوطه ابلاغ شده تا هرچه سریعتر ایمنسازی شوند.
در مورد وضعیت بیمارستانها، وضعیت نگرانکنندهتر است. ۱۷ بیمارستان در تهران به عنوان «ناایمن» شناسایی شدهاند که عبارتند از: رسول اکرم(ص)، فیاضبخش، شهدای یافتآباد، بوعلی، لولاگر، فجر، فیروزآبادی، ساسان، صدر، لواسانی، شریعت رضوی، امیرالمومنین، طرفه، کودکان بهرامی، البرز، پارس و سینا. علی نصیری میگوید در حال حاضر تعدادی از این مراکز در حال نوسازی هستند و برای مثال بیمارستان رسول اکرم (ص) اقدام به تخریب و بازسازی کامل کرده است.
نصب زلزله نگارهای جدید
علاوه بر این، در بحث پیشبینی زلزله، تهران با کمبود تجهیزات روبهرو بود. نصیری اشاره میکند که در عمق ۵۰ متری، ۵ چاه لرزهنگار در اطراف شهر و یک لرزهنگار در عمق ۱۰۰ متری در پارک نهجالبلاغه ایجاد شده است. او میگوید در حالی که در دورههای قبلی تنها ۲۴ لرزهنگار وجود داشت، آنها توانستهاند ۲۶ لرزهنگار باقیمانده را در مدت دو سال تکمیل کنند و سال آینده سامانه شتابدهندهها افتتاح خواهد شد تا تلفات احتمالی کاهش یابد. همچنین اشاره کرد که از آبان ماه ۱۴۰۴ تا مرداد ۱۴۰۵، حدود ۴۰۰ زلزله با بزرگی ۰.۴ تا ۴.۶ ریشتر در تهران ثبت شده است.
پلهای فرسوده و گودهای رهاشده
بسیاری از پلهای تهران دهها سال عمر دارند و بسیاری به مرز فرسودگی رسیدهاند. نصیری در این زمینه میگوید تهران در مجموع ۸۱۲ پل دارد. او مدعی است که در دوره گذشته روند مقاومسازی بسیار کند بود و سالی تنها یک پل ایمن میشد، اما در دوره جدید ۴۸ پل مقاومسازی شده و ۷ پل دیگر در حال اجرا هستند.
در کنار پلها، گودهای رهاشده از ادوار پیشین یکی از معضلات ایمنی شهر بود. نصیری توضیح میدهد که در تهران ۲۹۸ گود رها شده وجود داشت که تا امروز ۱۲۴ گود (یعنی ۴۰ درصد آنها) ایمنسازی شدهاند. این گودها یا به طور کامل ساخته شدهاند یا پر شدهاند تا خطرات آنها از بین برود.
در بحث مدیریت سیل نیز، رئیس سازمان مدیریت بحران به اقدامات تهاجمی اشاره میکند. او میگوید برای جلوگیری از وقوع سیلابهای ویرانگر، مواردی نظیر پارکینگ پارک ارم و ورودی بیمارستان مفید تخریب شدند تا مسیرهای سیلابی باز شده و از جاری شدن آب در مناطق حساس جلوگیری شود.
ظرفیت ۳ میلیون نفری پناهگاههای شهری
یکی از بزرگترین نیازهای تهران در زمان جنگ یا حوادث گسترده، داشتن پناهگاههای استاندارد است. نصیری در این باره میگوید در حال حاضر ۵۱۸ مدرسه شناسایی شدهاند که دارای پناهگاه هستند و ۱۸۱ مدرسه دیگر نیز پناهگاه دارند اما در حال حاضر فعالیتی ندارند و باید توسط آموزش و پرورش آماده شوند.
در مورد ایستگاههای مترو، ۸۲ ایستگاه به عنوان پناهگاه معرفی شدهاند. همچنین در حال حاضر علامتگذاری این ایستگاهها در حال انجام است و حدود ۵۰ درصد آنها تابلوی پناهگاه دارند. رئیس سازمان پیشگیری و مدیریت بحران شهر تهران تأکید میکند که افراد نباید از خانه به مترو بروند، بلکه مترو برای کسانی است که در خیابان هستند.
