نقدی بر فراخوان جشنواره فیلم فجر

در این نوشتار با عنوان «سینمای مستند؛ مهمان کم‌سهم جشنواره ملی فیلم فجر» آمده است:

«وقتی حضور در جشنواره با به‌رسمیت‌شناختن جایگاه یک سینما اشتباه گرفته می‌شود.

در مقدمه فراخوان چهل‌وپنجمین جشنواره ملی فیلم فجر، از سینما به‌عنوان «آیینه زندگی مردم و نگاهبان حافظه جمعی آنان» یاد شده است. تعبیری که بیش از هر گونه سینمایی، با ماهیت و کارکرد سینمای مستند تناسب دارد. مستند، پیش از آنکه بازنمایی زندگی باشد، مواجهه با خود زندگی است؛ با انسان‌ها، تجربه‌ها، تحولات و واقعیت‌هایی که در غیاب دوربین ممکن است از حافظه جمعی حذف شوند. با این حال، وقتی از مقدمه فراخوان عبور می‌کنیم و به مقررات بخش مسابقه سینمای مستند می‌رسیم، با تصویری متفاوت روبه‌رو می‌شویم؛ تصویری که در آن سینمای مستند، با حداقل ظرفیت و کمترین سهم رقابتی در جشنواره حضور دارد.

مسئله البته صرفاً تعداد جوایز یا محدودیت‌های اجرایی نیست. آنچه در فراخوان امسال بیش از هر چیز جلب توجه می‌کند، فقدان یک تعریف روشن از جایگاه سینمای مستند در ساختار جشنواره ملی فیلم فجر است.

مطابق فراخوان، تنها فیلم‌های مستند بلند ایرانی با مدت زمان بیش از ۶۰ دقیقه که به بیستمین جشنواره سینماحقیقت راه یافته باشند، امکان حضور در بخش مستند فجر را دارند. انتخاب آثار نیز نه از طریق فراخوان و فرایند مستقلی در جشنواره فجر، بلکه با معرفی دبیرخانه سینماحقیقت انجام می‌شود. به این ترتیب، جشنواره فجر عملاً شناسایی و انتخاب آثار مستند خود را به رویدادی دیگر واگذار کرده است.

البته برای این تصمیم و همچنین محدود کردن رقابت به فیلم‌های بلند و اختصاص تنها یک جایزه به بخش مستند، توضیحی وجود دارد: سینماحقیقت جشنواره تخصصی سینمای مستند است و آثار در آنجا به‌صورت تفکیکی و در رشته‌های مختلف مورد ارزیابی و داوری قرار می‌گیرند. بنابراین ضرورتی برای تکرار این فرایند در جشنواره فجر وجود ندارد. …