گویا این پروژه به کمک جوامع بینالمللی با هدف حذف مشاغل آسیبرسان به جنگل با مشارکت مردم تدوین میشود تا اگر موفق بود، به دیگر حوضههای آبریز تعمیم داده شود. آنطور که یکی از فعالان محیط زیست میگوید، مجری پروژه برخلاف برنامهریزیها در حال قطع درخت و جاده کشی به سمت آبشار آهکی است. البته مسئولان منابع طبیعی موضوع جادهسازی را رد میکنند و میگویند که پروژه به یک شرکت بومی واگذار شده است.
مدیریت مشارکتی آرزویی است که سالها مدیران عرصههای طبیعی آن را دنبال میکنند، برایش برنامه مینویسند، در رابطه با آن شعار میدهند اما در عمل، آنچه با صرف هزینههای بسیار روی کاغذ آمده را اجرایی نمیکنند. یکی از مواردی که سازمان منابع طبیعی سالها برای اجرایی کردن آن وقت و بودجه صرف کرده، مدیریت جامع حوضههای آبریز است. این سازمان در حرف میگوید که تلاش کرده تا همه ذینفعان را دور یک میز جمع کند تا از تصمیمات پراکنده جلوگیری کند. اما آیا در اجرا هم به این شعار عمل کرده است؟
واگذاری آبشار آهکی به یک غیربومی
پاسخ این سوال را اطلاعات جدید حسین آقایی فعال محیط زیست روشن میکند. این فعال محیط زیست به هفتصبح میگوید که برای مدیریت حوضه آبریز بابلرود با مشارکت مردم، از سال 1385 تا 1400، سازمانهای بینالمللی پای کار میآیند تا به صورت آزمایشی طرحی را در جنگلهای هیرکانی اجرا کنند و اگر به نتایج مطلوب رسیدند، این نتایج به دیگر بخشهای جنگلهای هیرکانی تعمیم داده شود.
گویا مجموعههای بینالمللی، به ایران از نظر مالی کمک میکنند تا مطالعهای در رابطه با حفاظت از جنگلها با مشارکت مردم انجام شود. سازمان منابع طبیعی بخشی از سوادکوه و بندپی بابل را برای این طرح آزمایشی در اختیار این مجموعهها قرار میدهد که شامل حوضه بابلرود بوده است. وسعت این حوضه کمی بیش از 24 هزار هکتار است و طی 15 سال، 82 نقطه برای اجرای طرح مدیریت مشارکتی در سطح حوضه آبریز جانمایی میشود.
بر اساس طرح اولیه، قرار بوده در مدیریت این حوضه به نحوی عمل شود که هر دستگاه اجرایی، ساز خود را در این منطقه کوک نکند. همچنین تصمیم گرفته میشود که طرحها به جامعه محلی واگذار شود تا در ازای منافعی که از نقاط تعیین شده در طرح جامع میبرند، مشاغل آسیبرسان خود به جنگل مثل دامداری یا قاچاق چوب را کاهش دهند. در جریان تدوین این طرح، 11 نماینده از جامعه محلی هم با نویسندگان همکاری میکنند تا این پروژه تکمیل شود.
آقایی میگوید: در سال 1401، منابع طبیعی به جای اینکه طرحهای تدوین شده در برنامه جامع اولیه را به نماینده مردم محلی برای اجرا واگذار کند، یکی از طرحها که مربوط به آبشار آهکی بوده را به یک شرکت بهرهبردار غیر بومی در قالب مناقصه واگذار میکند. از نگاه این فعال محیط زیست، اقدام انجام شده نوعی تخلف محسوب میشود؛ زیرا نه تنها این شرکت غیربومی است بلکه سابقه کار مشارکتی هم نداشته و سالهای سال در بخش بهرهبرداری چوب فعالیت داشته است. این شرکت حتی نمیتواند سه پارک جنگلی که فعلا در اختیار دارد را هم به درستی مدیریت کند.
