«خیابان»؛ مکانی برای همزیستی اجتماعی یا دوقطبی‌سازی؟

آرمان امروز- سپهر ریاحی: خیابان‌های ایرانشهر و سنایی در مرکز تهران، این روزها فراتر از یک محدوده شهری و محل رفت‌وآمد جوانان و تجمع در کافه‌ها، به صحنه‌ای برای نمایش یکی از چالش‌های مهم جامعه ایران تبدیل شده‌اند؛ چگونگی مواجهه با تفاوت‌های اجتماعی و فرهنگی. حضور جوانانی که این خیابان‌ها را محل معاشرت و گذران اوقات فراغت خود می‌دانند، در کنار گروه‌هایی که با پرچم‌ها و نمادهای ملی در همین فضا حضور پیدا می‌کنند، پرسشی اساسی را مطرح می‌کند: آیا خیابان باید میدان تقابل گروه‌های اجتماعی باشد یا فضایی مشترک برای همزیستی؟ گزارش‌هایی درباره برخورد با برخی کافه‌ها، پلمب موقت تعدادی از آن‌ها و محدودیت در برگزاری برنامه‌های مناسبتی، در کنار تصاویر حضور گروه‌های مختلف در این محدوده، بار دیگر موضوع مدیریت فضای عمومی را به بحث گذاشته است. مسئله اصلی اما صرفاً این اتفاقات نیست، بلکه چگونگی تبدیل تفاوت‌های طبیعی جامعه به مرزهای تقابل و دوقطبی‌سازی است.

وقتی تفاوت به مسئله تبدیل می‌شود

حسین ایمانی جاجرمی، جامعه‌شناس شهری و استاد دانشگاه، در گفت‌وگو با اکوایران معتقد است جامعه ایران در سال‌های اخیر دستخوش تغییرات بنیادین شده و تنوع سبک‌های زندگی، به‌ویژه در میان جوانان، بیش از گذشته در فضاهای شهری دیده می‌شود. او می‌گوید: «بنیان‌های زندگی در ایران تغییر کرده است و حالا تنوع و تکثر در میان جوانان بیشتر مشاهده می‌شود.» به اعتقاد جاجرمی، این تغییرات فقط به پوشش و تفریح محدود نیست، بلکه ساختار خانواده، روابط اجتماعی و شیوه زندگی نسل جدید را نیز دربرمی‌گیرد. از سوی دیگر، توسعه فضاهای تجاری، مگامال‌ها و افزایش حضور شهروندان در محیط‌های عمومی، بخشی از سیاست‌ها و تحولات سال‌های گذشته بوده است. او با اشاره به تناقض میان این روند و برخی محدودیت‌های امروز تأکید می‌کند: «نمی‌شود بخشی از حکومت تغییراتی در راستای گسترش فرهنگ مصرف و حضور شهروندان در این فضاها ایجاد کند و بخش دیگری بخواهد جلوی آن را بگیرد. این دو رویکرد با یکدیگر تناقض دارند.» این تناقض باعث می‌شود بخشی از تغییرات اجتماعی در عمل شکل بگیرد، اما در سطح سیاست‌گذاری با مقاومت مواجه شود؛ وضعیتی که می‌تواند بی‌اعتمادی و تنش اجتماعی را افزایش دهد.

حق شهر در برابر منطق حذف …