علاوه بر این، ۲۵۳ مجتمع تجاری و اداری در شهر شناسایی شدهاند که ظرفیت پذیرش نزدیک به ۳ میلیون نفر را دارند. او میگوید بهترین جا برای پناهگاهها همین مراکز تجاری و اداری هستند که ظرفیت بالایی دارند. در تفکیک مناطق، تعداد پناهگاهها را اینگونه ذکر میکند: منطقه ۱۶ با ۷۳ پناهگاه بیشترین تعداد و منطقه ۱۸ با ۶ پناهگاه کمترین میزان را دارد و نکته قابل تأمل این است که منطقه ۲۲ هیچ پناهگاهی ندارد.
توقف احداث مخازن اضطراری آب
قرار بود در تهران حدود ۴۰۰ تا ۵۰۰ مخزن اضطراری احداث شود. موضوعی که به گفته نصیری تاکنون ۲۱۵مخزن آنها احداث شده است. اما حالا با رای دیوان عدالت اداری، سازمان آب دیگر نمیتواند بابت احداث این مخازن در قبوض آب شهروندان رقمی را درج کرده و بگیرد. بدین ترتیب عملاً احداث این مخازن اضطراری که پول آن از همین طریق تأمین میشد، متوقف شده است!
اورژانس ریلی با اتصال بیمارستانها به مترو
یکی از جدیترین طرحها برای امدادرسانی سریع در مواقع اضطراری، اتصال بیمارستانهای بزرگ به شبکه مترو است. نصیری این پروژه را «اورژانس ریلی» مینامد و میگوید این یک ظرفیت جدید است چون پیش از این اورژانس هوایی، دریایی و پیاده داشتیم اما اورژانس ریلی نداشتیم.
در این طرح، سه بیمارستان بعثت، امام خمینی و میلاد شناسایی شدهاند. اتصال بیمارستان امام خمینی به دلیل ظرفیت بالای تخت و تخصصی بودن، در اولویت قرار گرفت و ۵۰ درصد تونل آن حفاری شده است. هدف این است که این پروژه تا پایان سال ۱۴۰۶ یا حتی ۲۲ بهمن سال آینده بهرهبرداری شود. نکته مهم این است که این تونلها فقط برای ریل نیستند، بلکه طوری طراحی شدهاند که در مواقع اضطراری، آمبولانسها نیز بتوانند از این مسیر سریع به بیمارستان برسند.
در مورد بیمارستان میلاد هم نصیری میگوید به دلیل تغییر مدیریت دانشگاه علوم پزشکی و تغییر نقشههای پارکینگ، پروژه با مشکل فنی مواجه شد و عقب افتاد، اما پیشبینی میشود تا پایان سال ۱۴۰۶ تکمیل شود. همچنین اتصال بیمارستان حکیم نیز همزمان در حال پیگیری است.
مدیریت بحران در زمان جنگ و اسکان اضطراری
اما در کنار خطرات بلایای طبیعی، بحرانهایی مانند جنگ هم عاملی میشود برای فشار مضاعف به شهروندان کلانشهرها. نصیری به تجربه اسکان آسیبدیدگان در جنگ اخیر اشاره کرده و میگوید تا پیش از این، اسکان اضطراری فقط با چادر، مسجد و مدرسه تعریف میشد، اما در این حادثه، «هتلها» به عنوان یک ظرفیت جدید وارد ادبیات مدیریت بحران شدند.
در جریان جنگ اخیر، ۹ هزار و ۵۴۰ نفر در قالب ۳۴۲ خانوار در ۴۶ هتل اسکان داده شدند. همچنین در زمینه بازسازی، ۹۶ درصد خانههای آسیبدیده بازسازی شدهاند و خبر خوب این است که هفته گذشته پرونده خسارت دیدگان جنگ اخیر بسته شد.
![[سیدمسعود رضوی] جنگ، رنج و سربلندی](/news/u/2026-08-22/ettelaat-2f7sv.jpg)
