بازار
در کارنامه شعری فرخی یزدی، دو مضمون محوری همواره برجسته است: نخست، تبیین رنج‌های تاریخی و ایستادگی ملی در برابر استبداد، و دوم، آسیب‌شناسی توسعه‌نیافتگی و تبیین راه‌های برون‌رفت از بحران از طریق خردورزی، آموزش عمومی و استقلال اقتصادی. دو شعری که در ادامه می‌خوانیم، به‌روشنی افق فکری و زیبایی‌شناختی این شاعر آزادیخواه را ترسیم می‌کنند.
دفاعیه سخن راست و تصویر کوه‌وار وطن
در دیوان فرخی یزدی، این شعر ۵ بیتی با آغاز «فرخی کاین ادبیات سروده است خشن / عذرخواه است صمیمانه زِ ابنای وطن » نمونه‌ای برجسته از شعر فشرده سیاسی است. این شعر در حقیقت نوعی دفاعیه اخلاقی و سیاسی از کاربست «زبان خشن و پرخاشگر» در ساحت ادب متعهد است. شاعر در بدایت امر از تندی قلم و سخن خود نزد ابنای وطن پوزش می‌طلبد، اما بلافاصله نشان می‌دهد که این درشتی، حاصل خشم بی‌منطق نیست؛ بلکه پاسخی ناگزیر به بیدادگری و استبدادی است که حقیقت‌گویان را سرکوب می‌کند.
فرخی خود نماد شاعری است که بنا بر روایات مستند تاریخی، طعم سرکوب شدید و اختناق را چشید. چه تعبیر «لب دوختن» را واقعیتی عینی بدانیم و چه استعاره‌ای برآمده از سانسور و حذف سیستماتیک، پیام شاعر یکتاست: حنجره‌ای که در راه آرمان‌های مشروطه زیر فشار رفته، دیگر نمی‌تواند با تملق و دروغ سخن بگوید.
«فرخی» کاین ادبیات سروده است خشن
عذرخواه است صمیمانه زِ ابنای وطن
هر که را دوخته شد در ره مشروطه دهن …