قطع درخت و جادهسازی در جنگل
آقایی تعداد گردشگران آبشار آهکی را سالیانه 10 هزار نفر اعلام میکند و خبر میدهد که برنده مناقصه به جای آنکه به مفاد طرح اولیه توجه کند، در حال ساخت جاده، قطع درختان جنگلی و ایجاد یک مجتمع گردشگری است تا از افرادی که به آبشار آهکی مراجعه میکنند، پذیرایی کند.او تاکید میکند که اصلا قرار نبود برای رونق گردشگری آبشار آهکی، جادهای احداث شود. در طرح مدیریت جامع، نوشته شده بود که در هر نقطه دارای پتانسیل، باید چه کارهایی انجام شود؛ اما مجری غیربومی طرح، اکنون به دنبال احداث جاده است.
متاسفانه برنده مناقصه میخواهد برنامه خودش را پیش ببرد در حالی که این تخلف است. آقایی تاکید میکند که این رفتار منابع طبیعی و برگزاری مناقصه برای طرحهای پیشبینی شده، یک تضاد منافع با جامعه محلی ایجاد میکند. زیرا افراد بومی که تعهد دادهاند مشاغل آسیبرسان خود را کاهش دهند، وقتی میبینند که یک غیربومی به منطقهشان آمده و در حال ایجاد تخریب است، دیگر نه تنها به دنبال کاهش تعداد دام برای حفظ طبیعت نمیروند، بلکه حتی تعداد دامهایشان را هم اضافه میکنند. زیرا از منافع موجود در منطقهشان بهرهمند نمیشوند.
تکذیب جادهسازی در آبشار آهکی
خبرنگار هفتصبح برای اینکه صدای اعتراض جامعه محلی و فعالان محیط زیست را به گوش مسئولان منابع طبیعی برساند، با کامران پورمقدم معاون امور جنگل سازمان منابع طبیعی تماس میگیرد. پورمقدم که موضوع برگزاری مناقصه برای پروژه آبشار آهکی را از فضای مجازی و کلیپها متوجه شده، به هفتصبح میگوید که از همکارانش در ساری درخواست کرده تا اطلاعات کاملتری برایش ارسال کنند.
او اضافه میکند: بر اساس اطلاعات اولیه، ظاهرا طرح گردشگری آبشار آهکی در قالب طرح مدیریت جامع حوضه آبخیز طراحی شده و بخشی از طرحهای جنگل نیست. قبلا یک طرحی بوده است که در قالب طرح مشارکتی مدیریت جامع آبخیز آن را تعریف کردهاند و یکی از بخشهای آن را به شرکتی به نام کارسنگ در قالب مزایده واگذار میکنند. زیرا باید بر اساس ماده سه، با مجریان قرارداد بسته شود.
پورمقدم با استناد به اطلاعات دریافتی اولیه، شرکت کارسنگ را هم بومی همان منطقهای میداند که طرح در آن اجرا شده است. او بر این باور است که آنچه اکنون در جریان است، برپایه همان طرحی است که مراجع بینالمللی تهیه کردهاند، زیرا آن طرح بر اساس گفتههای همکارانش مصوب میشود و حالا ملزم به اجرای همان طرح مصوب هستند. معاون امور جنگل سازمان منابع طبیعی، ساخت جاده در آبشار آهکی را هم تکذیب میکند؛ ولی ارائه جزئیات بیشتر را به بررسی دقیقتر موضوع موکول میکند.
معلوم نیست مسئولان منابع طبیعی چرا 15 سال وقت برای تدوین پروژهای صرف کردهاند که قصد اجرای آن را نداشتند! سالهاست که عدم همخوانی سیاستهای مدیریتی در حوزه منابع طبیعی با منافع جامعه محلی، به مکانی برای ایجاد تعارض جدی بین این سازمان و مردم بومی تبدیل شده است و متاسفانه همین تعارضات، حفاظت از جنگل را مختل کرده است. کاش این طرح آزمایشی، درست مطابق آنچه روی کاغذ نوشته شده اجرا میشد تا نتایج آن به دیگر بخشهای هیرکانی تعمیم پیدا میکرد و جنگل از وضعیت بدون برنامه فعلی خارج میشد.
