جنگ دیگر فقط در میدانهای نظامی اتفاق نمیافتد. امروز میدان مواجهه، چندلایه و پیچیده است؛ میدان نظامی، دیپلماسی، اقتصاد، امنیت، اجتماع و البته رسانه. در چنین شرایطی، رسانه دیگر یک «پیوست جنگ» نیست؛ بلکه در متن جنگ قرار دارد.
یک تصویر، یک خبر، یک روایت و حتی یک سکوت میتواند بر ادراک میلیونها انسان اثر بگذارد و مسیر شکلگیری افکار عمومی را تغییر دهد. به همین دلیل، شاید یکی از مهمترین واقعیتهای میدان امروز این باشد که هرکس روایت خود را بهموقع، دقیق و مؤثر ارائه کند، در شکلدهی به برداشت جامعه از واقعیتها نقش تعیینکننده خواهد داشت.
خبرنگار فقط ثبتکننده یک حادثه نیست؛ خبرنگار حافظ حافظه یک ملت است
در جنگها و بحرانهای منطقه، از غزه و فلسطین تا لبنان، یمن، عراق و ایران، خبرنگارانی تلاش کردهاند آنچه در میدان رخ میدهد، در روایت رسانههای جهان نیز دیده شود. اگر تصویری ثبت نشود، روایتی گفته نشود و حقیقتی بهموقع روایت نشود، میدان روایت در اختیار کسانی قرار میگیرد که میتوانند واقعیت را آنگونه که میخواهند بازسازی کنند.
از همین رو، جنگ امروز همزمان در چند میدان جریان دارد؛ میدان نظامی، میدان دیپلماسی، میدان اقتصاد و میدان روایت.
از «خبر» به «معنا»
رسانه در جامعه امروز صرفاً وظیفه انتقال اطلاعات را بر عهده ندارد؛ بلکه در شکلدهی به جامعهای کارآمد، آگاه و پیشرونده نیز نقش دارد.
مفهوم «قول سدید» در قرآن، بر سخن محکم، درست و مسئولانه تأکید دارد؛ سخنی که بتواند هم تهدید را دفع کند و هم به جامعه عمق، آگاهی و توان حرکت بدهد.
اینجاست که تفاوت میان خبررسانی و روایتسازی مسئولانه آشکار میشود.
خبر میگوید چه اتفاقی افتاد؛ اما روایت میپرسد: چرا این اتفاق مهم است؟ چه معنایی دارد؟ چه درسی برای جامعه دارد و مردم در برابر آن چه نقشی دارند؟
رسانه زمانی میتواند مأموریت واقعی خود را انجام دهد که از «خبر» به «معنا» برسد؛ واقعیت را کشف کند، آن را درست روایت کند، به جامعه یاری برساند و نسبت خود را با آن واقعیت بشناسد.
در این نقطه، رسانه از یک ابزار اطلاعرسانی به یکی از عناصر تولید قدرت ملی تبدیل میشود.
جنگی که فقط در میدان نظامی تعیین تکلیف نمیشود …
